Sosyal Hizmet ve Edebiyat

VAN

2012-01-06T10:04:00.000+02:00

Telefondatebliğ

Kurban bayramının üçüncü gününde, gece saat onsularında telefonda tebliğ edildi; Van görevim. Ertesi gün, Etimesgut’ta askerihavaalanında olacaksın, askeri kargo uçağı ile deprem bölgesine hareketedeceksin. Tebligatı yapan idarecinin başka bir bilgisi yoktu. Program nedir,kaç gün kalınacak, başka kimler katılacak? Cevap yok.

Sabaha kadar süren telaşlı ve tedirgin bir uyku.Heyecan, belirsizlik, bilgisizlik…

Askerihavaalanı bekleme salonu

Sabah erken saatlerde bir başkameslektaşımla evlerimizden alındık. Şoföre soruyoruz, ama ona tebliğ edilengörevde, bizi evimizden alıp havaalanına bırakmak. Hepsi o kadar.

Havaalanı kapısında askerikıyafetlilerce kontrol edildik. Bekleme salonunda tanıdık simalar var. Ancakgörevin detayları konusunda malumatı olan pek yok. Birçoğumuza aynı şekildegece telefonla ulaşılmış.

Uçağın kalkma saati yaklaşıyor.

Kargouçağında seyahat

Yeşil renkli çift pervaneli bir uçakbekleme salonuna doğru yaklaşıyor. Sivil havaalanlarında yaşanan telaş ve yolcugeçiş merasimi yok. Uçağın arka kapağı bir timsahın ağzıymışçasına açılıyor.Uçuş teknisyeni olan başçavuş başını uzatıyor ve ‘uçağa binebilirsiniz’ diyor.Uçağa; deprem bölgesine götürülecek malzemeler yüklenmiş. İnsan boyundan birazyüksek bir boruya biniyoruz.

Üç sıra iplikten örülmüş taburelere askergibi omuzlar dik oturuyoruz. Koltuk numarası yok, beğenip gözüne kestirdiğinbir tabureye çöküyorsun. Uçak içinde karşılıklı oturanlar birbirine tebessümediyor. İlginç bir deneyim, farklı bir yolculuk.

Kaptan pilot yüzbaşı rütbesinde birasker. Bayramımızı kutluyor ve ‘iyi uçuşlar’ diliyor. Kapılar kapanıyor.Pervaneler dönmeye başlıyor. Pistte hızlanıyoruz ve demir yığını kendisindenbeklenmeyen bir çeviklikle havalanıyor.

Uçağın içinde bağırarak konuşuyoruz. Motorlarıngürültüsünden konuştuklarımız boru içinde kayboluyor.

Fizikiharitayı yukarıdan görmek

Biraz sonra, Ankara semalarındayız. Bulutlar içindenuçuyoruz. Kuşgözü ile dağlara, tepelere, göllere, ırmaklara, köylere, şehirlerebakarak boşlukta kayıyoruz.

Güneşin doğduğu yöne doğru ilerliyoruz.

Fiziki haritada dağlar, tepeler… Yollar, damardamar. Bir köyü, kasabayı, şehri birbirine bağlıyor.

Dağların doruklarında kar.

Van Gölü’ne havadan bakıyoruz. Uzaktan görünenmavilik bir denizi andırıyor.

Kaptanımız, gürültücü yeşil demir kuşu havaalanınayumuşacık indiriyor.

Van’dayız

Ekibimizi karşılamaya gelmişler. VanGölü’nün kenarından sahil boyu uzanan yoldan otelimize ulaştık. Edremit’te ŞahmaranOtel’de odalara yerleştik. Oda arkadaşımla camdan Van Gölü manzarası izledik.Göl üzerinde bir martı açık kanat uçuyor.

Deprem bölgesinde yıldızlı oteleyerleşmek yadırgatıyor. Ne yalan söylemeli. Bunu da konuşuyoruz.

Öğle yemeğini ikindiye doğruyedikten sonra toplantı saatine kadar dinlenmeye çekiliyoruz.

İşinadı kondu

Burada bulunan ekip koordinasyonmerkezini oluşturup çalışmaları başlatacak. Asıl amaç afetzedelerin yaralarınınbir an önce sarılması, daha fazla gecikmeye mahal bırakmadan şehrin bükülenbelinin doğrultulması.

Arama kurtarma çalışmaları büyükoranda tamamlanmış. Çadır kentler kurulmuş; deprem sonrası yaşam biçimini birşekli ile istemeseler de kabul etmiş görünüyor depremzedeler…

Depremanı

Akşam yemeğini yedik. Toplantısalonunda uzun bir masanın etrafındayız. İhtiyaç tespitinde kullanılacak formüzerinde çalışmalar yapıyoruz.

Çatırtılar, sallantılar, toplantıodası gidip geliyor. Kulaklara dolan çığlıklar… Duvarların, beton yığınlarınınkorkunç homurtuları… Şaşkınlık dolu anlık duruşlar. Kendine ilk gelenlerinçıkışa doğru kendilerini atması… Ne yapsam, diye bakıyorum. Elim ayağımtitremeye başlıyor. Aklımdan bir sürü olasılık geçiyor. Masanın altına girmekfikri hızla gelip yerleşiyor. Elektrikler kesiliyor. Daha ürkütücü oluyor.Tavandan parçalar kopacağı ve altında kalabileceğimi düşünüyorum.

Bağrışlar, birbirinden kopuk sesler.Herkes kendini dışarı atma derdinde, telaşında.

Kapıyı görüyorum. Kapıya doğrugitmek istiyorum ama yer oynadığı için hareket edemiyormuşum gibi oluyor.Birisi bir ucundan tutarak ayaklarımızın altındaki halıyı çekiyor sanki.Adımlarımız iler doğru atıldıkça vücudumuz geride kalıyor. Kapıya geldiğimdesallantılar durdu ancak otelin içinde, koridorlarda insan seli kabarmayabaşladı.

Otelde bulunan herkes can havli ilekendisini dışarı attı. Otelin önünde şaşkına dönmüş bir kalabalık. Bir kadınbağırarak ağlıyor, bir yandan da çocuğuna sesleniyor. Çocuğu yanında…

Depremdenbiraz sonra

Beş nokta altı şiddetinde depremmişaz önce yaşadığımız. Otelin önünde beklemeye devam ediyoruz. Yoldan geçencankurtaranların sesi her tarafa yayılıyor. Merkezde bir otelin çöktüğü bilgisihızla bize kadar ulaşıyor.

Bizim otelin yetkilileri odalaraçıkılmasına müsaade etmiyorlar, haklı olarak. Hasar tespiti yapılmadan riskalmak doğru değil.

Otelin kapısı önünde bir sürebekleşiyoruz. Daha sonra camekânlı kafeteryaya geçiyoruz. Sıcak çay iyigeliyor. Artçılar devam ediyor. Bazı artçılar yerimizden kaldırıp kapıya kadarkoşturuyor.

Gecenin geri kalanında oteldeeşyalarımızı bırakarak geceyi geçireceğimiz yere gidiyoruz.

Neidik ne olduk

Deprem bölgesinde depremzedelereyardım amacıyla geldik bir gece de kendimiz depremzede olduk. İkişer katlıyapılardan oluşan sevgi evlerinde kendimize ancak yer bulabildik.

Odalarda yerlere yataklar atıldı.Kim nereyi bulursa kendini oraya attı. Üç arkadaş kapıya yakın bir odada yeryatağına uzandık. Uyku gözlerimizden akıyor. Korku yüreğimizden taşıyor. Odasoğuk, ısıtma sistemi arızalı.

Üzerimizdeki kıyafetlerle yatıyoruz.Pardösü, mont, kazak üşüyen bedenlerimizi ısıtmıyor. Gecenin ilerleyen saatlerinedoğru biraz olsun dalıyorum.

Burada güneş başkentten bir saatönce doğuyor, ben güneşten bir saat önce uyanıyorum. Van Gölü’ne nazır bir otelodasında uyanmayı ve otlu peynir ile kahvaltı etmeyi hayal etmiştim. Hayalolarak kalıyor.

Kaçankaçana

İnsan memleketini bırakır mı?Çaresizlik ve can korkusu taşıyan Van’lı memleketini bırakıp gitme derinde. Buikinci deprem doğaya olan güveni alt üst ediyor. İlk depremden hasarsız çıkanbinalar ikinci depremde ortadan çatlıyor. Akıl alır gibi değil.

İlk depremin şoku atılmaya ve depremsonrası hayata adapte olmaya çalışan halk ikinci depremi de görünce bir dahaevlere girmiyor.

Erciş

Van merkezden Erciş’e hareketediyoruz. Depremin en çok vurduğu yerlerden birisi Erciş. Van Erciş arası yüzkilometre kadar.

Çok katlı binalar yerle bir olmuş.Toz, demir, moloz yığını birkaç gün öncesinin görkemli yapıları. Beşik gibisallandık, diyor biri. Yer yerinden oynadı, diyor bir başkası.

Kaymakamlık binasının önü ana babagünü. Herkesin cevaplanmasını istediği soruları var ama sorulara muhatap olacakkimseleri bulamıyorlar. Kendi aralarında konuşuyorlar, deprem anında neredeolduklarını nasıl davrandıklarını tekrar tekrar anlatıyorlar. Herkeste biranlatma sendromu baş göstermiş, kimse kimseyi dinlemiyor.

Kim bilir belki anlattıkçaunutuyorlar.

Çadır kentleri ziyaret ediyoruz.Çadırlardan oluşan kentte yeni yaşamlarına en çabuk çocuklar alışmışlar.Çadırlar arasında kovalamaca oynuyorlar.

Akşam karanlığında Van’a tekrardöndük.

Çadırkent

Kızılay’ın kurduğu çadırlarınkimisinde birden fazla aile kalıyor. Çoluk çocuk, kadın kız üst üsteyatıyorlar. Dışarıda kar var. Isınmak için birbirlerine yakın duruyorlar.

Çadırın birinde deprem sırasındakolu kırılan yaşlı bir kadına rast geldim. Tek başınaydı. Benibekliyormuşçasına hikâyesini anlatmaya başladı. Üzerine gelen kuma ile gitmişkocası. Oysa, yaşlı kadın kuması ile yaşamaya da razıymış. Depremden sonrabelki vicdana gelir diye aramış kocasını ama kocasından aldığı yanıt ‘bir dahabeni rahatsız etme’ olmuş.

Başka çadırlarda başka dramlar.

Korkudan altına kaçırmaya başlamışçocuklar, çocuklaşan yaşlılar. Çadırlardan idrarın ağır ve kesif kokusutaşıyor. Banyo yapma imkânını henüz bulamayan ve yaklaşık iki haftadırçadırlarda yatıp kalkan insanlar birbirlerinin kokularına alışmışlar.

Mavi gözlü bir kız çocuğu, üçyaşlarında, belden altı çıplak; çadırın arkasına çişini yapıyor. Biz üstümüzdekalın kazaklar, montlarla ısınmaya çalışıyoruz. Bizi görünce utanıp kaçıyor.

Bilinmezlik

Babalar, çadırlara yaklaşanları önceuzaktan süzüyorlar. Yanlarına yaklaşıp güvenlerini kazandıktan sonraihtiyaçlarını sıralıyorlar. ‘Bu kışı çadırda mı geçireceğiz’ diye soruyorlar.Bilmiyorum, diyorum. Bilinmezlik karşılıklı duruyor.

Gençlerle sohbet ediyorum. Üniversitesınavına hazırlanma aşamasındalar. Çadırlarda çalışma imkânı yok, ‘devlet bizeherhangi bir hak tanıyacak mı’ diye soruyorlar. Bilmiyorum, diyorum.Bilinmezlik karşılıklı duruyor.

Çocuklar çadır aralarında yolumuzukesiyor, ‘siz ne dağıtıyorsunuz’ diye kocaman meraklı gözlerle soruyorlar.Çocuklara bakıyorum: ‘Umut’ dağıtıyoruz, diyemiyorum.

Kar yağışı devam ediyor. Ortalıkbeyaz örtüye büründü. Çadırlar için tehlike çanları çalmaya başlıyor. Bundansonra ne olacak?

Dönüşyolunda

Pazar gecesi bu sefer sivil uçakVan’dan havalandı. Işıklar içindeki şehirlerin üstünden geçtik. Hangi şehirdi,isimleri neydi bilmiyorum. Bildiğim; şehirlerde insanoğlu gibi bir vardı, biryoktu.

Üzerimde yorgunluk, vücudumda soğuktan kırgınlık…

Van; kocaman bir harman yeri gibi devinip duruyor.

Biliyorum; Tamara’nın hikâyesininbaşladığı yere gitmek üzere tekrar Van’a dönüşüm uzun sürmeyecek.

İlyas Ali DAŞTAN

ÖLÜM(SÜZ)LÜ KADIN

2011-12-16T11:06:00.000+02:00

Birarkadaş ortamında tanıştık, tanıştırıldık. Ortak arkadaşlarımız Berna ileYılmaz’ın bize sormadan kendi aralarında aldıkları karar ile –sözde- tesadüfübir buluşmayla aynı mekâna getirildik. İyi niyet abidesi candan arkadaşlarımız–aslında- daha bizi birbirimize göstermeden; seni bana, beni sana yakıştırmışve uygun görmüşlerdi.

Buülkede evlenen birçok çiftin ilk nikâh memurluğunu en yakın arkadaşlarıyapmaktadır. Berna ve Yılmaz; hem nikah memurluğu hem de nikah şahitliğimiziyaptılar.

O günü hatırlıyormusun? Bu soruyu sana zaman zaman sorardım. İlk başlarda çok şey hatırlarken;yıllar geçtikçe hatırlanan detaylar azalmaya başladı. Hele bir süre sonra uzuncadüşündükten sonra kırık dökük bir şeyler mırıldanırdın. Hatırladıklarının birkısmı doğru ancak çoğu uydurmaydı. Bana cevap vermiş olmak, mahcubiyet duymamakadına o günleri aklından geçirirdin. Geçmişte yaşananları tüm çıplaklığı ilehatırlamıyorsun diye sana gücenmezdim. Ama en azından önemli günlerihatırlamanı beklerdim. En azından bunu…

Oysa beno günü –ve başka günleri- hiç unutmadım. Keskin zekâmla detayları hatırlamamladalga geçerdin. Sürekli aynı şeyleri kurguladığımı bu nedenle olayların,yaşananların, kimi konuşmaların aklımda sabit kaldığını söylerdin. Sana görehafızam bilgisayarlarda kullanılan hard diskler gibiydi. Hiçbir bilgi silinmez,çöpe atılmaz; bilgisayar çökse bile hard diskteki bilgiler her zaman oradadır.

O günbuluşacağımız kafeye ilk olarak ben ve Berna geldik. Başkentin göbeğindekikafenin ikinci katında, cam kenarında bir yere oturduk. Ben şekersiz kahvemi,Berna çayını söyledi. Havadan sudan, kız kıza konuşuyorduk. Sonra, Yılmaz vesen masamıza doğru yöneldiniz. Yılmaz, çocukluk arkadaşım Berna’nın kocasıydı.Ama seni ilk defa görüyordum. Selam verip masamıza oturdunuz.

Karelifüme gömlek, gri keten pantolon vardı üzerinde. Saçlarına sürdüğün bolcajölenin parlaklığı alnının açık kalan yerine vuruyordu. Kalın çerçeveli gözlükile kendine kattığın ukalaca bilmişliğe içimden gülmüştüm. Bu gözlükler sanahiç yakışmamıştı. Yıllar sonra ısrarımla ince çerçeveli bir gözlük aldığındaherkes seni daha havalı bulmuştu da bu değişikliği benim ısrarımla yaptığınıaçıklamak zoruna gitmişti.

Busözde, sıradan tesadüfü buluşmada Berna ve Yılmaz’ın bize çaktırmadanyaptıkları kaş göz hareketlerinden bir kurmacanın içinde olduğumuzu anladım.Bozuntuya vermedim, her şeyi kendi akışına bıraktım.

Çocuklar;bizi birbirimizle tanıştırdılar. Sen, Yılmaz’ın aynı iş yerinden arkadaşı Hakkı;ben, Berna’nın çocukluk arkadaşı Serpil. Tokalaşmak için elini tuttuğumdayüreğinin elinde attığını hissettim. Avuçlarının içi terden ıslak ve sıcaktı.Gözlerinin karasının ayazda kalmış çocuk eli misali titrediğini de unutmadım.

Gördüğüngibi detaylara takılı kalan –senin deyiminle- hard disk gibi olan hafızamneleri hatırlıyor?

Seni,yaşarken ilk gördüğüm günü nasıl ayrıntıları ile hatırlıyorsam, ölmeden önceson görüşümü de öylece hatırlıyorum. Elinde kalın kabzalı bir ekmek bıçağı ilekarşıma dikildin. Saçlarının dökülmeyen yerleri kirpi gibi olmuş. Dudaklarınınkenarları, ölesiye korkan insanlar gibi seyirmiş. Hele gözlerin; elimi ilk keztuttuğunda karası titreyen gözlerin birer kurşun gibi namlusundan fırlamayahazırdı. Birazdan tetik düştü, gözlerin namludan fırladı ve elindeki bıçakgöğsüme saplandı. Gözünün beyazında damar damar kızıllıklar, gözlerinin o çeksevdiğim karasında şimşekler vardı.

Bensenin yüzünü ölmeden önce hafızama işlerken, sen elindeki bıçakla göğsümüdeşiyordun. Ne kadar sürdü bu sahne, ne kadar ayakta kaldım, bilmiyorum.Gözlerim karanlığa doğru kaydıkça, bedenim yere kapaklandı. Etraftankoşuşturmalar, siren sesleri, telaş, çığlıklar…

Karanlıklar,akışkan bir çamur gibi üzerimden kayıp gitti. Nerede olduğumu, nereden bilebildiğimibilmiyorum. Ama olduğum yeri biliyorum. Burası eşleri tarafından öldürülenkadınlar için bir bekleme salonu diye tabir edilen dünya ile araf arasındakiyer. Yani dünyada ölmüş sayılanların öteki tarafta kabir azabı çektikleribölüm.

Hiçbirfikrim yok; ölümlü mü yoksa ölümsüz müyüm?

Birmezarım var ama ruhum huzura ermiş değil. Gerçekten ölememek ne acıtıcı; bunune yaşayanlar ne de gerçekten ölenler bilebilir.

Senin,sevgili kocamın, iki çocuğumun babasının nasıl oldu da yıllar sonra bir caniyedönüşerek, katilim olduğunu bulmak gibi bir işim var. Bunu kendime ve tanrımaizah edebildiğimde işte o zaman gerçekten ölmüş olacağım.

Veruhum gerçek huzura kavuşacak.

İşte ozaman öleceğim.

İLYASALİ DAŞTAN

İNSANIN VE ASLANIN ERKEĞİ

2011-08-28T11:30:00.001+03:00

“Bu yazı bir kalem kavgası yazısı değildir. İnsanı aşağılamak ya da yermek amacı da taşımamaktadır. Türler arasında insanın karşı cinsini dövme/öldürme eylemini anlayamamanın dışa vurumudur.”

…

İnsan olarak hepimiz -en başta biz erkekler- “aslan” diye tarif edilmekten kıvanç duymaktayız. Aslan gibi, aslan yatağından belli, aslanım vs. yakıştırmalar için laf eden olmaz. Aslan, kedigillerden memeli bir hayvandır. Yani eşek gibi, katır gibi sıradan bir hayvan türüdür. İnsana, aslanlık iltifat iken bir başka hayvan türü olan eşeklik hakaret sayılmaktadır.

“İnsan düşünen hayvandır” insan için yapılan onlarca tanımlardan birisidir. Doğada birlikte yaşadığımız hayvanlardan bizi ayıran en temel fonksiyonumuz düşünme eylemimizdir. Biz insanlar, neden sonuç ilişkisi kurar, olayları değerlendirir ve bir fikir oluştururuz. Bu şekilde yaşamımızı idame ettiririz.

İnsanların aksine hayvanlar içgüdüleriyle hareket ederek yaşarlar. Milyonlarca yıldır yaptıkları gibi uçarlar, eşlerine kur yaparken aynı yöntemi kullanır, yumurtalarını aynı şekilde aynı adanın sahiline gömerler, yöntemlerini hiç değiştirmeden avlanırlar…

Bütün canlılar erkek ve dişi olarak iki türden oluşmakta ve bu iki türün ilişkisinden çoğalmaktadır. Tek eşlilik, geniş aile içinde yaşamak sadece insana özgü değildir. İzlediğimiz belgesellerde sosyolojik olarak kimi davranışların hayvanlar ve insanlar için benzer olduğunu görürüz.

Hayvanlar beslenme zincirinde kendisinden zayıf olan bir başka hayvanı öldürüp yerler. Bunun dışında kendi canları ve sürünün diğer üyelerine karşı bir tehlike sezdiklerinde saldırıya geçerler.

Bu zamana kadar izlediğim belgesellerde ve okuduğum kaynaklarda aslanlar arasında, erkek olanın dişi aslanı keyfi olarak öldürdüğü bir sahne hatırlamıyorum.

Oysa düşünebildiği ve düşündüklerinin sonucunda ürettiği fikirler sayesinde hayatını yönlendirdiği için hayvanlardan farklı olan insanın erkeği kimi zaman sudan sebeplerle dişisini yani kadını öldürmektedir. Boşanmak istediği için, kısa etek giydiği için, kıskandığı için, çalışmak istediği için… Gibi nedenlerle ölüme mahkûm edilen kadınların sayısı gün geçtikte artmaktadır.

Bir erkek kadını neden öldürür? Gözünü bile kırpmadan ve akla hayale sığmayan yöntemler kullanarak. Erkekliğini, erekliğini, erliğini kanıtlamak için olabilir mi?

Herhangi bir hayvan türü karşı cinsine karşı değil hemcinsine karşı bir güç gösterisi ve meydan okuyuşunda bulunur. Bu da dişiye kendini beğendirmek ve dişiyi elde etmek için yapılan bir mücadeledir. Türdeşi erkeğe karşı gücünü kanıtlayan bir erkek dişi ile birlikte olma zaferini kazanır.

Peki, insanın erkek türünde böyle bir amaç var mıdır? Başkalarından karısını kıskanan ve bu nedenle kötü davranıp karısını öldürdüğünü söyleyen bir erkeğin akıl ve ruh sağlığını bir daha kontrol etmek gerekiyor.

Hayvan türleri kavgalarını bir başka sürünün erkeklerine karşı verirler. Kendi dişileri ve yavrularının selameti için. Ama insanın erkeği hayvandan daha aşağı davranarak kendi eşini ve çocuklarını öldürerek anlaşılmaz bir davranış sergilemektedir.

Öldürme ve kavga olaylarında hayvanların davranışlarını anlayıp akılcı açıklamalar getirebiliyoruz. Ansiklopedik ve belgesel dilde; bir türün üyelerini korumak, türdeki dişiye kendisini beğendirmek vs. gibi nedenlerle öldürme eylemini gerçekleştirdiğini söyleriz.

Ama insan türündeki erkeğin, kadını öldürme davranışını nasıl açıklayacağız? Kadına karşı bir güç gösterisi olarak mı, yaşadığı toplumda kendisini gösterme davranışı mı, türdeşlerine meydan okuma mı? Yoksa hastalıklı bir ruh hali mi?

Yine başa dönelim. Aslan gibi adam tabirinin hoşa gittiği insanlar arasında kimi adamlar aslanların/hayvanların yapmadığını yaparak (karşı cinsini/eşini/kadını göz göre göre ve kana susamışça öldürerek) anlaşılmaz bir tablo oluşturmaktadır.

İlyas Ali DAŞTAN

ATASÖZLERİNDE KADINA BAKIŞ

2011-08-21T20:59:00.001+03:00

Atasözlerimiz, geçmişten günümüze taşıdığımız önemli sözel değerlerimizdir. Atalardan yadigâr kalan bu kıymetli sözleri sohbetlerimizde, yazılarımızda kullanırız. Öyle zamanlar olur ki bir kısa cümle bütün konuyu özetler. İşte taşı gediğine koyduk deriz.

Çok söze hacet yok deyip az sözle çok şey anlatmak iyidir. Ancak öyle özlü sözler var ki acaba atalarımız neden bu sözü söylemiş diye de düşünmeden edemeyiz. Benim de aklımı kurcalayan ve acaba bu sözleri atalarımız neden söylemiş dediğim sözleri sözlükler ve internetten derledim.

Kız çocukları için reva görülen yaşam bir an önce koca evine girmeleri ve kocalarının kanatları altında yaşamlarını sürdürmeleridir.

• Kız beşikte çeyiz sandıkta.

• On beşinde kız ya erdedir, ya yerde.

• Kızı kendi havasına bırakırlarsa ya davulcuya varır, ya zurnacıya.

• Kız evde olsa da elden sayılır.

Kız çocuklarını, kadınları cinsiyetlerinden ötürü aşağılayan onları kötüleyen sözler vardır. Kadını ikinci sınıflaştıran, değersizleştiren bu sözlerdeki amaç herhalde kadınların gücünü kırmak, onları yıldırarak kendilerinin bile kendi güçlerine inanmamalarını sağlamaktır.

• Kadını sırdaş eden esrara tellal aramaz.

• Avradın kazdığı kuyudan su çıkmaz.

• Kadının şerri şeytanın şerrine eşittir.

• Avrattan vefa, zehirden şifa.

• Kız yükü, tuz yükü.

Erkekler neyse ne de doğumu yapan kadınlar bile öncelikle “çocuk” doğurdum demek yerine “erkek” ya da “kız” doğurdum demektedirler. Toplum olarak erkek çocuğuna düşkünlüğümüzü önceleri tarıma dayalı ekonomiye bağladık. Tarlada çalışacak bedensel güce ihtiyaç vardı. Bu alışkanlığımız şehirde de devam etmeye başladı. Kız çocuğu doğurmanın, kadının kendisinden kaynaklanan bir durum olduğuna inanıldı. Bilim, cinsiyeti belirleyen kromozomların babadan geldiğini söylese de erkek delisi kimi babalar yine kız çocuğu doğurdu diye karısını hastanede bir başına bıraktılar. Atalar, kadın olmanın, kız doğmanın ne demek olduğunu şu sözlerle kayıt altına aldılar.

• Oğlan doğuran övünsün, kız doğuran dövünsün.

• Oğlan olsun deli olsun, ekmek olsun kuru olsun.

• Oğlanı her karı doğurmaz, er karı doğurur.

• Kadının hükmettiği evde mutluluk olmaz.

• Kız doğuran tez kocar.

• Kadının şamdanı altın olsa mumu dikecek erkektir.

• Karı doğurduğu kızı beğenmez.

Hiç kadın ile erkek eşit olur mu? Olur mu? Olmadığını anlatan şu sözlere bakınız.

• Kadın kocasının çarığı, anasının sarığıdır.

• Kadının sofusu şeytanın maskarası.

• Kadın kısmına sır verilmez.

• Kadının saçı uzun olur aklı kısa.

• Kadının bir aklı, erkeğin dokuz aklı vardır.

• Avradın dolaşığı, akşamdan sabaha kor bulaşığı.

• Karıya sır verme, kındırayla tög silme.

• Kızlar saçından oğlan traşından belli olur.

• Kadının biri ala ikisi beladır.

• Kadın gâvurdur, Müslüman anasıdır.

• Adam eşeğinden, kadın döşeğinden belli olur.

• Alma soysuzun kızını, sürer anası izini.

• Ana gezer kız gezer bu çeyizi kim düzer.

• Bez alırsan Musuldan, kız alırsan asilden.

• Yağmur gece yağar, gündüz diner, yıl düzgündür. Gündüz yağar, gece diner yıl bozgundur. Evde kadın güzel, erkek çirkin ev bozgundur. Erkek güzel kadın çirkin ev düzgündür.

• Ihlamurdan odun olmaz, beslemeden kadın olmaz.

Erkek adam doğru düzgün bir şekilde dünyaya gelmiştir. Her erkek sütten çıkan ak kaşıktır. Zaten, “kadın kocasını isterse vezir eder isterse rezil.” Aklı bir karış olan kadın kısmına, “gökyüzünde düğün var deseler kadınlar merdiven arar.”

Hadi her söze bir açıklama getirdiniz; atalarımızın mutlaka bir bildiği var dediniz. Peki, şuna ne diyeceksiz:

• “Karının sırtından sopayı, karnından sıpayı eksik etmeyeceksin.”
Son zamanlarda üzerinde en çok durduğumuz sosyal sorunlardan birisi olan şiddet ve kadın cinayetlerinin başkahramanları bu atasözünü kendilerine düstur edinmiş olmamalılar ki döve döve kadınları öldürmektedirler.

…

Bu sözleri de dünyada başka ülkelerde yaşayan insanların ataları söylemiş. Bu sözleri de paylaşalım.

• Kadın, çalındıktan sonra duvara asılacak bir keman değildir. (Almanya)

• Altın ateşle, kadın altınla, erkek kadınla imtihan edilir. (ABD)

• Bir kadının yüzündeki ifade, sırtındaki elbiselerden daha mühimdir. (ABD)

• Eski zaman genç kızı, utanınca kızarırdı; şimdiki genç kız, kızarınca utanıyor. (ABD)

• Bir baba kudretinden aşağı derecede, çocukları kudreti nisbetinde, kadını da kudretinin fevkinde giyinmelidir. (Arap)

• İki karısı olan erkek, iki ateş arasında kalan birine benzer. Hangi yana sokulsa yanar. (Arap)

• Kadın gölge gibidir, kendisini takip edenden kaçar, önünden gidenin arkasından koşar. (Arap)

• Kadın, kokusunu yalnız tenhada veren bir çiçektir. (Arap)

• Bir kadın yemek pişirmeyecekse malzemeleri hazırlamak bütün gününü alır. (Arnavut)

• Ana gibi yar olmaz, vatan gibi diyar. (Azerbaycan)

• Dere kenarına ev yaparsan bilesin ki sel malıdır, kendin yaşlı, avrat genç bilesin ki el malıdır. (Azerbaycan)

• Kadın adamı vezir de eder rezil de eder. (Azerbaycan)

• Kadın Allahın erkeğe gönderdiği en büyük hediyedir. (Azerbaycan)

• Kadınsız erkek susuz çöle benzer, yalnızlıktan kurur. (Azerbaycan)

• Kış güneşine, kadın gülüşüne inan olmaz. (Bulgaristan)

• Kadının el mahareti aklını gösterir. (Çerkez)

• Kadının olduğu yerde kılıç çekilmez. (Çerkez)

• Erken kalkmayan avrat, söz dinlemeyen evlat, mahbuzla gitmeyen at kapında varsa kaldır at. (Çin)

• Eğer Tanrı yağmur yağdırmak ve anan ikinci kez evlenmek isterse, buna kimse mani olamaz. (Çin)

• Kadına inanan, kendini aldatır. İnanmayan da kadını aldatır. (Çin)

• Sağır bir kocayla, kör bir kadın mutlu bir çifttir. (Danimarka)

• Babalar, doğanın yarattığı bankerlerdir. (Fransız)

• Şanslı adamın karısı ölür, şanssız adamın atı ölür. (Gürcü)

• Kadınlar gülebildikleri zaman gülerler, istedikleri zaman ağlarlar. (İngiliz)

• Bir kadına yapmaması gerekenleri söylemek ona neler yapabileceğini göstermektir.( İspanyol)

• Kadın, kitap, at ödünç verilmez. (İtalya)

• Erkek saltanatını sürer, yöneten ise kadındır. (İtalya)

• Evleneceğin kadını ve ineğini kendi köyünden seç. (İtalya)

• İnsanın birinci karısını Allah, ikinci karısını insanlar, üçüncü karısını şeytan yollar. (Japon)

• Ergen gözüyle kız, gece gözüyle bez alma. (Kazakistan)

• Bayram günü kadın alma, yağmurlu gün at koşturma. (Kırgızistan)

• Doğum yapan her şey dişidir. Kadınların ezelden beri bildiği kâinatın dengelerini, erkekler de anlamaya başladıkları zaman, dünya daha iyi bir dünya olmak üzere değişmeye başlamış olacaktır. (Kızılderili)

• Yaşını söyleyen kadın ya genç olduğu için kaybedecek bir şeyi yoktur ya da yaşlı olduğundan kazanacak bir şeyi yoktur. (Malezya)

• Akıllı kişi atını, ahmak karısını över. (Özbek)

• At alırsan, binip al, evleneceksen kadını görüp al. (Özbek)

• Şeytan gidemediği yere, bir kadın gönderecektir. (Polonya)

• Bir genç kız, dört duldan iyidir. (Polonya)

• Kadın evlenmeden önce, erkek evlendikten sonra ağlar. (Polonya)

• Çirkin kadın yoktur; az votka vardır. (Rus)

• Hiç bir mutfak iki kadını alacak kadar zengin değildir. (Sudan)

• Güzellik, tabiatın kadınlara verdiği ilk hediye, aynı zamanda geri aldığı ilk şeydir. (Şili)

…

Yazıya konu ettiğim, kadınlarla ilgili söylenmiş olan bazı sözleri bilinçli bilinçsiz, yerli yersiz kadın/erkek hepimiz kullanıyoruz. Söylendiğinde bir kadın için incitici ve yaralayıcı olan sözlerin bilinçaltına yerleşerek kadına bakış açımızı olumsuz yönde etkilediğini düşünüyorum.

İlyas Ali DAŞTAN

BİR KADIN CİNAYETİ DAHA…

2011-08-18T22:21:00.002+03:00

Kadın cinayeti haberlerinin verilişine dikkat ediyor musunuz? Gazetelerin üçüncü sayfalarına girebilen, öldürme yönteminin ilginçliğine bakılarak televizyonların haber kanallarına konu olan cinayet haberleri hep aynı spotta veriliyor.

“Bir kadın cinayeti daha…”

‘Daha’ diye verilen ve belleğimizde klişeleşen haberler:

- Çok sayıda görgü tanığının olduğu olayda koca, eşini boğazından keserek öldürdü.

- Vücudunun çeşitli yerlerinde 11 bıçak darbesi tespit edilen kadın, olay yerinde yaşamını yitirdi.

- Kadın, sokak ortasında uğradığı silahlı saldırı sonucu hayatını kaybetti.

- Kadın, eski eşi tarafından silahla vurularak öldürüldü.

- Vücuduna 8 kurşun isabet eden kadın hastaneye kaldırılırken yolda hayatını kaybetti.

- Kadın, tecavüze uğradığı ve şiddet gördüğü eski eşi tarafından 11 yerinden bıçaklanarak öldürüldü.

- Taksi şoförlüğü yapan 64 yaşındaki adam, eski eşi 45 yaşındaki kadını tabanca ile vurduktan sonra intihar etti

- Koruma altına alınan bir kadın, kendisine ve çocuklarına şiddet uyguladığı gerekçesiyle boşanma davası açtığı kocası tarafından, çocuklarının gözleri önünde öldürüldü.

- Evli ve 3 çocuk annesi bir kadın, kimliği henüz belirlenemeyen bir yakını tarafından tabancayla vurularak öldürüldü.

- Eşi tarafından bıçaklanan 18 yaşındaki bir kadın, kaldırıldığı hastanede hayatını kaybetti.

- Kocasından boşanmak üzere olan kadın sokak ortasında kurşunlanarak hayatını kaybetti.

- Kadın, boynuna isabet eden 9 milimetre kalibrelik bir kurşunla hayatını kaybetti.

- Barışmak istemeyen kadını sokak ortasında öldürüp, intihara teşebbüs etti.

- Kadın, boğazı kesilerek öldürüldü.

- Genç kadın mirası uğruna öldürdü.

- Aldatıldığı iddiasıyla karısını öldürdü.

- Nişanı bozan sevgilisinin evini av tüfeğiyle basan çılgın âşık, nişanlısı babasını öldürüp intihar etti.

- Boşanmak isteyen edebiyat öğretmen kadının boğazı sokak ortasında bıçakla kesildi.

- Kadını kurşun yağmuruna tuttu...

- Kadını, iki kızının gözleri önünde av tüfeğiyle öldürdü.

- Bir çocuk annesi kadın, bıçaklanarak öldürüldü.

- Kadını, çocuklarının gözü önünde tabancayla kurşun yağmuruna tutarak öldüren 55 yaşındaki adam kızımı da öldüreceğim, dedi.

- Bir kadın daha göz göre göre, bile bile ölüme gitti

- Kadın, bir yıl önce terk edip boşanma davası açtığı kocası tarafından tabancayla öldürüldü.

- Karısını sırtından vurdu.

- Kadın, iki gün boyunca işkencelere ve tecavüze uğradı ve öldürüldü.

- İki gün önce terk ettiği karısını kalbinden bıçakladı.

- Adam, cebinden bir bıçak çıkarmış kadına saplıyordu.

- Başkentte bir kadın ayrı yaşadığı eşi tarafından sokak ortasında bıçaklanarak öldürüldü.

- Bıçak darbelerinden biri kalbine isabet eden kadın öldü.

- Sığınma evinde kalan kadını sokak ortasında tüfekle öldüren koca, kendisini de yanlışlıkla yaraladı.

- Kendisinden boşanmak isteyen eşini iki kızının gözleri önünde tüfekle öldürdü.

- Başka bir erkekle mesajlaştığı gerekçesiyle eşini bıçaklayarak öldürdü.

- Sevgilisini öldürüp, 'elma seviyor' diye elma bahçesine gömdü.

- 'Eve geç gelme' konusunda tartıştığı annesi, ablası ve kız kardeşini öldürdü.
- 'Ailem duymasın' dedi, sevgilisini öldürüldü.

- Bir kişi, kavga ettiği karısını kabloyla boğarak öldürdüğünü belirterek, polise başvurdu.

- Kadın yasak aşk yaşayıp, bebek aldırdığı için boğazı kesilerek öldürüldü.

- Ormanlık alanda kadın cesedi bulundu. Ceset üzerinde yapılan incelemede, 17 yerinden bıçaklanarak öldürüldüğü anlaşıldı.

- Baldızının gözü önünde eski eşini öldürüp intihar etti.

- Bir kişi, tartıştığı karısını bıçaklayarak öldürdü.

- Yaşlı kişi, 'kendisine iyi bakmadığı iddiasıyla' karısını av tüfeğiyle vurarak öldürdü.

- Eski erkek arkadaşı, genç kızı pompalı tüfekle öldürdü.

- 65 yaşındaki adam, 4 ay önce evlendiği eşini 8 yerinden bıçaklayarak öldürdü.

- 3 aylık bebeğinin annesini öldürdü.

- İzmir'in Menderes ilçesinde, ormanlık alanda toprağa gömülü halde kadın cesedi bulundu.

- Oğluyla, oğlunun nikâhsız olarak yaşadığı ikiz bebeklerine 7 aylık hamile olan kadını av tüfeğiyle vurarak öldürdü.

- Çocukları uyurken tartıştığı eşini, silahıyla vurarak öldürdü.

- Yaşanan tartışma sırasında kendimi kaybettiğim için kadını öldürdüm. Kötü yola düşmesini istemedim.

- Ayrılmak isteyen sevgilisini öldürüp evini yaktı; sonra intihar etti.

- Öldürüldükten sonra gövdesi gitar çantası, başı ise çöp poşetine konulmuş olarak çöp konteynırında bulundu.

- TV programında şiddet gördüğünü söyleyince oğlu tarafından öldürüldü.

- Evlilik dışı hamile kaldığı için ağabeyince öldürüldü.

- Ailesinin karşı çıktığı kişiyle evlendiği için ailesinin görevlendirdiği bir kişi tarafından öldürüldü.

- Evlilik dışı ilişkisinden anne olan kadın silahla yaralandı, hastanede öldürüldü.

- Tecavüze uğrayıp hamile kaldıktan sonra ağabeyi tarafından öldürüldü.

- Evden kaçıp mankenlik ajansına başvurduğu için babası ve ağabeyi tarafından öldürüldü.

- Evlilik dışı ilişkiye girdiği gerekçesiyle taşlanarak öldürüldü.

- Başka erkeklerle beraber olduğu söylentileri üzerine kocası tarafından kalbinden bıçaklanarak öldürüldü.

-
…

Kadın cinayetlerinin artması ve ortaya çıkan tablonun ürkütücü ve tüyler ürpertici olması nedeniyle devletin en yüksek denetleme organı olan Devlet Denetleme Kurulu olayları incelemeye başlamıştır.
Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu’nun 2011 yılı ilk altı aylık şiddet ve cinayet listesini açıklandı: 21.07.2011 tarihli Milliyet Gazetesi’nde yer alan haberde 6 ayda 130 kadının öldüğü liste şöyle sıralanıyor.

- OCAK: 22 KADIN CİNAYETİ, 8 KADIN İNTİHARI, 13 YARALAMA, 14 TECAVÜZ

- ŞUBAT:16 KADIN CİNAYETİ, 5 KADIN İNTİHARI, 4 YARALAMA, 13 TECAVÜZ

- MART: 28 KADIN CİNAYETİ, 8 KADIN İNTİHARI

- NİSAN: 21 KADIN CİNAYETİ, 7 ŞÜPHELİ ÖLÜM, 8 KADIN İNTİHARI, 8 KADIN İNTİHAR GİRİŞİMİ, 12 KADIN ÖLDÜRÜLMEYE TEŞEBBÜS, 2 YARALAMA, 14 TECAVÜZ

- MAYIS: 27 KADIN CİNAYETİ, 3 İNTİHAR

- HAZİRAN: 16 KADIN CİNAYETİ, 3 KADIN ŞÜPHELİ ÖLÜMÜ, 3 KADIN İNTİHAR, 4 KADIN ÖLDÜRÜLMEYE TEŞEBBÜS, 3 KADIN SİLAH VE BIÇAKLA YARALAMA, 5 TECAVÜZ.

“Daha” diye başlayan cinayetlere kurban giden kadınların sadece adları başka. Eşleri, sevgilileri, babaları, eski kocaları tarafından öldürülen, tecavüz edilen, şiddete maruz bırakılan kadınların yazgıları ise aynı. Bunlar arşivlerdeki yerini alan kadın cinayet haberlerinin basına yansıyan bir bölümü.

“Daha” kelimesi yanlış giden politikalara işarettir. Kadına verilen haklar konusunda dünya ülkelerine öncülük eden bir ülkede kadını koruma konusunda yavaş hareket edildiğinin bir göstergesidir.

“Daha” kelimesi sanki kadın cinayetlerini sıradanlaştırmaktadır.
Konu ile ilgili hazırlanan istatistikler raporlar günde ortalama üç kadının yaşamını kaybettiğini söylüyor. Bu üçlerin toplamı bir yıl içinde bini geçmektedir. Binlerce ölen ve karşısında binlerce öldüren. Her yıl bin kişi cinayet zanlısı olarak cezaevlerine konmakta ama bu öyle derin bir kuyu ki gelecek yıl bin kişi daha sahneye çıkmakta ve bu kısır döngü böylece sürüp gitmektedir.

İstatistiklere konu olan rakamlar akıllara durgunluk veriyor.

Aramızda bu denli çok mu kadın düşmanı adam yaşamaktadır? Diye düşünmeden edemiyor insan.

İLYAS ALİ DAŞTAN

ERKEKTE ŞİDDET GENİ

2011-08-18T21:15:00.001+03:00

Bilim ve teknoloji o denli ilerledi ki hemen her gün insanın yaşamını aydınlatan bir gen bulunuyor. İnsandaki kırk dört kromozom üzerinde yer alan yüz bin genin şifresi yavaşta olsa çözülüyor.

Yaşayan türler arasında sadece insanda, insanın da erkek cinsinde bulunan ve karşı cinsi olan kadına uyguladığı şiddetin gen şifresi, genetik bilimciler tarafından çözüldü. Şifreler kamuoyu ile paylaşıldı. Ancak şiddet geninin şifresinin deşifresi çok özel bazı cümleler ile tekrar formüle edildi. Erkek egemen bir dünyada kadın döven erkeğin şer ve şirretinden korunmak için böyle bir formülasyona gidildiği söyleniyor.

Kimi basın yayın organlarının acar muhabirlerince ele geçirilen şiddet geninin deşifreleriyle ilgili bazı ipuçları hakkında yazılan makaleden satır başlarını paylaşıyorum.

…

Dünyaya, kız çocuğu olarak gelmek hiçbir zaman ayrıcalık olmamıştır. Her ne kadar “ana gibi yar Bağdat gibi diyar” bulunmuyor olsa da kız çocuğu doğuran analara vah ki vah, tüh ki tüh!. Öyle ki analar kendi arasında “oğlanı her karı doğuramaz, er karı doğurur” derler. Oğlan doğurma yarışı öyle tatlı bir rekabet içinde geçmez. Kadınlar, “oğlan doğuran övünsün, kız doğuran dövünsün” diyerek kıran kırana yarışırlar, doğum sancıları dağları taşları aşarken.

Hey gidi hey, dokuz ay on gün sonra kundaklarda bebekler sallanırken, birileri laf sokuşturmaya devam eder. “Oğlandır oktur, her evde yoktur.” Zaten, boşuna dememişler “kız doğuran tez kocar”, “kız yükü tuz yükü.”

Kızlar için yaşamın kurgusu hazırdır. Onlar için yazılan kader, ilkokul piyesleri kadar basit ve düzdür. “Kız beşikte çeyiz sandıkta” desturuyla kadına biçilen yaşamın haritası çizilmeye başlıyor. Öyle uzağa da gidilmeden, ayakları sandalyeden yere değdikten sonra “on beşindeki kız ya erdedir, ya yerde”.

Vay efendim ben âşık oldum, deliler gibi seviyorum, kara sevdaya tutuldum, beni gönlümün istediğine verin, demek de ne haddine kadının. Babalar yüksek perdeden konuşur, baba sözü üzerine söz olmaz. Hem, “kız kendi havasına bırakırlarsa ya davulcuya varır, ya zurnacıya.” Kız aşk, meşk dedikodusuna karışmadan, “demir tavında, dilber çağında” sevilmeden, adı dokuza çıkıp sekize inmeden, keklik gibi düz ovada sekmeden, bir an önce kendisi beşikte iken hazırlanan çeyizi ile baş göz edilmelidir. Kızlar, erkek evlat vermek için ne kadar erken evlenirse o kadar iyidir, çocuk mocuk “erken kalkan yol alır, erken evlenen döl alır.” “Erken evlenen yanılmamış.” Atalarımız her işi bilmiş de sözünü söylemiş.

Anneler, gelin giden kızlarına kendi annelerinin bir zamanlar kendisine verdiği nasihatleri kutsal emanetleri devreder gibi verirler. Aman kızım, canım kızım, kınalı kuzum, al yanaklı bal dudaklım; bizi ele güne rezil rüsva etme, kocanın sözünden çıkma. Sen daha bilmiyorsun, “kadının saçı uzun aklı kısa” olur. Öyle, ev işlerinde, kocanın gidiş gelişlerinde, er kişinin deyişlerinde ağzını açma, sana söylenenden dışarı çıkma, soru sorma, merak etme. Hem daha sonradan öğreneceğin bir şey de “kadının bir aklı, erkeğin dokuz aklı vardır,” bunu da unutma.

Bir kadın olarak, olmayan aklını başına toplayacaksın. “Kocana göre bağla başını, harcına göre pişir aşını.” “Kadının hükmettiği evde mutluluk olmaz” kocan ne derse doğru der, çünkü o her şeyi senden de senin gibilerden de iyi bilir.

Koca dayağı, kayınbaba, kaynata gibi bilumum erkek akraba dayağı karşısında ses çıkarılmaz. Kocanın vurduğu yerde gül biter, gül bitmez ise mor menekşe biter. Kulağına küpe, boynuna muska olsun: Baba evinin kapısından “gelinlikle çıkılır kefenle girilir.”

…

Bu şifreler sayesinde, binlerce yıldır genlerimize yerleşen kadına şiddet ve dayak kültürünün nasıl oluştuğu hakkında az çok fikir sahibi olabildik. Değil mi?

İlyas Ali DAŞTAN

HİÇBİR KADIN ŞİDDETİ HAK ETMEZ

2011-08-11T15:22:00.001+03:00

Kadına şiddet uygulamak erkeğe hak değildir; hiçbir kadın şiddeti hak etmez.

Kadına şiddetin son bulmamasına bir neden erkeğin kadın üzerinde var olduğunu iddia ettiği/sandığı ve körü körüne inandığı mülkiyet hakkıdır. Mülkiyet, mal/meta üzerindeki sahipliği ifade etmektedir. İnsan için yap(a)mayacağımız tanımlamalardan birisi de onun meta/mal olarak görülemeyeceği gerçeğidir.

Ancak, biliriz ki genel gerçekler ve doğrular herkes için aynı anlam ifade etmemektedir. Toplumun her katmanında kadına şiddet uygulandığını biliyoruz. Şiddet uygulayıcılarının profili çok geniştir.

Şiddet uygulayıcıları arasında, yoksul ya da zengin olmak; genç ya da yaşlı olmak; üniversite mezunu ya da cahil olmak; iş adamı ya da amele olmak; çalışan ya da işsiz olmak gibi ayrımlar olduğunu söylemek mümkün değildir.

Farklı olan sadece şiddeti uygulama biçimidir. Bir de adı ve bedeni değişen kadın!

Şiddet sadece aile içerisindeki erkeğin kendisinde gördüğü hak olmaktan çıkmış erkeğin toplumsal bir hakkı haline gelmiştir. Evde eşini döven erkek şehirde, caddede ve sokakta da boş durmamaktadır. Toplu taşıma araçlarına şortla binen kadın sporcu toplumun ahlakını/namusunu bozuyor diye kırklı yaşlardaki erkek tarafından şiddete maruz kalabiliyor.

Böylesine hastalıklı bir hak temelli anlayışı idrak etmek güçtür.

Kadınlarla ilişkisinde şiddeti uygulamayı bir yöntem olarak gören ve bunu kendisine hak ilan eden erkeği ciddi şekilde irdelemek/incelemek gerekiyor. İronik olacak ama erkekte var olduğunu düşündüğüm şiddet geninin şifresinin, genetik bilimciler tarafından çözülmesi ve buna uygun tıbbi/sosyal/psikolojik tedavi yöntemleri üzerinde çalışmalar yapılması kaçınılmazdır.

Kadını maruz bıraktığı şiddette, kendisini haklı gören erkeği; anne karnına düştüğü andan itibaren şekillendiren toplumsal inanışların/törelerin, çevre ve ailesel beklentilerin rolü üzerinde de düşünmek gerekiyor.

Şiddet ve şiddeti uygulayıcı rolünde olmanın öğrenilen bir davranış olduğu kabul edilmektedir. Çocuk, en başta kendi ailesinde, aile çevresinde, okulda, yurtta şiddeti görmektedir. Aile içerisinde annesinin babası tarafından dövülmesini izleyen erkek; kendisi de eşini dövmekten geri kalmamaktadır. Kadına şiddetin kısır döngüsü hiçbir kırılma ya da değişime uğramadan sürüp gitmektedir.

Şiddet uygulayıcısı erkeğin, kadının varlığı üzerinde kendisinde hak olarak gördüğünü kamu ve hatta kamu kuruluşlarında görev yapanlarda aynı şekilde değerlendirmektedir. Kadın şiddete maruz kaldıktan sonra başvurduğu kollukta “kocandır, hem döver hem sever” gibi bir yöntemle karşılanmakta ve kadına, ailesinin düzenini daha fazla bozup erkeğini resmi kurumlarda rencide etmemesi için şiddet gördüğü eve ve kişiye dönmesi yönünde sözler sarf edilmektedir. Şiddete maruz kalıp korunamadığı için canından olan kadınlar bu toplumun bir ayıbı ve gerçeğidir.

Çağdaş toplumlar insan hakları konusunda evrensel değerleri içselleştirip yaşam tarzlarını şekillendirirken ilerlemeye çalışan aslında geri kalmış toplumlarda bir cinsiyet diğer cinsiyet üzerinde dayakla terbiye hakkı iddia etmektedir.

Hiçbir kadın (insan) ne olursa olsun şiddeti ve daha korkuncu öldürülmeyi hak etmez.

İlyas Ali DAŞTAN

KADININ SUÇU NE?

2011-08-09T19:23:00.001+03:00

ERKEK ADAM, BOŞUNA ŞİDDET UYGULAMAZ, ÖLDÜRMEZ, TACİZ/TECAVÜZ ETMEZ!!!

ŞİDDET GÖRÜYORSA, ÖLDÜRÜLÜYORSA, TACİZE/TECAVÜZE MARUZ KALIYORSA SUÇ KADININDIR!!!

Herhalde kadın ya da erkek olsun aklı başında herkes bu önermeye amiyane tabirle PES! OHAA! ÇÜŞ! Derdi. Çünkü insanlık dışı (üstelik hayvana bile yakışmayacak) böyle bir aşağılamaya başka türlü cevap verilmez.

PES!

OHAA!

ÇÜŞ!

Habertürk gazetesinin dış haberlerden seçtiği küçük bir haber:

Kanadalı bir polis şöyle demiş: “Kadınlar taciz kurbanı olmamak için sürtük gibi giyinmemelidir.” Bu sözün ardından, Kanada başta olmak üzere birçok ülkede “sürtük yürüyüşleri” başlamış. Kadınlar ‘popom tecavüz nedeni değildir’ ‘bana nasıl giyineceğimi söyleme, onlara tecavüz etmemelerini söyle’ gibi sloganlar yazılı dövizler taşıyarak kent sokaklarında yürümüşler ve kendilerine yönelik saldırılarda “tahrik var” bakış açısının kalkması yönünde çağrıda bulunmuşlar.

Kanadalı polisin söylediği sözler tanıdık geliyor mu? Kadına bakışın sakatlığı konusunda dünya ülkelerindeki erkeklerin birbirinden geri kalır yanı yok gibi. Kadının başına bir iş geliyorsa o bunun olması için mutlaka bir şeyler yapmıştır. Mesela mini etek giymiştir, göğüs dekoltesi vardır, mesela baygın bakmıştır, mesaj vermiştir, iş atmıştır, hal ve hareketleri ile davetiye çıkarmıştır. Biraz daha ağır olacak ‘kuyruk sallamıştır.’ Bu çirkinlikler bir cinsin diğeri üzerindeki hegemonyasından kaynaklanmaktadır. Yüzyıllardır kadını kendine köle olarak gören erkek zihniyetinin bir ürünüdür. Kadını suçlu gören zihniyetin dışa vurumudur.

Kanada’da yürüyüşe katılanlar uygar dünya kadınına yaraşır şekilde tepkilerini dile getirmişler. Bilinçli ve her şeyi sorgulayan dünya kadınları aşağılanmaya, ikinci sınıflaştırılmaya karşı olduklarını ifade etmişlerdir.

Ülkemizde bunun onlarca katı daha ağır sözler ve eylemler olmaktadır. Kadınların aşağılanması bir yana, her türlü şiddete maruz kalmakta ve canlarından olmaktadırlar. Bu konuda ne yazık ki sokaktan bir avuç kadın tepkisi ve sesi yükselmektedir. Kadınların özellikle kendilerine yapılanlar konusunda seslerini daha çok çıkartmaları, örgütlenmeleri, kadın örgütlerinin artması, güçlerini birleştirmesi gerekmektedir. Bu şekilde bir ulusal tepkide kadın, kendisi ile aynı düşüncede olan erkeği de yanına çekmeli ve birlikte hareket etmelidir.

Ülkemizde kadın cinayetleri çok ciddi bir sosyal sorun olmuştur. Kadına yönelik şiddette her gün akıl almaz yöntemler sergileniyor. Kadınlar ölmemek, şiddete maruz kalmamak için mücadele veriyorlar. Resmi ve resmi olmayan kanallardan, kurumlardan kadınları yaşatmak ve dayaktan uzak tutma yöntemleri, projeleri üretiliyor.
Özetle, iyi şeyler yapılmaya çalışılıyor.

Ancak, erkeğin kadına bakışı; yani sorunun büyüğü, buz dağının görünmeyen yönü üzerinde bir çalışma yapılmıyor. Erkek, hala kendisini kadından üstün görmeye, kadın üzerinde hak iddia etmeye, kendisi her türlü namussuzluğu yaparken, kadının namusunu koruma gibi işleri kendisine asli görevler olarak algılamaya devam etmektedir.

Egemen olma sevdasındaki erkek hegemonya kurmak için her şeyi söyler ve her şeyi de yapar. Bu saplantı iliklerine, ruhunun derinliklerine işlemiş birini değiştirmenin, dönüştürmenin zorluğu ortadadır.

Bu yüzden Kanadalı polis gibi ülkemizdeki kimi erkekler de şiddetin, cinayetin, tacizin, tecavüzün suçunu kadına yükleyerek kendi suçlarını bastırmanın yolunu bulmuşlardır. Oysa bu erkekler aynaya baksalar suçluyu göreceklerdir.

İlyas Ali DAŞTAN

Elektronik Kelepçe Yerine Pranga

2011-08-07T23:27:00.002+03:00

Kadına yönelik şiddet ve kadın cinayetlerinin önlenmesi konusunda resmi ve sivil toplum kuruluşlarında hummalı ve haklı bir çalışma olduğu görülüyor. Yeni kurulan Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı meclis açılır açılmaz çıkarmayı planladığı bir yasa tasarı üzerinde çalışıyor. Kadın cinayetlerinin araştırılması konusunda Cumhurbaşkanı’nın talimatı ile Devlet Denetleme Kurulu konuyu incelemeye aldı. Kadın cinayetlerinin önüne geçilmesi için birçok sivil toplum kuruluşu ve oluşturulan kadın platformları konuyu gündemde tutmaya devam ediyorlar.

Kadına yönelik şiddeti önleme ve kadın cinayetlerinin durdurulması konusunda geç kaldığımız ortadadır. Buna rağmen alınan önlemler, hazırlanan yasa taslakları, kadın cinayetleri konusunda mahkemelerden çıkan kararlar sevindiricidir.

Bakanlık tarafından hazırlanan yasa taslağı ile öngörülen “elektronik kelepçeli teknik izleme sistemi” ile eşine şiddet uygulayan ve evden uzaklaştırma cezası alan eş takip edilecek ve kadının tekrar şiddete maruz kalması ya da bir cinayete kurban gitmesi önlenecek.

Kadına bakış açısını değiştiremediğimiz erkek egemen bir toplumda eşine, şiddet uygulayan daha ileri boyutta onu öldüren erkeğe elektronik kelepçe değil pranga vurulsa çözüm olmayacaktır. Olmayacağının bir göstergesi de başkentten geldi.

Elektronik kelepçenin hararetle tartışıldığı başkentte birkaç gün önce yaşanan bir kadın cinayeti akıllara durgunluk verdi. Gizem KARAKAŞ’ın 26.07.2011 tarihinde Milliyet Gazetesi’nde yer alan haberinde, karısının bacağını ve kaburgalarını kıran adam mahkeme kararı ile evden uzaklaştırma almasına rağmen, apartmana tırmanmak için özel merdiven yaptırıp camdan eve girmiş ve eşini, çocuklarının gözü önünde öldürmüştür. Gazetenin haberinde kapıların kilitli olduğu ve apartman önünde akrabalar tarafından güvenlik tedbirleri alınmaya çalışıldığı belirtiliyor.
Bu caniye elektronik kelepçe değil pranga vurulsa kaç yazardı? Eşini öldürmeyi kafasına koymuş ve sağlıklı düşünme yetisini yitirmiş bir erkeği hiçbir şeyin durduramayacağını düşündüren bir olaydır bu.

Biz teknik izlemeyi, elektronik kelepçeyi tartışa duralım yurdumun gemi azıya almış cani erkeği kafasını koyduğunu bir şekilde yerine getirmeye devam etmektedir.

Kabul etmek gerekiyor ki şiddet ve cinayetler bir anda sonlanmayacaktır. Sancılı bir süreçten geçilecek; kelepçelerin takılması, kullanılması, takip masalarında görev alanların işlerini nasıl yapacağını zamanla göreceğiz. Belki elektronik kelepçe takılı olduğu halde şiddet ve kadın cinayetleri bir süre devam edecek. Bu tür münferit olaylar yaşanacaktır.

Diğer taraftan uygulamanın caydırıcı tarafının da olduğunu kabul etmek gerekiyor.
Elektronik kelepçeye ek olarak şiddet ve kadın cinayetlerini sonladırmak için ülke çapında politikalar üretmek ve topyekün bir seferberlik başlatmak gerekiyor. Kitlelerin eğitim seviyesini, bilinç düzeyini yükseltmeden, insan ve kadın hakları konusunda duyarlılık yaratılmadan alınacak önlemler yetersiz kalacaktır. Zira trafikte olduğu gibi içselleştirilmeyen kurallar polis ya da mobese kameralarından uzakta fırsat bulundukça delinecektir.

İlyas Ali DAŞTAN

AYŞE PAŞALI’NIN MOR GÖZLERİ

2011-07-26T13:53:00.001+03:00

“Ayşe Paşalı” ülkemizde kadın cinayetlerinin simge ismi haline geldi. “Ayşe Paşalı’nın gözleri de,” ülkemizde kadına yönelik şiddetin hatırlardan silinmeyecek şekilde hafızalara kazınmasına vesile olur(mu?)

Akıllara durgunluk veren cinayet, herkes tarafından olmasa da artık birçok kişi tarafından bilinmektedir. Gazetelerin ilk sayfalarında, köşelerinde, televizyon kanallarında bir hayli işlendi ve gündemdeki –haklı- yerini bir süre korudu.

Olay: Ayşe Paşalı; eski eşi tarafından on bir yerinden bıçaklanarak öldürüldü. Cinayeti işleyen eşi, “namusunu koruma adına” olayı gerçekleştirdiğini, mahkeme kararı okunurken son sözleri sorulduğunda ise “pişmanım, kendisini çok seviyorum” dedi. Mahkeme kararını açıkladı: TCK’nın 82/1 maddesinin a) bendi uyarınca ‘tasarlayarak kasten öldürme’ suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapisle cezalandırılmasına…

…

Ayşe Paşalı davasının toplumsal vicdanı rahatlatması ve bundan sonraki kadın cinayetleri konusunda örnek teşkil etmesi bakımından mahkemenin kararının yerinde olduğu görülmektedir. Kadın cinayetlerinde gündeme alınan namus, tahrik vs. gibi indirim sebeplerinin gözönüne alınmaması da ayrıca benimsenmiştir.

Bu konuda yazılanların bir hayli oylumda olduğu su götürmez. Her seferinde aynı konuyu tekrarlamak okur için belki sıkıcı gelecektir. Oysa bu tür olayların yazılıp çizilmesinden, izlenmesinden sıkılmamak gerekiyor. İnsan belleği unutmaya meyillidir. Günümüzde, gündem maddelerinin bir gün içinde defalarca değiştiği gerçeği unutulmamalıdır.

Erkek egemen bir toplumda bir kadın cinayeti “daha” işlenmişti. Rutin haberler geçiliyordu. Ayşe Paşalı ile ilgili ilk haberler verilmeye başladığında kafamı meşgul eden, yüreğimi sıkan birşeyler olduğunu sezdim. Haberlerin içeriğini okuyup bitirdikten sonra haberin görseline takılıp kaldım. Bütün gazeteler, dergiler, televizyon kanalları haberin görselliğini arttırmak amacıyla bir kare fotoğraf kullanıyorlardı.

Bu fotoğrafta Ayşe Paşalı “inatla” gözlerini dikmiş ve fotoğraftan çok uzaklara bakıyor. Alnı, gözlerinin altı şişmiş, değişik tonlarda morarmış, eti çürümüş… Korku filmi efekt uzmanlarınca korku makyajı yapılmış. Sıkılı dudaklarında dilinin ucuna yerleşmiş kalmış bir öfke patlaması duruyor. Saçlarının her bir telinde ayrı isyan…

Belleğim yapacağını yapıyor ve kimbilir çocukluğun hangi zaman diliminden kalma kapalı kapılar ardına saklı korku mitini önüme seriyor. Mitim, geçmişten kopup geliyor. Çocukça yapıldığı sanılan korkutmacalardan bende kalan ve sonrasında çok uzun süre düşlerimi esir alan korku oyunu. Oysa, yaşım ilerledikçe ve yetişkinliğin sert zırhına büründükçe böyle çocukça şeylerden korkmayı unutmuştum.

Çocuklukta birbirimizi çocukça sanarak şöyle korkuturduk: “BEN MOR GÖZLÜ CANAVAR, SENİ YİİYECEEĞİİMM…” Freud’a anlatsaydım bu düşsel korkumu kimbilir neler söylerdi. Bu psikanaliz öyküsünü bir tarafa bırakıyorum.

Ayşe Paşalı ile ilgili verilen haberlerde kullanılan “mor gözlü kadın fotoğrafının” bilinçaltımdaki bağlantısını keşfettikten sonra Ayşe Paşalı’nın gözlerine bakamadığımı farkettim. Çocuklukta olduğu gibi bir ses “ben mor gözlü canavar seni yiyeceğim” demiyordu belki ama mor gözlü bir kadın “bana bakarken insanlığınızdan utanın” diyordu.

Utanın!..

İnsanlığımızdan utanmamızı gerektirecek bir olayı tarihin tozlu raflarına kaldırıp karanlık dehlizlerde unutmak yerine; o mor gözlü kadın fotoğrafını belleğimize bıçak ucuyla kazıyarak bilinçaltımızdan çıkmayacak bir mit haline getirmek gerekir.
Bu mor gözlü kadın fotoğrafı kendi sınırlarını aşmıştır. Artık sadece Ayşe Paşalı’ya ait bir fotoğraf değil, erkek eliyle hayatına son verilen kadınların toplu utanç fotoğrafı olmuştur.

Çocuklarınıza, eşinize, dostunuza, çevrenizde kim varsa bu fotoğrafı gösterin. Toplumsal vicdanı sarsan bir kadın cinayetinden geriye kalan bu mor gözlü kadın fotoğrafı toplumsal belleğe yer etsin.

Kadın cinayeti planlayanlar, kadın cinayeti işlemek üzere olanlar, işkence-şiddet uygulayıcıları bu fotoğrafı belleğine kazısın ki bu işlere yeltendiklerinde, bir şimşek çakımı aydınlığında fotoğrafı hatırlayıp elleri havada taşlaşıp kalsın!

İLYAS ALİ DAŞTAN

KADIN CİNAYETLERİ

2011-07-26T13:50:00.001+03:00

Kınalı Kuzular Kurtlara Neden Kurban Edilsin...

Kadın cinayetleri mi arttı yoksa cinayetlerin simgesi haline gelen Ayşe Paşalı olayından sonra algım mı daha seçici hale geldi bilemiyorum ama medyada yer alan kadın cinayetlerine daha çok rastlar oldum. Kadın cinayetleri; gazetelerin değişmez üçüncü sayfa haberlerinin başında, televizyon kanallarının ana haber bültenlerinde artık düzenli haberler olarak verilmekte ve bu türden haberler çoğalarak sıradanlaşmaktadır. Kadın cinayetleri konusu toplumsal belleğimizde bir iz bırakmadan tarihteki yerini almaya devam etmektedir.

Haberlerin detayı insanın tüylerini ürpertiyor. Kadınlar, eşleri tarafından öldürülüyor. Kimi zaman pompalı bir silahla taranıp vücuduna kurşunlar doldurularak, tabanca ile göğsünden vurularak, bıçakla boğazı kesilerek, sopa ile kafası yarılarak... Kimi zaman sokak ortasında insanların arasında, kimi zaman çocuklarının gözleri önünde, kimi zaman eşinden kaçıp sığındığı ailesinin yanında ve kadının ailesi ile birlikte…

Erkek caniliğinin bu kadarına insanın yüreği dayanmıyor.

Aynı yastıkta kocamak için atılan imzalardan, bir ömür saygı ve sevgi ile yürütülme planları kurulan evliliklerden sonra işleri bu noktaya getiren nedir? Gazetelerde erkeğin caniliğine sebep olarak şunlar gösteriliyor:

Kadın, eşinden boşanmak istedi…öldürüldü.
Kadın, eşinden ayrılıp kendi ayakları üzerinde durmak istedi…öldürüldü.
Kadın, kocasının şiddetinden kurtulmak için polise sığında…öldürüldü.
Kadın, ekonomik olarak bağımsız olmak istedi…öldürüldü.
Kadın… erkek tarafından…öldürüldü…

Kabul etmek gerekiyor. Bu toplumda hala erkek egemen bir yapı var. Erkeklerin yıldızlarını parlatan aile sistemi geçerli. Bu erkekleri doğuran analar daha çocuk yaşından itibaren oğullarını “aslan parçası” olarak doğurup bu çerçevede yetiştiriyor. Kız çocukları uysal bir “kınalı kuzu” iken erkeklerin çocuk aslanlığı ileride daha perçinleşerek kuzuları yeme noktasına geliyor. Aptalca okşanan erkek gururlarına kız çocuklarının naifliği teslim ediliyor. Çocuk yaşında bile cinsiyetler arasına konulan ayrımlar ileride derin uçurumlar yaratıyor.

Aslan parçaları olarak yetiştirilen erkek çocukları ileride bir gün aniden korkunç bir kurta dönüşürken; kınalı kuzu kız çocuklarının payına da uysal koyunlar olmak düşüyor. Doğanın doğal dengesi ise ne yazık ki değişmiyor. Kurt, kuzuyu yiyor.

Sorunun kökeni biraz da buradan kaynaklanıyor. Hala günümüzde kız çocuğu doğuran kadınlar boşuna doğum sancıları çekmiş adlediliyor. Erkek doğur(a)madığı için dışlanan, üzerine bir başka kadının kuma getirlmesine razı bırakılan kadın günümüzde bile bu toplumun bir gerçeği ve ayıbı olmaya devam etmektedir. Çok uzaklarda aramaya gerek yok. Hangimizin yakın çevresinde, semtinde, yaşadığı muhitte bir düzine kız çocuğundan sonra erkek çocuğu sahibi olan aileler yok ki? Kazı kazan misali her doğumda kız çocuğu dünyaya getiren kadına bir daha bir daha diyerek erkek aratılmaktadır. Birer makineden farkı kalmayan kadın bedeninden erkek çocuğu çıkana kadar üretim devam ettirilmektedir. Acı ama durum bu!

Erkek çocuğunu da kız çocuğunu da dünyaya getiren bir kadın bunca aşağılanmayı hak edecek ne yapmaktadır?

Erkek adamın erkek çocuğu olur, aptallığından vazgeçmeyen anne ve babalar olduğu sürece değişen pek birşey olmayacaktır.

Ne zaman ki erkek çocuğu dünyaya gelsin diye adanan adaklardan vazgeçilecektir, ne zaman ki kınalı kuzu kızlar, aslan parçası erkekler gibi daha doğumdan itibaren çocukların beynine ve yüreğine işlenen çağdışı eşitsizlikler ortadan kaldırılıp çocuklarımıza insani değerler aşılanacaktır o zaman kadın cinayetlerinin sonu gelecektir.

İlyas Ali DAŞTAN

BİZİM DULLARA ÖLÜM (MÜ) YAKIŞIR

2011-07-26T13:47:00.001+03:00

Erendiz ATASÜ’nün “Dullara Yas Yakışır” adlı bir öykü kitabı vardır. Yazımın başlığının fikir kaynağı oradan geliyor. Kitap hakkında yorum yazmayacağım ancak bu öykü kitabını okumanızı ayrıca tavsiye ederim.

Evlilik resmi nikâhla birlikte, belediye başkanının, nikâh memuruna verdiği yetkiye dayanarak; “iyi günde, kötü günde, hastalıkta ve sağlıkta…” diye resmi olarak başlayan bir ikili ve gönüllü anlaşmadır. Evlilik; bir ömür boyu aynı yastıkta ‘kocamak’ dilekleriyle de yapıcı ve kalıcı hale getirilmek istenen bir müessesedir.

Düğünler yapılır. Eğlenceler, şenlikler şehirde farklı, köyde farklıdır. Üç gün üç gece düğün tertip edilir. Davullar zurnalar çaldırılır. Halaylar çekilir. Düğünler, ne kadar uzun olursa ve meydanlar/düğün salonları ne kadar kalabalık olursa o denli mutlu olur çiftler. Mutluluk paylaşıldıkça, suya atılan taş gibi dalga dalga artar.

Başlangıçlar güzeldir, sevindiricidir, umut vaat eder…
İşler her zaman istenildiği gibi gitmez. Bir yerde tren raydan çıkar. O zaman eşler oturur ve daha fazla yıpranmadan ve yıpratmadan kendileri için bir eziyet haline dönüşen evlilik ilişkisinden kurtulmanın yollarını ararlar. Mantıklı ve bilinçli iki çift zararın neresinden dönülürün hesabını yaptıktan sonra en az zararla ayrı ayrı yollarına devam kararı alırlar.

Muhteşem törenlerle, yüzlerce/binlerce davetlilerin katıldığı merasimlerle gerçekleşen evlilikler, işi düşmeyen kimsenin dolaşmadığı, yüzlerin gülmediği sert mahkeme duvarları arasında sessiz sedasız sonlandırılır.

Gülüp oynayarak, sabahlara kadar halaylar çekilerek başlarını dik tutarak evlenip kalabalıklar tarafından sırtları yumruklanarak zifaf odasına yollanan çiftler, başları yere yıkılmış, gözleri yorgun ayrı ayrı yönlere doğru çıkarlar mahkeme salonlarından.

İstatistikler dünya genelinde boşanma oranlarında artış olduğunu söylüyor. Bu artıştan ülkemiz çiftleri de nasiplerini alıyorlar. Kültürel farklılıklar boşanmaları karşılama ve göğüsleme davranışlarında da farklılıklara yol açmaktadır. Üzücü ve tüketici süreçleri olan bir bitişin sonuçları doğal olarak farklı olacaktır.
Bu sözlerime tezat bir örnek:

05.07.2011 tarihli gazetelerde, çok sevdiğimiz ve ülke olarak hayranlık duyduğumuz Japonlarla ilgili bir haber: ”Japonya’da boşanan çiftler arasında yeni trend, birlikte evliliğe veda partisi vermek. Törenlerde, çiftler resmen boşandıktan sonra arkadaşlarını da davet ettikleri bir partide birlikte alyanslarını parçalıyor. Bir tokmakla yüzüklerini ezen çiftler gece boyu bekâr hayata dönüşlerini kutluyor.”

Önce Japonların hakkını teslim edelim. Başlarına yedikleri devasa atom bombalarından sonra yerle yeksan olup ekonomi, teknoloji gibi alanlarda dünyada bir numara olmayı başardılar. Küçük dev insanları tebrik ediyoruz. Gazeteye konu olan haber için ise diyecek bir şey bulamıyorum.

Baştan kabul ediyorum hiç de bize uyacak bir davranış biçimi gibi gözükmüyor. Bizler çok şatafatlı törenlerle gerçekleştirdiğimiz evliliğimizi bitirdikten sonra suçluluk psikolojisi ile boşandığımızı/dulluğumuzu özellikle de ilk zamanlar saklamaya ya da yok saymaya başlıyoruz.

Her boşanma örneğinde bunlar oluyor diye değil ama son zamanlarda artan kadın cinayetlerinin haber detaylarında eşlerin boşandıkları vurgusu yapılmaktadır. Boşanan çiftlerin birbirine mazur gördüğü bu caniliklere bir anlam verilemez.

İyi günde, kötü günde; hastalıkta, sağlıkta diye başlanan evliliklerin boşanan taraflarından daha çok erkeğin hangi akla hizmet olduğu anlaşılmayan “namus” kaygısı ile eşini öldürdüğünü görüyoruz.

Kadın cinayet haberlerinde boşandığı eşini öldüren erkeklerin, boşanma olgusunu kadınlar kadar hazmettiklerini söylemek doğru olmaz. Eşler arasında ilişki yasal olarak sonlandırıldıktan sonra dahi erkek, eski eşi üzerinde hak sahibi olduğunu iddia ederek eşinin hayatını yönlendirme peşinde koşmaktadır. Kadının bir yerde çalışmaya başlaması, kendi ayakları üzerinde durabiliyor oluşu erkek tarafından neden kabullenilemiyor? Son zamanların reyting alan dizilerinden olan “Öyle Bir Geçen Zaman ki” adlı yapımda boşanan eşin başına gelenler işlenmektedir. Evlilik birliği içinde şiddet gören eş, evlilik birliği sona erdikten sonra da şiddet görmeye devam etmektedir. Yine diziye konu olan eski eşe tecavüz olaylarına gerçek hayatta sıkça rastlanmakta hatta daha ileri gidilerek kadınlar boşandıkları eşleri tarafından cinayete kurban edilmektedir.

Japonya örneğinde olduğu gibi çağcıl ve anlayışlı olunamayabilir. Eşler törenlerle başlattıkları evlilikleri yine törenlerle bitiremeyebilir. Ancak ülkemizde hala kadın üzerinde tahakküm kurmaya devam edeceğini sanan ve eski eşinin hayatını zindana çeviren erkeklerin yaptıkları da kabul edilecek türden değildir. Eski eşini ölüme mahkûm edenlere, dul kalan eşlerine ölümü yakıştıranlara verilecek cezalar en ağırından olmalı ki bir nesil sonra bu canice davranışın değişmesinin alt yapısı oluşturulsun.

Eşler, evliliğin iyi günlerinde bonkörce savurduğu birlik/beraberlik ve dayanışma duygusunu, asıl ihtiyaçları olan boşanma gibi kötü günlerde neden birbirlerinden esirgerler? Anlaşılır gibi değil…

İLYAS ALİ DAŞTAN

Çanakkale'den Bende Kalanlar

2010-11-06T12:03:00.005+02:00

BİR

Gecenin tam yarısıydı, kentlerin en başı olan Ankara’dan yola çıktığımda. Yüzlerce kilometrelik uzakta, binlerce yıl önce tarih sayfasında yerini alan Çanakkale/Eceabat’a doğru çıkılan yolda, yıldızların altında keyifle tüttürülen sigaranın dumanında…

İKİ

Ece Yakup tarafından abat edilen ilçeye Çanakkale’den kalkan feribotla (arabalı vapur) ulaştık. Kilitbahir’e doğru denizin boğazını keserek ilerleyen feribota martılar arkadaşlık ediyordu. Bir martı kanatlarını rüzgara karşı açtı ve havada asılı kalmış görüntüsü ile bize akrobasi gösterisi yaptı. Bu küçük gösteriyi bir sardalya ile ödüllendirmek vardı ancak bizde sardalya yoktu…

ÜÇ

Deniz dalgalı, hava rüzgarlıydı. Biraz ıslak, asık, biraz da gergin bir çehreye bakmak gibi birşeydi. Bedenlerimizi yol yormuş, deniz sallamıştı.

DÖRT

Büyükçe bir defne ağacının yanıbaşında kurulan bir zamanlar hastane, okul, yurt binası olarak da kullanılan kamp merkezine yerleştik. Şimdilerde kullanım süresini ve amacını dolduran binanın yıkılacağı ve yerine daha modern ve kullanışlı bir bina yapılacağı bilgisine de orada sahip olduk.
Yaşlı, yorgun ve her tadilattan sonra makyajlanan yüzü ile konuklarını ağırlayan bu tarihi binada ikinci konukluğumdu.

BEŞ

Belli tarihlerde yapılan törenler ve anma günlerine gelen yerli/yabancı ziyaretçiler dışında tenha olan bu küçük ilçenin küçük meydanında sahil kenarında bir çay bahçesinde çaylar içildi. Limana yanaşan feribotların dalgalandırdığı denizden gelen rüzgarın serinliğinde.

ALTI

Bahçede bulunan defne ağacı rüzgara verdiği yapraklarından kokular yayıyor geceye ve içime. Bir kedi yavrusu sandalyenin üzerinde mırıltılar çıkararak uyuyor. Feribotta, bize hoş geldin gösterisi sunan martıyı hatırlıyorum.
Gülen yüzler, mutlu gözler…
Bir ılıklık, tazelik, her şeyde bir iyilik hali var.
Sonra güzel bir haber alıyorum. Duran’ın kızı Nergiz dünyaya gözlerini açıyor.
Bitene yanmayı erteleyip, yeni başlayana mutlanıyorum.

YEDİ

Kilitbahir (denizin kilidi) boğazın iki yakasının birbirine en çok yaklaştığı yeri. Fatih tarafından boğazın güvenliğini sağlamak amacıyla yaptırılan Çimenlik ve Kilitbahir Kaleleri denizin kilit noktasına kondurulmuş top işlemez yapılar olarak tarih sayfasındaki yerlerini almışlar. Onları birbirinden ayıran boğaza inat kavuşamayan iki sevgili gibi bakışıp duruyorlar.
Görevini layıkı ile tamamlamış surlar ve burçlar hala dimdik ayaktalar.

SEKİZ

Yakınına gelene kadar bir tepeden farksız olan Namazgah Tabyası’na düşen bombanın verdiği hasar ancak cürmü kadar.

DOKUZ

Morto Koyu önündeki Hisarlık Tepe’de gökyüzüne doğru kırk iki metrelik bir anıt yükseliyor. Hayatını kaybeden iki yüz elli üç bin askerimizin anısına. Bandırası ne olursa olsun anıtın önünden gelip geçen gemiler saygıya duruyor.

ON

Rehberimiz, tarihi yarımadanın her karış toprağını şehit kanı sulamış, diye anlatmaya devam ediyor. Morto Koyunun kan kırmızısına kesildiğini söyledikten sonra.

ON BİR

Mehmetçik ile yanyana yatan şehitler için Mustafa Kemal Atatürk’ün sözlerini okuyoruz:
"Uzak memleketin toprakları üstünde kanlarını döken kahramanlar. Burada dost bir vatanın toprağındasınız. Huzur ve sükun içinde uyuyunuz. Sizler Mehmetçiklerle yan yana, koyun koyunasınız. Uzak diyarlarda evlatlarını harbe gönderen analar. Göz yaşlarınızı dindiriniz, evlatlarınız bizim bağrımızdadır. Huzur içindedirler ve huzur içinde rahat rahat uyuyacaklardır. Bu toprakta canlarını verdikten sonra artık bizim evlatlarımız olmuşlardır.”

ON İKİ

Emperyalist güçlerin akıl almaz ve doymak bilmezliği yüzünden kandırarak Çanakkale’ye getirip burada ölüme terk ettiği farklı milletlerin anıt mezarları ve şehitliklerini de geziyoruz…

Zıhındere Vadisi’nin kuzeyinde Sargı Yeri Şehitliği olarak ölümsüzleştirilen mekanda binlerce yaralı ve onlara yardım eden sağlık ekibinin şehit edilmesiyle savaşın yüzünün ne denli korkunç ve acımasız olduğu görülmüştür. Emperyalizim denilen canavar kendi yaralı askerini dahi yutacak kadar çirkin ve vicdansızdır…
…

ON ÜÇ

Seyahatimize arabada devam ediyoruz. Bir sessizlik oluyor. Sert bir şeye dokunur gibi ele gelen sessizlik. Radyodan hisli, buğulu bir ses yükseliyor:

“Çanakkale içinde vurdular beni
Ölmeden mezara koydular beni
Of gençliğim eyvah”

Kafileden kimse konuşmuyor. Onlarca yürek içinden, derinden, sessizden ağlıyor. Cephede, siperlerde, kaya diplerinde, ağaç altlarında, orman kuytularında, vadilerde on dört, on beş yaşların çığlıkları…

“Çanakkale içinde bir uzun selvi
Kimimiz nişanlı kimimiz evli
Of gençliğim eyvah”

…

ON DÖRT

Anzak Koyundan sonra gittiğimiz savaş müzesinde tanıştığımız Hayri Amca akşama misafirimiz olacağını ve bana bir hediye getireceğini söyledi. Tarihi yarımadayı ziyaret eden grupların liderlerine bu hediyelerden takdim ediyormuş.
Merak ettim, akşama çaya geldiğinde vereceğini söylediği hediyeyi…

ON BEŞ

Gün batımından sonra konakladığımız tesisin bahçesindeki defne ağacının altında çayımızı demledik. Hayri Amca, tam da söyledi saatte geldi. Altmış yaşlarında, hiç evlenmemiş birisi. Elini cebine soktu ve avucunun ortasında bir demir misket çıkardı. Bir kurşun çekirdeğiydi. Müzede sergilenen kafatası kemiğine saplanmış misketin benzeri olduğunu söyledi.
Sonra ikisi parçalanmış biri sağlam üç adet mermiyi gösterdi.

Bunların doksan beş yıllık savaş kalıntıları olduğunu ekledi. Bu tür kalıntılara arazide dolaşırken denk geldiğini ve Çanakkale Şehitliklerini ziyarete gelenlere verdiğini anlattı. Neden, bunu yaptığını sordum. Çanakkale’yi unutturmamak adına olduğunu söyledi. Elinde tuttuğu savaş kalıntılarına iyi bakmamı tembihledi.

O konuşurken ben denizi andıran gözlerine baktım. Hayatta iken kendisine biçtiği misyonu düşündüm. Anadolu’nun her bucağına gönderdiği savaş hatıralarının aslında kendisini de yaşattığını…

Sigarasını yaktı, çayını içti. Sonra aksayan sağ ayağının üzerine yıkıla yıkıla yürüdü gitti. Elimde tarihin seyrini değiştiren, yüzbinlerce kişinin ölmesine neden olan bir savaştan kalan ve beş yıl sonra bir asır yaşında olacak emanetleri bırakarak…

ON ALTI

Çanakkale’yi geçebilen sadece silah ve top mermileriydi. Onlardan bir kısmı körpe bedenlere, bir kısmı toprağa saplanıp kaldılar.

Hayri Amca’ya ve Çanakkale’de yatan isimsiz kahramanlara sonsuz saygı emaresi olarak bu hediyeleri evimin başköşesinde saklayacağıma kendi kendime söz verdim.
…

ON YEDİ

Sabaha karşı evimin bulunduğu kente döndüm. Kentlerin en başı, başkent…
Geceden sabaha devrilen bir günün yorgunluğu mu yoksa duyduğum efsanevi yaşamların yoğunluğu mu bilemiyorum; suskundum…

…

Söz biter; konuşulmaz, yazılmaz…

…

İlyas Ali DAŞTAN

Sosyal Hizmette Unutulmayacaklar

2010-11-06T11:37:00.002+02:00

Sosyal hizmet mesleğinin altın ve üretken kalemi (bu nitelemeyi hak ettiğini düşünüyorum) Sevgili Aziz Şeker’in “Sosyal Hizmette Unutulmayanlar” başlıklı yazı dizisini ilgi ve beğeni ile okudum.

Sevgili Aziz, emeğine, yüreğine ve dik duran kalemine sağlık, diyorum.
Sosyal Hizmette Unutulmayanlar, yazarın imgelem ve araştırmacı imbiğinden geçerek yazılı belge olarak mesleğin tarihine işlenmiştir. Buna kuşku yok. Bir mesleğin unutulmayanları ne denli çok ise o meslek için önemli bir kazanımdır.

Unutulmayanları belgelemek, kayıt altına almak, sözlü anlatımı yazılı hale getirmek, gelecek nesillere mesleğin gelişimini göstermesi bakımından gerekli bir çalışmadır. Bunu yapan kişiyi tebrik etmek sosyal hizmet mesleğini yapanların boynunun borcu olsun.

Yazarın, değerli belgesel çalışmasına paralel olarak eklemek istediğim birtakım hususlar var. Unutkan bir toplum olduğumuzu inkar etsek de gerçekler ortadadır. Unutulmayanlar listesine girmeyen ancak unutulmayacak olan iş, eylem ve kişiler olduğunu da gözardı etmemek gerekiyor. Nedir bunlar?

“Sosyal Hizmette Unutulmayacaklar” listesinin en başına bu onurlu mesleği kendi küçük ve geçici çıkarları için kullanıp, onun gelişimine ve yaygınlaşmasına engel olanları koyuyorum. Koltuk, makam gibi elde edilmesi çoğu zaman liyakat ve başarı kriterlerine bağlı olmayan birtakım ayrıcalıklı durumlar için mesleki ilke ve değerlerinden vazgeçenler bugün ve gelecekte asla UNUTULMAYACAKLAR…

İdare etmesini bilmeyen ve idare edemeyen bir güruh vardır. Onlara kanun ile kamu yararını gerektiren işler yapmaları konusunda idare etme yetkisi ve görevi verilmiştir. Ayrıca, anayasamızda her türlü iş ve işlemlerinin yasaya uygun olacağı da güvence altına alınmıştır. Ancak, idare mahkemelerine taşınan ve idareye karşı kazanılan birçok davada, mahkeme kararı ile idarenin yanlış bir iş tesis ettiği ortaya konmaktadır. Oysa bu yanlışı yapanlara, devleti zarara uğrattıkları için herhangi bir ceza verilmemektedir. Biz biliyoruz ki sosyal hizmette idare etmesini bilmeyen ve idare edemeyenler UNUTULMAYACAKLAR…

İdare etmesini bilmeyen ve idare edemeyenlerin yanında her daim onlara şakşakçılık eden kişiliksiz yağdanlıkları da UNUTULMAYACAKLAR…

‘Aile’ kelimesi insanın içini ısıtan ne güzel ve değerli bir kelimedir. Bu toplumda aile kurulması teşvik edilir, aile kuranlara yardım edilir, aileler birleştirilir. Anayasa başta olmak üzere ilgili birçok yasa ailenin bütünlüğünü esas alır. Aile bütün olmalıdır. Anne, baba ve çocuklar bir arada yaşamalıdır. Aile, sosyal hizmet mesleği içinde çok önemli bir konudur. Bütünlüğünü çeşitli nedenlerle koruyamayan ve parçalanan ailenin bireylerine ayrı ayrı hizmetler sunulmaktadır. Onların bu parçalanmadan en az zararla çıkması ve iyileştirilmesi için mesleğin bilimsel yöntemleri vardır.

Aileye bu denli değer ve önem yüklerken, parçalanmış ailelerin parçalarının ayrı ayrı yaralarını sarmaya çalışan sosyal hizmet uzmanlarının ailelerini parçalayanlar, aile bütünlüklerini bozanlar UNUTULMAYACAKLAR…

Yazının, insan hayatına girmesinden günümüze kadar her dönemde yazıdan ve yazı yazandan korkanlar olmuştur. Noktalama işaretleri ve imladan bihaber ancak kendisini bu konularda bilirkişi ilan eden, kıymeti kendisinden menkul; roman, öykü kahramanları ile kendilerini eş tutarak duygusal travmalar yaşayarak sosyal hizmetle uzaktan yakından alakası olmayan işler peşinde koşanlar, baskıcı ve yasakçı zihniyettekiler UNUTULMAYACAKLAR…

Siyasi rüzgara göre bıyık budayanlar, saç sakal traşı olanlar, kaşının ortasını alanlar, kıvırtanlar UNUTULMAYACAKLAR…

Bana dokunmayan yılan bin yıl yaşasın felsefesinde olup da etrafında olup bitenlere, meslektaşlarına layık görülen haksız uygulamalara kulak tıkayan, göz yumanlar, üç maymunu taklit edenler UNUTULMAYACAKLAR…

Unutulmayacaklar kategorisinde yer alacak o kadar çok kişi ve uygulamadan sadece birkaçı bu. Karamizahın ustası Aziz Nesin ile özdeşleşen ‘Aziz Nesinlik’ deyimine sıkça rastlamışsınızdır. Sosyal hizmette unutulmayacak olanların durumlarını biraz buna benzetiyorum.

Sevgili Aziz Şeker, “Sosyal Hizmette Unutulmayanlar” yazı dizisini şimdilik sonlandırdı. Hızla gelişen meslek için unutulmayanlar kategorisinde gelecekte de çok şeyler yazacaktır.
Oysa, “Sosyal Hizmette Unutulmayacaklar” yazı dizisinin ardı arkası kesilecek gibi değildir. Sonsuz bir yazı dizisi olarak düşünüyorum. Sosyal hizmet uzmanlarının bunları da kayıt altına alması ve gelecek nesillere aktarması mesleki bir zorunluluk ve ödevdir.

Ne demişler, söz uçar yazı kalır. Sözün sonunda, bu yazının yazarı da UNUTULMAYACAK…

İlyas Ali DAŞTAN

Bir Sümen Hikayesi

2010-08-14T13:34:00.003+03:00

Memur masalarının değerli ve göz önünde duran malzemesiyim. Aslında bir zamanlar öyleydim. Her şey gençlikte güzeldir. Nasıl ki insanın, nasıl ki hayvanın genci diri, güçlü, kuvvetli, gösterişli olur yaşlısı güçsüz, beli bükük ve pörsük oluyorsa eşyanın tabiatı içinde böyledir.

Fabrikadan çıkıp, satış için standa konduğumda her önüne gelenin satın alamayacağı derece bir fiyatım vardı. Bordo rengim ile ışıl ışıl camekândan parıldarken, memurların beni masalarına almak için aybaşlarını bekledikleri günleri de bilirim.

Şimdiki hal yaşlı bir sümenim. Rengim yer yer bordoyu hatırlatır. Köşelerim delinmiş, içimdeki mukavvalar görünmektedir. Üçgen biçiminde ortaya çıkan bu mukavva parçaları tükenmez kalem ile boyanmaktan bir hal almıştır. Dikiş yerlerimde ipliklerim çürümeye yüz tuttu. Derim çatladı, birkaç yerinden patladı. Yırtılan yerlerden dışarıya püskül gibi parçalar sallanıyor. Epridim, pörsüdüm, aksırıklı tıksırıklı bir ihtiyara döndüm. Ha bugün ha yarın iş yerimin kalorifer kazanına doğru Abbas yolcuyum.

Vakti zamanında tırnakları kırmızı ojeli, uzun parmaklı bir hanımefendi tarafından yaldızlı bir pakete konularak üst makama terfi eden bir bürokrat eşe armağan edildim. Beni paketten çıkarıp da çok beğenen bürokrat, yanımda karısının dudaklarından öperek teşekkür etti. Böylesine güzel bir ana tanıklık etmek benim için gurur vericiydi.

Kendisine terfi armağanı olarak verilen adam, çocuk gibi sevindi. Beni okşarken ellerinin derime narince temas ettiğini duydum. Ertesi gün koltuğunun altında işyerine yolculuk ettik. Arabada giderken, trafikte kırmızı ışıkta beklerken ön koltukta oturduğum için gözü sık sık bana kayıyordu. Kim bilir, benimle ilgili ne hayalleri vardı?

İşyerine geldiğimizde sahibim olan yeni müdür, makam odasındaki eski sümeni oda hizmetlerine bakan müstahdem Zühtü Efendiye kaldırttı. Zühtü Efendi, ganimete konmuş gibi eski sümeni koltuğunun altına kıstırdı. O gün eski sümenin süklüm püklüm giderken gözlerinin dolduğunu görmek işime gelmedi ta ki aynı Zühtü Efendi’nin koltuğunun altında odadan salya sümük çıkarılana kadar. Sümenler, insanlar gibi çiğ süt emmeseler de çoğu zaman sahipleri gibi geldikleri yerleri çabuk unutan eşyalardır.

Bu memuriyet hayatı biz sümenler için de etme bulma dünyasıdır. Etme sümeni yerinden, yeni sümen de eder seni yerinden, diye sümen atalarımızın bir sözü vardır. Zaten, bu denli sık yönetici değiştiren bir ülkede sürekli sümen değişmesi de normaldir.

Sonraki günler sahibim müdürün çıplak kolları tenime değdikçe, adamın sahip olduğu bürokratik gücü sanki ben taşıyordum. Odaya giren Zühtü Efendi el pençe masanın önünde dururdu. Bir sümen için önünde ceket düğmesi ilikletmek önemlidir.

Bu Zühtü Efendi var ya ben onun kadar eli kaba ve art niyetli adam tanımadım. Müdürün karşısında el pençe durup yutkunmaya korkan adam, müdür odada yokken aslan kesiliyor. Özellikle sabahları erken gelip temizlik yaparken elindeki ıslak bezle üzerime öyle abanıyor ki canımı alacak sanırsın. Ben ki memuriyet hayatında önemli bir şahsiyetin sümeniyim, daha hassas ve özenli davranılmak benim hakkım. Ama bu at hırsızı herif –kusura bakmayın ağzımı bozuyorum- müdüre olan hasetini onun eşyalarından çıkarıyor. Gördüklerimi, duyduklarımı sahibime bir anlatabilsem adamı işten atar ama bizim de yaradılış gereği ağzımız var dilimiz yok.

Zühtü Efendi ile kaderimiz ilerleyen günlerde yine birleşecekmiş deseler o günlerin şatafatı ve gücü üzerimdeyken inanmazdım.

Beni, masanın orta yerine yerleştiren müdürün ceviz ağacından yapılma odanın neredeyse yarısını kaplayan bir masası vardı. Masanın üzerinde benden hariç üç farklı telefon ve son model bir bilgisayar duruyordu. Yine de bizden geriye kalan onca boş alan vardı.

Makam odası özenle döşenmiş, koltuklar deri kaplı, sehpalarda işlemeli peçeteler vardı. Memuriyet hayatına kolaylık sağlayan diğer birçok kırtasiye ve demirbaş malzeme ile ihtişam içindeydik. Bütün malzeme ve eşyalar arasında sahibim olan bürokrat en çok bana güvenirdi. Bunu nereden mi çıkarıyorum?

Memuriyet hayatını bilen bilir. Memuriyet hayatında evrak çok önemlidir. Evrak demek bir memurun işi, gücü, namusudur aynı zamanda. Dairede her türlü işlem evrak ile yürütülür. Evrak kayıt altına alındıktan sonra evrak memuru tarafından zimmet ile ilgilisine verilir. Zimmetleme işi bir dairede evrak hiçbir zaman kaybolmaz, anlamına gelir. Söz uçar yazı kalır atasözünün aslı buradan gelir. Ama tüm bunlar iyi niyet dışına taşarsa o zaman evrak kaybolur ve bulunmaz. Aslında evrak kaybolması bir masaldır. İşin aslı şöyle olur. Benim sahibimin önüne bir evrak gelir. Sahibim evraka bakar, konusu nedir, kendisini ne kadar ilgilendiriyor, ne tür işlemler yapılacak? Bunlar belirledikten sonra evrakı işlem görmesi için ilgili memuruna havale eder.

Kimi durumlar vardır. Evraklarda yer alan kimi haller başta benim sahibim olan bürokratın işine gelmez ya da ona yakın birilerinin. O zaman evrak ne olur dersiniz? İşte sevgili sahibimin en güvendiği malzemesi olan ben devreye girerim. Evrak ‘sümen altı’ olur. Sahibim, evrakı benim içime koyar. Artık, sümen altı edilen evrak uzunca bir süre gün ışığına çıkmaz. Benim deri kaplı saklama ceplerimde demlenir durur. Hatta kimi zaman hiç gün ışığı görmeden orada kalır, aradan uzun bir süre geçtikten sonra da zararsız bir evrak olarak rastgele bir dosyanın içinde arşive kalkar. Artık evrakı koydunsa bul.

Sümen ve memur ikilisi olarak bizim gizli saklı işimiz çoktur. En tepeden en alt kademe memura kadar sümen altı etmek işlemi uygulanabilir. Kimi zaman tembel memurlarının sümenlerinin cepleri şişkinlikten patlar. Burada biriken ve sümen altı edilen evraklar vardır.

Devir döner devran gelir ve yönetim el değiştirir. O zaman bizlere yol görünür. Benim için de yolculuk çanları çalmaya başladığında sahibim olan bürokrat tarafından uzunca bir dönem kullanılmaktan yorulmuş ve yıpranmıştım. Yırtığım ve pırtığım yoktu ama eskimeye yüz tutmuştum. Yeni müdürün geleceği söylentileri ayyuka çıkıp atama kararnamesi üzerime konduğunda artık bu evrakı sümen altı etmenin olanağı yoktu. Hiçbir babayiğit sümen yeni müdürün evrakını sümen altı etmeye cesaret edemez, buna da yüreği yetmez.

Olan oldu, bir zamanlar boş zamanlarında avucunun ortası ile sırtımı gıdıklayan, parmakları ile üzerimde ritim tutan bürokrat alelacele eşyalarını toplamaya başladı. Çekmeceleri, dolapları boşalttı. Şahsına ait eşyaları kutulara doldurdu. Telaş içinde beni unutacak diye korkmaya başladım. Ne de olsa ona, eşinin bir armağanıydım. Manevi olarak değerim vardı. Ama nerede, ben boşuna düş kurmuşum. Adam, deri ceplerimi sertçe açarak içinde kendisine ait evrakları topladı, geri kalanları yırtıp çöpe attı. Beni, özensizce elinin tersiyle masanın kenarına doğru itti. Orada bir başıma, hüzünlü bir halde kaldım.

Yeni müdür, omuzları tavana yakın, koltuk altları şişmiş kurumla kapıdan girdiğinde koltuğunun altında duran yaldızlı paketi fark edip içimde bir şeyler sızladı. Sızladı ve geçmiş bir an da gözümde canlandı. Başıma gelecekleri biliyordum. Adam, odacıya seslendi. Zühtü Efendi, yüzünde unutulmuş sırıtık ifade ile yeni müdürün parmağı ile gösterdiği beni koltuğunun altına sıkıştırdı ve odadan çıktık.

Bürokratın kapısının önünde duran bir ayağı aksak masanın ortasında ölü gibi yatan sümen hurdasını tanıyamadım. Zühtü Efendi, iyice elden ayaktan düşen sümeni masadan alarak çöpe attı. Tozlu masanın orta yerine kuruldum. Saraydan gecekonduya taşınan bir paşa çocuğu gibi ilk zamanlar yerimi yadırgadım ama sonradan alıştım. Hatta Zühtü Efendi ile ahbap bile olduk.

Ahbaplık bir tarafa ama Zühtü Efendi’nin elinin altında çok çektim. Bir zamanlar çok gizli ve önemli evraklara sümenlik eden ben şimdi iki paralık at yarışı kuponlarına, gazeteden kesilmiş bulmacalara hatta çıplak manken resimlerine yataklık yapıyorum. Ceplerimin köşelerinde ekmek kırıntıları bile var.

Zühtü Efendi pasaklı bir adam. Eline geçeni benim içime tıkıştırıyor. Artık dikiş yerlerim patladı. Ortası tepe gibi bir sümenim. Kimi zaman üzerimde uyukluyor ve derime damlayan ağzının salyaları midemi bulandırıyor. Boş hayaller kurmaya başladığında elindeki kalemle bedenimde neresi denk geldiyse çizmeye, garip şekiller oluşturmaya başlıyor.

Zühtü Efendi’yi başka bir bürokrata bakan müstahdem arkadaşı ile konuşurlarken onlara kulak misafiri oldum. Şimdiki müdürün, tayini başka yere çıkmış, yakında gidecekmiş. Artık, Zühtü Efendi’nin bile gözdesi değilim. Yaşamımın son dönemine girdiğimin farkındayım. Şunca sümen hayatımda yaşayarak öğrendim ki müdürlere ve müstahdemlere güven olmaz.

Sümen altı ettiğim evrakları yüzünden mağduriyet yaşattığım vatandaşların vicdani borçları üzerimde, kazan dairesinde yanmaya gideceğim günü bekliyorum.

İlyas Ali DAŞTAN

Akdeniz'in ve Hayatın Dalgaları

2010-04-27T11:05:00.003+03:00

BİR

Başta kendisi ve hayatıyla dalga geçen Aziz Nesin, Çocuklarıma adlı şiirinde çocukları başta olmak üzere hepimize şu öğütte bulunur:

Örneğin kıyıya çarpan dalgaları sayacaksın
Senden önce kimse saymamış olmalı
Senin saydığın gibi doğru ve güzel
Hem dalgaları hem saymasını severek

İKİ

Akdeniz’in bahar berraklığında kıyıya ulaşan dalgaları ile baş başayım.
Ne zaman bu falezde kayalıklar üzerinde oturup denizi dinlesem, bu dörtlük gelir takılır dilime. Dalgaları saymaya başlarım. Bir, iki, üç... otuz üç…
Delilik bilirim.
Dalga geçiyorum.

ÜÇ

Dalgaların dilinden ancak dalga geçmesini bilenler anlar. Sahile ulaşan ve kıyıya vuran her dalganın bir anlamı, anlatmak istediği bir meramı vardır.
Kimi dalgalar narince, yumuşacık gelir ayaklarınızın dibini yalar, incecik kumları okşar. Mutlu, sevilen, sevişen insan gibidir. Ondan, kimseye zarar gelmez.
Kimi dalgalar öfkeli, delidir. Kabarır kabarır kendini sahile vurur. Her vuruşunda sahilin bir parçasını alır gider. İhanete uğrayan bir âşık gibi tehlikelidir.
Dalgaların ve insanların ne zaman ne yapacakları bilinmez.

DÖRT

Hayat denilen yolculukta taşıdığın bavulların içinde ihtiyacın olmayan ne varsa kaldır at. Yükü biraz da gönüllü çeker insanlar. Oysa devenin hörgücü gibi bedende kalıcı değildir, insanın omzuna yük ettikleri.
Şayet taşımak istemez ise…

BEŞ

Uzun yolculuklarda dayanıklı ve hafif olmalı el bavuluna konulanlar.

ALTI

Peki, böyle mi sürüp gider hayat yolculukları?

YEDİ

İlk aşk başta olmak üzere biten sevilerin acısını, ihanetlerin tortusunu, kalleşliklerin artısını, sahtekârlıkları, elinde olmadan kayıp gidenleri, bir daha bulunmamak üzere kaybolanların ağırlaştırdığı bavulları sürükler dururuz?

SEKİZ

Hoop! Falezden aşağı bir bavul daha attım.

DOKUZ

Hayata dair öğreneceklerin arasında DALGA GEÇMEYİ BİLMEK de olsun…

İlyas Ali DAŞTAN

Geç Kalanların Sevi Oyunu

2010-04-26T14:18:00.001+03:00

Akdeniz’in hanımeli kokulu taze bahar günlerinde…
Narçiçeklerinin kızıllığı altında sahil boyu yürüdüm. Bu şehre giderek daha çok bağlanıyorum. Denize kıyısı olan bu kentte yaşama isteği usul usul sokulan bir bıçak gibi içime işliyor.

Kendime yarenlik edip sahilde dolaşmaya çıktım. Mercan mavisi deniz kabuğuna gün batımında rast geldim. Dalgaların kıyıya getirdiği kabuğu insanların hemen hepsinin yaptığının aksine kulağıma değil gözüme yaklaştırdım. İyi ki öyle yapmışım.

Gördüklerim kısa şöyledir:

Olimposlu tanrılar kralı Zeus’un emri ile Apollon, Torosların zirvesinde ateş yaktı. Bir ışık göğe değin şavkıdı. Aspendos sahnesinde perde açıldı. Sanatın tanrısı Athena’nın yönetmenliğinde, aşkın tanrıları Afrodit ve Eros başrolde.
Dekor toz pembe, yemyeşil bir dünya, kuşlar, çiçekler, güzel hisler…
“Seni seviyorum” diyerek başladı oyun. Sevinin zirvesinde, tanrı âşıklar birbirine tapınmaya başladılar. Sevmek, karşındakini kendine daha yüce duygular beslemek, ona adanmak mı acaba?

Tanrıların kelime dağarcığında sevi’den başka kelime yoktu.

Sonra, perdeden tanrılar çekildi. Sahne değişti. Başkentte, Küçük Tiyatro’da “Geç Kalanlar” diye bir oyuna dönüştü.

Olimposlu tanrılar diyarında oyunu uzaktan izlemeye başladım.
Bir ömürdü oyuncular tarafından sergilenen. Her başlayan aşkta olduğu gibi büyük yeminlerle ve vaatlerle doluyken, sona doğru birbirinden bihaber insanlar haline dönüştü sevişken bedenler.

Aşkı, kendi halinde nehirlerle beslenmeyen bir gölet olarak bırakırsanız bir zaman sonra kurur gider. Geride bataklık, çamur ve ölü habitat kalır. Oysa gürül gürül nehirlerin doldurduğu denizler masmavi gök altında sonsuza kadar durur.
Aynı ev içinde ten tene yaşarken, bir zaman sonra dağdan dağa seslenir gibi birbirini duymaz olur ruhlar.

İki kişilik ilişkilerin öznesi olan sevilen varlığı hayatımıza dâhil edene kadar girmediğimiz rol, giyinmediğimiz kostüm yoktur. Her aşkın bir ömrü vardır, beylik laflarına, aşkın başında burun kıvıranlar kendi aşklarının ömrünü tükettiklerinde daha iyi anlarlar bu gerçeği.
“Seni seviyorum” demek için hangimiz geç kalmıyoruz ya da kalmadık? İş işten geçtikten, aklımız başımızdan gittikten sonra gerçeği kavramadık.

Hayıflanıp, ağlamadık.

Kahrolmadık…

Hangimiz?

Sevdiklerimize randevu vermeyelim. Programlarımız, toplantılarımız, seyahatlerimiz onların bize ulaşmasında set olmasın.
Ertelenmiş yaşamlarda eksik kalan bir şeyler çıkacaktır. Şefkatle kucaklanamayış, sarmaş dolaş olamayış, yanaklarından öpemeyiş ve seni seviyorum diyemeyiş…

Eylüldü, ağaçlardan yapraklar dökülüyordu. Mevsim ayrılığa kesmişti. Aldın başını, gittin. Gidişinin dönüşü olmadığını bilmeyerek.
Çiçekler soldu. Sessizlik oldu.
Kapını uzun uzun çaldım. Telefon ettim. Ne kapıya baktın, ne telefona.
Sensizlik sessizlik oldu.
…

Derken perde indi. Olimpos’ta ışık söndü, tanrılar kayboldu. Mercan mavisi deniz kabuğu elimde, olduğum yere çöktüm ve imgelem dünyamda farklı zamanlara göçtüm.
Olimposlu tanrıların bile elinden kayıp giden aşk ölümlü insanın elinde ne hal alır?

Cevap yok.

Sensizlik sessizlik oldu.

İlyas Ali DAŞTAN

Torosların Duldasında Bir Deniz Şehri

2010-04-07T14:49:00.001+03:00

BİR

Baharın ilk ayının ilk günü. Portakal çiçeği kokan bu şehre bilmem kaçıncı gelişim.

Toroslar’ın duldasında sessiz sakin uzanan mavi sularda bir yandan ruhumu dinliyorum bir yandan ruhuma ev sahipliği eden bedenimi dinlendiriyorum.

Denizin rengi, kokusu, büyüsü içimde.

Ben başka âlemde…

Alıp başımı gidiyorum bir şilep güvertesinde. Kendimleyim, kendime yük edecek her şeyi sahilde bıraktım.

Yüreğimdeki acımı, içimdeki sancımı ve uçuşan saçlarımı rüzgârın emrine verdim.

İKİ

Bu günlerde içimde bir arzu baş verdi. İçinde deniz olan bir şehre göç etmeliyim. Öyle ev evcek, kap kacak, bavul bavul değil.

Ben ve çırılçıplak benliğim ile.

Denize nazır bir pansiyon kiralayıp yaşamımın bu günden sonrasına orada başlamalıyım.

ÜÇ

Bir dost nasihati olsun:

Yaşamda ciddi ve sorumluluk gerektiren bir sürü eylem içindesin. Sorumlulukların, zamanında yapılması gereken görevlerin, aksamaması gereken ödevlerin... Rollerin, üzerinde taşıdığın kimliklerin… Patronluğun, müdürlüğün, sendika üyeliğin, dernek yöneticiliğin, memurluğun, ana-babalığın, kardeşliğin, arkadaşlığın…

Yani sen olmayan ya da sen yokken anlamını yitiren her şey…

Kirli çamaşırlarından bir an evvel kurtulma telaşı ile soyun onları ve sabah giyilecek bir ceket gibi sandalyenin arkalığına as.

DÖRT

Otelin sekizinci katı sekiz yüz yedi nolu odasında, balkonda…

İşte tüm çıplaklığın ile denizin karşısında.

Rakı kadehi hazır kıta.

BEŞ

Aşağıda faleze çarpan dalgaların kulağıma dolan sesleri. Ben kendi dalgamdayım. Denizin kokusunu içime çekiyorum. Tuzlu, mavi, balık, midye kokan.

Denize daldım. Orhan Veli’nin kadehinde balık, martı kanadında telek oldum. İçtim, uçtum…

Şarkı söyledim, şiir okudum.

ALTI

Bilinçaltı hiç de unutkan değil. Başka zaman üzerinde kafa yorarım diye bilencimin arşivlerine gönderdiğim konuyu bulup getiriyor. Sayısız konu ve katalog arasından nereden buldun dil mevzusunu.

Ararat’ın kızından mektup aldım. Karlı doruklardan aşıp gelen mektubunda yazdıklarını bir kere daha okudum.

“İnsan farklı bir dille yazabiliyor, konuşabiliyor hatta düşünebiliyor ama hissedemiyor.”

Ne bu şimdi?

Hümanistliğim buna yanıt veriyor. İnsan, sadece insan olduğu için sevilir.

SEVİNİN DİLİ YOKTUR.

İnsanın, kendisi haricindeki eklentileri sadece mozaiğini zenginleştirir.

Kadehimi, Toroslar’ın duldasında bir deniz kenarından Ararat’a ve onun azimli kızına kaldırıyorum.

Sağlık ve insanlık olsun…

YEDİ

Zaman geçiyor, kum saati doluyor.

SEKİZ

Denizde bir kırılma, bir parlama. Ufuktan falezin alt yanına kadar bir ateş böceği yumağı içinden bir denizkızı çıkıyor.

Anlatsam inanmazlar, yazmasam ben inanmayacağım. Altın sarısı saçlarının buklelerinde nazar boncukları, deniz mavisi gözleri, belinden aşağısı pul pul balık, üst tarafı tapınılası bir dişi…

Deniz mi yoksa rakı mı çarptı? Çarpılmış bir yanımla denizkızına âşık oldum. Üst yanımda Toroslar alt yanımda Akdeniz, ikisi arasında bir deli Dumrul!

DOKUZ

Deniz ve imgelem bana göre en büyük özgürlüktür.

Denize daldığında sınırsız, uçsuz bucaksız mavi sulardasındır. Kulaçlarının dayanabildiği kadar yüzebilirsin. Yorulduğunda sırt üstü yatıp gökyüzünün
maviliğinde uçabilirsin. İster martı ol ister balık… Uçarken ve yüzerken dilediğince özgür ol.

İmgeleminde sınır, sınıf, renk, boyut yoktur.

İmgelemine ket vurma.

Çocuklarımıza, düşünmeyi, düşlemeyi, hayal kurmayı, imgelem dünyasında olmayı öğretmek gerekir.

Özgür olmanın bir adının düşünmek olduğunu bilmeliler.

ON

Toroslar’ın duldasında bir Akdeniz sahilinde; bahar, deniz, imgelem derken ben özgürlüğümün keyfini son haddine kadar yaşadım.

Ufka yayılan gurubun kızıllığında; portakal çiçekleri açarken bu şehri bir başka sevdim.

İlyas Ali DAŞTAN

Ölmeyeceğim...

2010-03-19T10:05:00.001+02:00

Uyurken boğulduğumu hissettim ve apar topar uyandım. Ağır, güçlü ve büyük bir el boynuma bastırıyordu. Suyun altında kalma süresi dolup telaşla yukarıya çıkmaya çalışan bir dalgıç gibiydim.

Nefes almak alamadığını hissettiğinde ne denli önemli ve cana dair oluyor. Başka zaman nefes alabilmek sıradan bir iş gelirken. Boğulmak üzereyken bir küçük nefese ne denli muhtaçsın ve bir nefeslik daha yaşamak için neler yapmazsın.

Kendimi yataktan aşağı attım. Yatak odamın terleten, bunaltan, ciğerlerimi tıkayan korkutucu sıcağından kaçıp banyonun serinliğine koştum. Dakikalarca soğuk suyu bir tokat gibi yüzüme çarptım. Yüzümden savrulan sular aynanın sırrından aşağı kaydı.

Gözlerimin akında bir gergef gibi işlenen kan damarlarından kendim korktum. Bir gece de ne hale gelmişim. Yüzüm bir kadavranın solukluğu ve soğukluğunda. Moraran dudaklarımın ucu titriyor hala. Yüzüm aşağı doğru uzamakta, yanaklarım sarkmakta.

Enerjisi tükenen vücudum külçe gibi yığılmak üzere. Ayaklarım, güçlü bacaklarım, kaslarım kendi başlarına. Hiçbir uzvum beni dinlemiyor. İtaatsizlik gösteren bedenime hükmü geçmeyen beynim de bir uğultu. Bir kaynama, bir kargaşa. Patlayan, kanayan bir şeyler var. Çılgınca davullar çalınıyor, demir borulara vuruluyor; acayip bir kakafoni etrafımda kol geziyor.

Çıldırma noktasındayım…

Yeterrrrrrrrrrrr!!!

Kesin sesinizi diyorum...

Rahat bırakın beni...

Yeterrrrrrrrrrrr!!!

…

Ölmeyeceğim işte…

Ölmeyeceğim...

İlyas Ali DAŞTAN

Huzurevinde Sohbet

2010-03-15T15:51:00.001+02:00

Son üç haftadır pazar günlerimi huzurevi ziyareti yaparak geçiriyorum. Aziz Dede’yi bu ziyaretlerimde tanıdım. Pamuk yumağı bir yaşlı insan. Yüzünde parlayan mavi deniz gözleri olmasa, orada öylece duran bir pamuk yığını sanırdınız.

Aziz Dede, yetmiş dokuz yaşında, bir kamu kurumundan çoktan emekli olmuş. Elindeki, babadan kalma kemik saplı çakısı ile çınar ağacından kendisinin yaptığı bastonu ile özdeşleşmiş. Konuşacak kimsecik olmadığında yanında yöresinde el emeği, göz nuru bastonuna yaslanıp düşüncelere dalıyor.

Yüzüne yayılan çocuk gülümsemesi ile beni kendisine doğru çekti. İnsanı, şefkatiyle saran bir sıcacık ses tonunda “merhaba” dedi. Güneşe karşı oturmuş olduğu bankın boşluğunda kibarca yer gösterdi. “Buyur evladım” diye.

Bedeninin dışına taşan neşesi ile sordu.

“Evlat, ne arıyorsun bu ihtiyarlar cennetinde.”

Gülümsedim.

“Geleceğimi arıyorum.”

Gözlerini kıstı, göz kapaklarının dışına taşan mavi bir neşeyle baktı.

“Evlat, muzur evinde gözüne çarpanlar senin geleceğindir. Bana bakarak yetmiş yıl sonrasını görebilirsin.”

Öyle ya… Hiç dilimizden düşürmediğimiz gelecek işte burada duruyor. Aklımdan geçenleri okuyordu. Gülümsemesini bırakmadan devam etti.

“İlahi evlat, senin yaşlarındayken ben de aynı şeyleri düşünürdüm. Gelecek kaygılarıyla şimdinin kıymetini bilmezdim. Sen zaten gelecek diye planladığın yaşamın içindesin, farkında değil misin? Dün diye bir şeyin ayrımındaysan geleceğin tam ortasındasın demektir. İşte siz gençler bunun farkında değilsiniz. Biz yaşlılar da biliyoruz ama artık elimizden gelen bir şey yok. Kaç yaşındasın?”

“Otuz üç yaşımdayım.”

Damarlı elindeki bastonu ileri doğru uzattı. İşlemeli bastonun ucu bahçe demirleri dışından kol kola yürüyen kızlı erkekli lise öğrencilerini gösteriyordu.

“Sen, şimdi onların geleceğini yaşıyorsun. Yani, bir zamanlar beklediğin gelecek gelmiş.” Öyle değil mi anlamında bir göz kırptı.

Susmak kabul etmektir. Aziz Dede’nin hanesine haklılık payını yazarak kabul ettim. O, deniz mavisi gözleriyle gülümseye devam etti.

…

Aziz Dede ile sohbetin tadına doyum olur mu? Olmuyor da. Dede, ilk gençlik yıllarından bu yaşına değin ibret verici öz yaşam öyküsünü anlatırken hiç de abartıya kaçmadan küçük ve etkili anekdotlarla bir ömrüm imbiğinden süzdüğü öğütler veriyordu. Onun da ifade ettiği gibi karşındakine doğrudan doğruya ne yapması gerektiğini söylemek ya da nasihat etmek boşa kürek sallamakla eş değerdi.

Kafeteryadan çay alıp onun söylemi ile ‘yamacına’ oturdum. Sohbetimiz öyle derin, yüreğe işler cinstendi ki zaman mefhumunu unutturuyordu.

“Sana ilk göz ağrımı anlatayım da dinle evlat, dedi. Eminim, en çok merak edeceğin konulardan biri şu ihtiyar yüreğimde ne olup bittiğidir.”

Doğru söze ne hacet, gerçekten de Aziz Dede’de merak ettiğim onun yaşadığı aşklardan geriye kalanlardı. Bu aşk meselesi, huzurevi yolculuğuna çıkışımın biraz da özüydü. Son zamanlarda yüreğimi burkan bir sevdadan kaçıp kurtulamayışımın ve ayaklarımın beni buraya taşımasının esaslı sebebi.

Şu mavi gözler kim bilir kaç kızın rüyasına girmiştir. Ya bu damarlı ellerin içinde kaç titrek el gezmiştir. Anlatıcımın ağzından çıkan hiçbir kelimeyi ve yüzünde doğacak mimiği kaçırmamak için dikkat kesildim.

“Bir tek onu sevdim. Hem de delicesine. Körkütük sarhoş olup gözünün önünü göremezsin ya evlat, yanı başımda duran gül tazeyi göremiyordum. Adı Kezban’dı. Kezban, “bana âşık mısın” diye sorduğunda aydım ve körlüğüm sona erdi. Sülün gibi bir kızdı. Esmer güzelinin uzun saçları su misali beline kadar akardı. Yüzünün orta yerindeki gamzesi cennetten kalma bir elmayı ortadan ikiye böler gibiydi yanağının birini. Dudaklarının kırmızısı daha hiçbir kiraz çiçeğinde açmadı. Ona baktıkça içim ferahlar yüreğime serin yeller dolardı.

Sen ,beni seviyorsun Aziz, dediğinde ben de içimdeki sızıyı anlamlandırmıştım. Birini gerçekten sevdiğini anladığında bir yerlerindeki sızı diner, unutma bunu. Öylesine sevmişim ki Kezban’ı ona olan aşkımdan aklım başımdan gitmiş.

Ben otuzumda iken o yirmi üçündeydi. Aynı dairede bir başka birimde çalışırdı. Daireye ilk tayin olduğunun haftasında yemek salonunda gördüm onu. Bayan arkadaşların vesile olması ile tanıştık. İki yıl boyunca hiç ayrılmadık…”

Gözlerinin maviliğini, gri sis bulutu örttü. Duru iki damla gözyaşı mavi denizlerden yanaklarına doğru aktı. Hatırlamak böyledir işte. Hatırladığında yüreğinin sızlaması, yokluğunu duymak, alıştığın nesnenin yerinden kaybolması. Karanlık odada her zaman elinle dokunduğun prizin yerinde olmadığını duymak, telaşlanmak…

Unuttuğunda değil, hatırladığında daha çok yanarsın. Hayatındaki kayıpların, yitiklerin aklına zamansız düştüğünde burkulur yürek. Alışkın el prizi bulamadığında duvar boyu gezinir. Karanlık yüzüne çarpar, karanlıktan korkarsın. Yakınında tutunacak bir sandalye arkalığı yoktur.

Aziz Dede’ye baktığımda aslında anlatmayı çoktan bıraktığını ve kendi kendisine konuştuğunu gördüm. Konuştukça anlattıklarını tekrar yaşıyor, iki yıl elinden bırakmadığı sevdiğinin elini tuttuğunu hissediyor olmalıydı.

Dede, sevdiğinin gidişine kadar geçen iki yıllık zamanda hayatının en güzel ve anlamlı günlerini yaşamış. Kezban’dan sonrası olmamıştır, öncesi olmadığı gibi. Hayatının iki yıllık döneminde cennette iki yıl kalmış. “Cennete İki Yıl” adında bir kitap yazmak istemiş ama yazamamış. Yaşadıklarını başkalarıyla paylaşarak kirletmek istememiş.

“Aşk yoktur, diyenlere inanma evlat. Aşk vardır, vardır ama biz ya onu görmeyiz ya da onun bizi görmemesi için saklanırız. Aşkın gözü kördür lafı kocaman bir yalandır; kör olan insanın kendisidir. İnsanoğlu gerçek aşkı hayatı boyunca bir kere tanır. Elinde tutmasını bilirse ne ala, tutamadığında aşk kaçar gider. Sonrası gerçek aşka öykünme ve benzerini aramakla geçer. Her âşık olduğun yeni kişide ilk aşkının tadını ararsın.”

Mavi gözler canlandı.

“Yetmiş dokuz yaşındaydım, birçok kereler sevdim ama bir kere âşık oldum. Eliyle göğsüne dokundu. Şu gördüğün yürek daha ilk aşkın tesirinde. Her sevdiğimde, hayatıma giren her kadında Kezban’ı aradığımdan yaşadığım birliktelikler uzun sürmedi. Kezban içimde yaşarken diğerlerini öldürdüm. Bir zaman sonra kendimle kalmayı yeğledim.

Emekli olana kadar tek başınaydım. Emeklilik sonrası on altı yıl boyunca gitmediğim ülke, gezmediğim şehir kalmadı. İyice elden ayaktan düşmeden önce de emekli maaşımı teminat göstererek bu huzurevine geldim. Gördüğün gibi dört yıldır burada ihtiyar cennetindeyim.”

Mavi gözleriyle güldü. Yüzündeki çizgilerde yorgunluğun her hali belli oluyordu. İnce gevrek bir dal gibi sallanan koluna girdim. Birlikte ağır adımlarla odasına çıktık. Yatağına uzandı. Yorganını göğsüne kadar çektim. Damarlı elini öptüm.

Bebek misali kolayca uykuya daldı. Kedi mırıltısında düzenli nefes alışlarını dinledim. Gülümsüyordu. Mutlu, huzurlu bir cennet bahçesiydi içinde gezindiği. Belki rüyasında Kezban’ı görüyordu.

Bir süre daha ayakta bekledim daha sonra ışığı kapatıp odadan çıktım.

…

Aşk hikâyesinin sonunu mu merak ettiniz? Hikâyenin kendisi değil ama sonu klasik bitmiş. Kezban, ailesinin ısrarı ile başka biriyle evlenmiş, genç yaşında intihar etmiş.

İlyas Ali DAŞTAN

Kızım İki Yaşında

2010-02-12T09:25:00.000+02:00

“Cüttt”…Sabah gözünü açtığında kızımın ilk aklına gelen. Ben henüz uyanmadım. İşaret parmağını gözüme dürtüyor. Parmağı gözüme doğru ilerlerken “babam” diye başlıyor. “Kakk” dedikten sonra kalkmamışsam benim zararıma.

Gözlerini ovuşturması bittiyse, iki kolunu havaya kaldırıyor. Bu hareket uçuşa geçme hazırlığı. Koridordan geçerek mutfağa doğru yolculuk başlıyor. Mutfağın kapısında kendini kucağımdan atıyor. Dikkatlice bırakmasam yere düşecek. Heyecanlı… Buzdolabının kapağını açıyor. Raftan süt kutusunu alıyor. Şen şakrak bir kahkaha, mutluluk had safhada. İsteğine birazdan kavuşacak.

Süt kutusunu alıyorum, oyun sırası bende. Tezgâha bırakıyorum, arkamı dönüp mutfaktan çıkacak gibi yapıyorum. Kıyamet kopuyor, “cütttt.” Önüme geçip bacaklarımı tutuyor. Gitmeme engel olmaya çalışıyor. Kıyamıyorum. Cezveye sütü doldurduğumu gördüğünde rahatlıyor, gülüyor. Gönül rahatlığı ile halıya oturup sütü beklemeye başlıyor, bundan sonrası onun kontrolünde.

Eline büyük gelen su bardağını değerli bir hazinesi gibi kavrıyor. Dudaklarına, sütün ilk damlası değdiğinde rahatlıyor. Lıkır lıkır süt boğazından midesine doğru akıyor. Aman, dur, yavaş diyorum ama soluklanmadan bardağı yarılıyor. Tam yarıda nefesleniyor. Parmağı ile bardağı gösteriyor. Cüttt… İşaret parmağını süte daldırıp çıkarıyor. Dudaklarının üzerindeki ince tüyler süt bulaşığı.

Burnunu tutuyor; “buyun”, çenesine dokunuyor “dene”, gıdığını gösteriyor bak “dıdık”. İlk öğrettiğim oyunu her sabah oynarız.

Süt bittikten sonra bardağı tezgâha koyma işini kendisi yapacak. Bardağa hamle yapıyorum, kaçırıyor “dendim” diyor. Kucağıma alıyorum, elindeki bardağı tezgâha bırakıyor.

Yatana kadar üç dört kere süt seremonimiz olur.

…

Oyuncak sepeti vücudundan iki kat büyük ve içi doludur. Sepeti kucaklamaya çalışır. Kolları kavuşmaz. İnatçıdır. Sepeti kulpundan tutarak sürüklemeye başlar. Karıncanın kendi cüssesinden kaç misli buğday tanesini taşıması misali, sepeti odanın ortasına sürükler.

Şangur şungur sepeti devirir. Bu arada güler…

Etrafa saçılan oyuncaklar odanın ortasında sergilenir. Küçük legoları seçmeye başlar. Dörtlü legoları bir kutuya toplar, onları öncelikle ayırır. O kutu içine yabancı bir lego girdiğinde anında fark eder. İşgüzarlık olsun diye onun bakmadığı bir an da kutuya farklı legolar koyarım, biraz sonra durumu fark ettiğinde parmağını sallayarak beni uyarır. Uyarılarını dikkate almam gerekir yoksa ortalığı yıkar.

…

İki yaşına girmiş bir çocuk ne kadar özgüvenlidir? Her işimi kendim yapmak istiyorum diye bizimle mücadele içinde. Karanlıkta banyoya git. Bidonun üzerine çık. Lavaboya uzan. Musluğu aç. Ellerini uzat. Oturma odasına gelen feryadı duymamla yerimden fırlamam bir oldu. Koridorda koşarken sağa sola çarpıyordum. Böyle zamanlarda kötü bir şey olduğunu bilirsiniz ama daha az kötüsü olması yönünde içinizden bir şeyler geçer.

Çocuğun ayağını altındaki bidon kaymış. Çenesini lavabonun kenarına çarpmış. Üst dişlerinden iki tanesi alt dudağını kesmiş. Kan akıyor. Hemen kucağıma aldım. Salya sümük gidiyor. Oflar, poflar pişmanlıkların işe yaramadığı dönemler.

Annesinin kucağına uzandı. İçini çekerek ağlıyor. Dudağı şişmesin diye buz koyayım dedim. “Acıyor” diye ortalığı yıkıyor. Koydurmadı. Ağlaya ağlaya uyuştu. Dudak şişti. Eline ve yüzüne bulaşan kanı sildik.

Banyoda üzerine çıkılacak ne varsa başka yere taşıdım. İş işten geçtikten sonra… Biraz sonra sanki olayı yaşayan kendisi değilmiş gibi banyoya geldi. Sağa sola bakınıyor, üzerine basılıp çıkılacak bir şey var mı diye. Çocuk işte…

…

Evde televizyon yasağı var. Kızımın boyu televizyonun açma kapama düğmesine ulaşmaya başladığı günden itibaren televizyon izlenmiyor. Televizyonu açtığımız zaman gidip kapatıyor. Ekranın önünde iki elini açarak “bitti” diyor ve bitiyor. Bazen ilgisini çeken bir kukla gösterisi ya da çizgi filme takıldığı oluyor. Radyodan sadece yabancı müzik dinliyor. Dans etmeyi sevdiğinden. Dans figürleri her geçen gün ilerliyor. Parmağı ile radyoyu işaret ederek “dan dan” diyor. Dans edilecek yabancı müzik aç anlamında…

…

“Lala,” evden adımını attığında dilinden düşürmediği kelime. Parka gitmek onun için lala. Parkın tersi yöne hareket ettiğimizi fark ettiğinde elimden çekiyor ya da kendisi parkın olduğu yöne gidiyor. Amacına ulaştığında mutlu. Park yolunda şarkı söyleyerek ilerliyoruz. Parka vardığımızda ilk salıncakta sallanıyor. Daha sonra kaydırağa geçiyoruz. Kaydıraktan düşme tehlikesi olduğu için ona yakın duruyorum. Eliyle beni itiyor, “dittt” diyor. Yakınında olmamı istemiyor, karizmasını çiziyor olmalıyım. Kendi başına kaydıraktan hoopp kayıyor. Parka gelmek neyse dönüş sancılı oluyor. Her çocuk gibi oyuncakları bırakıp gitmek istemiyor.

…

Yemek saatleri şölen başlıyor. ‘Ben yaparım’ mantığında olan kızım eline kaşığı alıp masada ne varsa birbirine katıyor. Annemiz böyle pasaklı olmamıza kızıyor ama çare yok. Döke saça öğrenecek. Şimdilerde işine gelirse fazla dağıtmadan yemeğini yiyor ama işine gelecek.

…

Canım Kızım, 12 Şubat doğum günün kutlu olsun...

İlyas Ali DAŞTAN

Büyükşehir Yaşam Koçu

2010-02-01T11:16:00.000+02:00

Yaşam koçluğu; karnı tok, sırtı pek, gerdanı sarkık, cüzdanı kabarık insanların aldığı bir danışmanlık hizmetidir. Parası olan üst düzey şirket çalışanları ve holding sahipleri içinde bulundukları hayatı daha kaliteli yaşamak için avuç dolusu para öderler. Parayı veren her yerde düdüğü çalar.

Zenginlerin ve fakirlerin yaşamda mutsuz olmalarının sebepleri çok farklıdır. Bir grup, parası olduğundan diğer grup ise parası olmadığından dolayı mutlu değildir. Biz koçlar bu grupların yaşadıkları mutsuzlukları gidermek ve hayatlarını daha kaliteli yapmak adına çalışırız.

Büyükşehirde otuz yıl sosyal hizmet uzmanı olarak görev yaptım. Bir anlamda sosyal yaşamın koçu olan sosyal hizmet uzmanlığım büyükşehir yaşam koçu olmam konusunda çok faydalı olmuştur. Sürekli olarak halkla iç içeydim, onların baş edemedikleri sorunlarla başa çıkmalarında, sosyal hizmetin yöntemlerini kullanmalarında gerekli danışmanlıkları yapmaya çalıştım. Sosyal sorunlarla baş edemeyen insanları yakından gözledim, inceleme yaptım

Büyükşehir yaşam koçluğu diye bir mesleği kabul ettirmem kolay olmadı. Her yeni oluşuma tepki veren ama alternatif yöntemler sunmayan LİA Devletinin ileri gelenleri en sonunda benim dediğime geldiler.

Şimdi üç üniversitede bölümü olan, büyükşehirlerde bağımsız bürolarda halka hizmet eden mesleğin tarihinde rol almak benim için kıvanç kaynağıdır. Mesleğin dünya ülkeleri ve kendi ülkemde yaygınlaşıp kökleşmesini sağladığım için verilen meslek onur ödülleri salonumun raflarını doldurdu. Aklı sonradan başa gelen halkım beni geç de olsa anladı.

Taşradan ve kendine münhasır sade yaşamı olan küçük yerleşim yerlerinden büyükşehirlere göç eden işçiler ve sürgün edilen devlet memurları büyükşehir şoku diye adlandırdığım bir şaşkınlık ile karşı karşıya kalıyorlar.

Büyükşehirde yaşamak öyle sanıldığı gibi kolay değildir. Küçük kentten büyük şehre ilk adım attığınızda kendinizi sudan çıkmış balık gibi hissetmeniz gayet doğaldır. Milyonlarca insanın bir arada yaşadığı mega şehirlerde yaşamanın inceliklerini öğrenmek için zamana ya da yaşam koçuna ihtiyaç duyacaksınız. İşte ben sıradan taşra insanına büyükşehirde yaşama konusunda danışmanlık ediyorum.

Büyükşehirde ev kiraları ateş pahasıdır. Ailenizle oturacağınız mütevazı bir evi size fahiş fiyattan kiralamaya çalışan emlak simsarları ve uyanık ev sahiplerinden çekeceğiniz var. İt bağlasan durmayacak damı akan, banyosu kokan evleri badana boya yapıp size yutturmak isterler. Ebesini boyayıp gelin diye tanıtan nice büyükşehir deccalı vardır. Kimse ayranım ekşi demeyeceği için sizin bu tür konulara önceden hazırlıklı olmanız gerekecektir. Şehrin merkezinde ev kiraları ateş pahasıdır. Sekizinci dereceden bir memur arkadaşın ya da asgari ücretle çalışan işçi kardeşin ayağını yorganına göre uzatarak eli yüzü temiz bir ev bakması yerinde olacaktır.

Şanslı bir grup yıllar önce büyükşehre ilk geldiklerinde hemşerilerinin desteği ile el birliği ederek bir gecede, derme çatma kondular dikmişler ve şehrin yanı başında mantar gibi türeyen bu evlerde yaşamaktadırlar. Günümüzde gecekondu dikecek arazi kalmadığından yeni gecekondu yapmak isteyen danışanlara bu konuda yardımcı olamıyoruz.

İkamet edilecek ev, şehrin merkezi ve iş yerinize uzak olacağı için toplu taşıma araçları konusunda bolca uygulama yapmanız şarttır. Toplu taşıma araçları, ilçe dolmuşlarıyla mahalle kaptıkaçtılarına benzemezler. Bir memur arkadaşa körüklü otobüs hakkında danışmanlık ediyordum. Otobüsün resmine bakan adamın ağzı açık kaldı. Bu yılan gibi otobüs insanla doluyor mu diye sormuştu. Yüzlerce insanın balık istifi doldurduğu körüklü otobüslerin körüklerinin orta yerinden nasıl kırılmadığına şahit olduğunda beni daha iyi anlamıştır.

Otobüs, midibüs, metrobüs, tren, tramvay, metro, dolmuş büyükşehrin insan selini bir yerden başka yere sürükleyen araçlardır. Hepsine binmenin ayrı ayrı ihtisas gerektirdiği bu araçlar aynı zamanda şehir insanları için bir dayanıklılık testi sunarlar. Birbirlerinin üstüne çıkarak seyahat eden yolcular nasıl oluyor da bunalıp kalp krizi geçirmeden yaşamaya devam ediyorlar?

Toplu taşıma araçlarında “bir adım atmak” sorunu vardır. Muavin oturduğu yerden ayağa kalkar otobüsün arkasına doğru sürekli olarak yolcuları birer adım attırmaya çalışır. Kimi zaman şoförde dikiz aynasından “ilerleyelim, bir adım atalım” diye muavine destek verir. Otobüsün daracık koridorunda kıç kıça iki sıra durarak yolculuk yapmak her babayiğidin harcı değildir. Bu arada fortçulardan ve cep farelerinden kendinizi korumanız gerekir.

Tek vasıta ile iş yerine ulaşan mutlu azınlıktan değilseniz aktarma yapmanız gerekir. Otobüsten atladığınız gibi bir diğer otobüs veya metroya yetişmek için tabanları yağlamak şarttır. Zamanla yarış demek olan bu aktarmayı başardığınızda bir bilet parası kar ederek akşama sofraya fazladan bir ekmek koyacaksınız.

Kasap, manav, bakkal gibi küçük mahalle esnafı ekonomi tarihinde yerini aldı. Süper marketler, alışveriş merkezleri orta halli memur ve asgari ücretli işçilere göre değildir. Pazar ve halden ucuza iyisini almayı bilmek gerekir. İşgüzar tezgâhtar ön tarafa meyvenin sebzenin parlağını iyisini dizer, tezgâhın arkasında çürük çarık malı gizler. Eve vardığınızda paketleri açarsınız ki yarısı çürük. Bu yüzden uyanık davranmalı, pazarcının el çabukluğu ile çürük malı vermesini önlemelisin.

Diyelim bulvarda yürüyorsunuz. Önünüze aniden gösteri ya da yürüyüş yapan insanlar çıkabilir. Büyükşehirlerin ana meydanlarında bu türden hak arama ve sesini duyurma gayretinde olan insan kalabalıklarına sık rastlanır. Diğer taraftan miting yapan insan kalabalığı kadar kolluk kuvvetleri de hazır bulunur. İki grup arasında itişme kakışma olabilir. Bu çekişme arasında kalıp karga tulumba emniyet arabalarına bindirilip birkaç gün nezarette kalmamak için şehrin ara sokaklarında dolaşmanız sizin için yerinde olacaktır.

Büyükşehirde sosyal ve kültürel yaşam anlatıldığı gibi canlı ve zengin programlarla süslüdür. Ancak orta halli bir memur ve işçinin bu kültürel hayata girip kendisini kültürlemesi cebini yakar. Sinemaya, tiyatroya veya konsere hem de ailecek gitmek demek aylık gider kalemlerine yenisinin eklenmesi demektir. Kuş kadar maaş ile olacak iş değildir. Beyaz perdede gösterilen en güncel filmlerin korsan cd’leri filmin galasının yapıldığı gün satışa çıkar. Akşam, hanımın patlattığı mısır eşliğinde çoluk çocuk sinema keyfi yapabilirsiniz.

Temizlik imandandır. İmanı kuvvetli insanlar olarak büyükşehirde temiz kalmak bazen zordur. Sular kesilir, boru patlar. Böyle zamanlara hazırlıklı olmak lazım. Bu yüzden evde ne kadar derin kap varsa su doldurulup rezerve edilmelidir.

Trafik, kirlilik, kalabalık, gürültü, açlık, susuzluk derken büyükşehirde yaşamak öyle kolay iş değildir. İlginçtir, yine de insanlar akın akın büyükşehirlere göç ederler.

…

Büyükşehir yaşam koçu olarak danışanlarıma son seansta eğer akılları ve imkânları varsa geldikleri taşra kentlerine geri dönmelerini salık veriyorum.

İlyas Ali DAŞTAN

Memurluk Yasası İçin Öneriler

2010-01-26T15:06:00.000+02:00

Üniversitede çalışma hayatı konusunda araştırmaları ve kitapları olan bir profesörüm. Özellikle yurt dışında uzun yıllar çalışma hayatının kolaylaştırılması ve devlet memurlarının daha verimli olması için ortaya konan yöntemleri inceledim. Batıda, iş yerlerinin fiziksel olarak düzenlenmesinden tutun iş yapanların psikolojik sağlıklarının iyileştirilmesine varana kadar uzanan geniş yelpazelerde sistemler kurulmuş ve teoriler ortaya atılmıştır.

Meclis yasa hazırlama komisyonu devlet memurlarının çalışma hayatını düzenlemek için benden yardım istedi. Komisyon başkanı üniversiten arkadaşım olduğu için kendisini kıramadım. Komisyondan bana altı aylık süre vermelerini talep ettim. İhtisas alanım olan çalışma hayatı konusunda yurt içinde hiçbir deneyimim yoktu. LİA Devleti’nin kamu hizmeti ve dairelerini inceleyerek devlet memurlarının hangi düzenlemelere ihtiyaçları olduğunu saptamak için araştırma yapmam gerekiyordu. Komisyon her türlü isteğimi ve ihtiyacımı karşılama konusunda açık çek verdi.

Kurduğum araştırma ve inceleme ekibi ile çalışmalara başladık. Anketler uyguladık, devlet dairelerinin kanunlarını inceledik, idari yapılarına baktık, yüz yüze mülakatlarda memurların isteklerini dinledik. Gece gündüz demeden çalıştık sonunda komisyonun istediği kanun tekliflerini hazırladık. Yasa taslağında öne çıkan konular şunlar oldu.

Memurlar çalışma günlerinden memnun değiller. En çok şikâyet edilen konu buydu. Ülkede o kadar çok tatil ve özel olarak birilerine ithaf edilmiş gün var ki memurların kafası karışmış durumda. Bir bayram var, çalışanlar dokuzar gün tatil yapıyorlar. Kimi yıllarda bu bayram, takvimin azizliğine uğruyor ve tatil süresi düşüyor. Bir önceki yıldan tatil yapmaya alışmış olan memurların kafası ve çalışma bilinçleri bulanıyor ve bu durum onların verimini düşürüyor. Doğal olarak sürekli tatil beklentisi içinde olduklarından çalışmaya zaman ayıramıyorlar. Yapılacak ilk iş haftada beş gün olan mesaiyi iki güne indirmek ve iki gün olan hafta sonu tatilini beş güne çıkarmak olmalıdır. Tatil yapmaya alışkın olan bu insanlar en azından haftalık iki günlük mesaide daha yoğun çalışacaklardır.

Mesai saatleri ile tatil günlerinin yer değiştirmesi sonucu bazı dairelerde yaşanan ‘bu gün git yarın gel’ kâbus olmaktan çıkacaktır. Vatandaş beş gün boyunca değil iki gün boyunca gidip gelecektir.

Bir başka sıkıntı ücret adaletsizliğinde yaşanmaktadır. Devlet memurlarında genel anlayış ‘bu kafaya bu tıraş’ şeklindedir. Memurların kafalarını değiştirmek mümkün olmayacağı için onların ceplerini doldurmak gerekmektedir. Memura bu gün aldığı aylığın dört katı maaş ödenmelidir. Böylece “devletin malı deniz yemeyen domuz” şeklindeki yerleşik kuralda biraz olsun aşılmış olacaktır. Memurlar domuzlaşmaya çalışmayacaklar kendilerine verilecek dolu maaş ile geçim yapacaklardır.

Devlet büyüklerimizden birinin ‘benim memurum işini bilir’ sözüne değinmekte fayda vardır. Yaptığımız araştırmada gördük ki devletin her memuru işini bilmiyor. İşini bilenler ise bilmeyenlere öğretmiyor. Sonuçta işini bilmeyen memur, amirleri tarafından verilen işi eline yüzüne bulaştırıyor. Yapılması gereken ülke genelinde bir hizmet içi eğitim programı ile bütün memurlar işini bilir hale getirilmelidir.

Yasa önerimizi vatandaştan aldığımız görüşlerle desteklemek istedik. Bunun için sade vatandaş ve esnaflar ile görüşmeler yapıldı. Vatandaşa ‘devlet memuru’ dediğimiz de bıyık altından gülümsemeleri dikkatimizi çekti. Buna bir anlam veremedik. Ama yapılan literatür taramasında, Fuzuli adında bir şairin şu dörtlüğü ile karşılaştık: “Selam verdüm, rüşvet değildür deyü almadular.” Biz heyet olarak açıkçası ne vatandaşın bıyık altından gülümsemesine ne de bahse konu şairin şiirine bir anlama veremedik. Bu nedenle bu konuda bir görüşümüz yoktur.

Memurun fiziksel sağlığı onun iş verimini etkilemektedir. Devlet dairlerinde sadece öğle yemeği verilmektedir. Oysa birçok memur sabah kahvaltısı etmeden iş başı yapmaktadır. Yapanlar ise bir kuru simit ve çay ile idare etmektedir. Hatta simit için ‘memur tavuğu’ diye bir tanım geliştirmişlerdir. Kanlarına yeterli besin karışmayan memurlara dört çeşitli bir kahvaltı tabağı hizmeti sunulmalıdır. Bunlara ilave olarak bizim heyet olarak özel önerimiz de ayrıca ikindi kahvaltısı verilmelidir. Çünkü öğle yemeğinden sonra saat üçe doğru memurların mideleri kıyılmaktadır. Bu saatlerde içilen çaylar boş midede bulantı yapmakta memurun sağlığını etkilemektedir. İkindi kahvaltısında bir dilim elmalı kek ya da kurabiye verilmesi yerinde olacaktır.

Araştırmalarda gözümüze çarpan önemli bir husus var ki LİA Devlet Hastanelerinin psikiyatri doktorları da bize hak verdiler. “Öfkeli memur sendromu.” Bu tanımı biz geliştirdik. Bu sendromu gösteren memurlar genelde müdürlerinden baskı görenlerdir.

Bazı müdürler, takdir yetkisi altında astlarına olmadık işler yapmakta, onlara çalışma hayatlarını zehir etmektedirler. Memurun ruh ve akıl sağlığını kaybedip geri dönülmez işler yapmasını önlemek gerekir.

Öfkeli memur sendromu yaşayan kişiler için en iyi sağaltım yönteminin öfkenin doğru kaynağa yöneltilmesi ile olacağı psikiyatristlerin görüşüdür. Buradan hareketle öfkeli memura müdür dövme izni verilmelidir. Bir insanı dövmek ya da ona hakaret etmek ceza yasalarımıza göre suç teşkil ettiğinden bu sendromu aşmanın formülü şöyle olabilir. Dairelerde bir odaya idarecinin samandan bir maketi konulmalı ve memur, idareciye kızdığında bu maketin kıç tarafını tekmeleyerek, gözünü yumruklayarak öfkesini boşaltmalıdır. Ayrıca odanın duvarları ses geçirmez bir madde ile yalıtılmalı ki edilen küfürler dışarıdan duyulmasın.

Masa başında sürekli aynı pozisyonda kalmak ve döner sandalyede oturmak memurlarda bel boyun ağrılarına neden olmaktadır. Bu yüzden memur arkadaşlar bel ve boyun fıtığına tutularak devletimizin sağlık sisteminde ciddi bir gidere sebep olmaktadır. Memurların bel ve boyun fıtığına yakalanmaması için onlara dairede iki saat şekerleme imkânı sunulmalıdır. Bunun için uygun bir odada ortopedik yataklar bulundurulmalıdır.

Komisyon başkanı arkadaşım hazırladığımız taslağı meclise sunacağını ve yasalaşması için gerekli işlemleri yapacağını söyledi.

LİA Devleti’nin duyarlı ve vefakâr bir memuru olarak böylesine tarihi bir görevde rol aldığım için kendimle gurur duyuyorum. Memurların yeni yasası şimdiden tüm memurlara ve devletimize hayırlı uğurlu olsun.

İlyas Ali DAŞTAN

Ayıp

2010-01-19T14:23:00.000+02:00

Bir kış ayında, dam boyu kar nedeniyle evden dışarı çıkamamışız. Sedirde amcaoğlu ile gürültülü bir şekilde oyun oynuyoruz. Yaşımız henüz okul çağına gelmemiş. Evin tarihsel direği seksenlik babaannemiz Koca Ebe bize çıkışıyor.

-Ayıp be!

Amcaoğlu ile kıkırdamaya başlıyoruz, Koca Ebe bize “ayıp” dedi diye. Ayıp lafı bile ayıbımıza gidiyor. Koca Ebe, yeşil gözlerini üzerimize dikip söyleniyor.

-Kelpin südükleri sizi, ayıp sadece yatakta olmaz.

…

Koca Ebem otuz yıl önce bu dünyadan göçtü. Ondan kısa süre sonra biz de köyden şehre göçtük. Okul yılları gelip geçti. Ailemizden yeni aileler türedi. Kapımızı açık bırakıp gittiğimiz köydeki evimizden sonra şehirlerde çelik kapıların arkalarına saklandık.

Sosyal yaşam, iş çevresi, komşuluk ilişkileri, şehrin kendisi bana yeni ayıplar olduğunu öğretti. Koca Ebemin yıllar önce çocuk dimağımıza işlemek istediği gerçekle karşı karşıya kaldığımda onun pamuk gibi elleri, kırış kırış yanaklarının sevimliliği ve çimen yeşili gözlerini anımsadım.

Hey gidi Koca Ebem hey! Ayıp sadece yatakta olmuyor, derken ne kadar haklıymışsın. En yakınından en uzağına kadar etrafımızda bulunanların ettikleri ayıpların, yataktaki ayıptan daha acıtıcı olduğuna çok kereler şahit olduk.

İnsan olarak başımıza birçok iş gelir. Bunların karşısında verdiğimiz tepkiler farklıdır. Fiziksel tepkilerin yanında sözel olarak da şunları dile getiririz:

-Ayıp oldu!
-Ayıp etti!
-Ayıp ettin!
-Ayıp yahu!
-Ayıp! Ayıp!
-Ayıp!

Bir tanıdığımız müşkül durumdadır. Ona borç verme konusunda ikilemde kalırız. Kıyıda köşede üç beş kuruş vardır ama dünya hali her an ihtiyaç olur düşüncesi ile kimselere vermeyiz. Tanıdığa para yok dedikten sonra hanım “ayıp oldu” der. Ayıp olmuştur ama bir kere yok denildiği için atılan adım geri alınmaz. Aynı şey bizim başımıza geldiğinde ise o kişi için “ayıp etti” deriz.

Bir arkadaşımızın biraz istemeyerek biraz bilmeyerek yaptığı davranışa olan gücenikliğimizi “ayıp ettin birader” diye geçiştiririz.

Trafikte arabayla seyrederken birden önümüze kıran dolmuş şoförüne “ayıp yahu” diye çıkışırız. Akşama kadar trafikte yapılan ayıpların haddi hesabı yoktur.

Tuttuğumuz takım yenilir, forvet hiç umulmadık an da golü kaçırır o zamanda ayıp edilmiş olur. Ağzımıza geleni söyleriz, hanım televizyonla kavgamızı görüp ‘çocuğun yanında ayıp ediyorsun şekerim’ der.

Sosyal, siyasal, ekonomik, çalışma hayatımızda ayıbın çeşitli versiyonları ile karşılaşabiliriz. Bizim ettiğimiz ayıplar yanında bize edilen ayıplar da çok ve çeşitlidir.

Öyle ayıplar var ki Koca Ebemin köyde iken tezahür edemeyeceği ayıplardır bunlar. Şaşar kalırsınız. Çalışma hayatımızda karşılaştığımız ayıplar vardır. Hikmeti kendisinden menkul, bulunmaz Hint kumaşı olduğunu sanan kimi idareciler oturdukları koltukları ayıp etmek için kullanırlar.

Memuriyet yaşamında bu ayıplarla çok karşılaşırsınız. İdareci evde eşine kızar, daireye gelir faturayı memurundan çıkarır. Hiçbir şeyden haberi olmayan gariban memur kendi kendine söylenir durur. Müdürü ayıp etmiştir.

Müdür ile çatışıldığında olan asta olur. Bunu bilmeyen yoktur. Müdür daima haklıdır. Anayasal olarak takdir yetkisi olduğunu masayı yumruklayarak haykırdığı zaman yapacak bir şey yoktur. Müdür, seni doğuya sürerim, diyebilir. Böyle yapılan ayıplar çoktur. Yıllarca aynı şehirde yaşayıp ve oraya kök salan bir memur, müdürün edeceği bir ayıp sonucunda soluğu doğu illerinde alabilir.

Haksız yere yıllarca cezaevinde kalan vatandaşa ‘pardon’ denir. Nüfus kayıtlarına ‘erkek’ olarak yazılan ‘kadın’ yirmi yaşında askere çağrılır. Burada da devlet ayıp etmiş olur.

…

Koca Ebem, yıllar öce boşuna demedi: Ayıp sadece yatakta olmaz.

İlyas Ali DAŞTAN

Yetim Hakkı Yiyenler

2010-01-14T14:04:00.000+02:00

Bu bir mesajdır. İyi bir okçunun elinden fırlayıp hedefi orta yerinden vuracak ok gibi doğru yere ulaşacaktır.

…

Tüyü bitmemiş yetim hakkı tamlamasındaki kelimelerin anlamlarını Türk Dil Kurumu sözlüğüne sordum ve aldığım cevaplar şöyle oldu:

• Tüy: İnsan ve hayvan derisi üzerinde bulunan ince, kısa, yumuşak ve sık uzantılar
• Bitmek: Bitki, tüy, saç vb. şeyler çıkıp yetişmek
• Yetim: Babası ölmüş olan (çocuk), babasız
• Hak: Pay.

Sözlükte birinci anlamlarının yanında farklı anlamlarda da kullanılan bu kelimeler bir tamlama olarak toplumda yaygın olarak kullanılmaktadır.

Yetimlerin korunması, kollanması konusunda toplumsal duyarlılığa sahip bir milletiz. Yüz yıllardır baş tacı ettiğimiz; açı doyurmak, açığı örtmek, yetime bakmak, yoksulu kaştarmak gibi manevi değerlerle özdeşleştik. Bu değerlerimiz, gelişen sosyal bilimlerin etkisinde kalarak sosyal hizmet denilen sistemin vazgeçilmez görevleri olmuştur. Sosyal sorunlar olarak adlandırılan bu değerler, günümüzde resmi kurumlar aracılığı ile hizmet olarak ihtiyaç gruplarına sunulmaktadır.

Tüyü bitmemiş yetim hakkı tamlamasına takılmamın gerçek sebebi tamlamayı sorgulayıp, onun tarihsel gelişimi hakkında ahkâm kesmek değildir. Benim sorunum yetim hakkını ağzına pelesenk etmiş kişilerledir.

Sosyal hizmet uzmanı olarak hizmet sektöründe yer alan bir meslek icra ediyorum. Her sosyal hizmet uzmanı kendisinden sorumludur. Yaptığım işler, ortaya koyduğum ürünler kendi adıma vicdani olarak beni tatmin etmektedir. Çalışma hayatım boyunca şahsıma tebliğ edilen işlere ek olarak kendime iş edindiğim konular da oldu. Kendi elimle omzuma yüklediğim külfetli işler için aferin beklemedim. Zira aferin denmediği gibi bu işler yüzünden kıyasıya eleştirildim ve cezalandırıldım. Boşa giden emeğim, zamanım oldu.

Mesleki anlayışım, üzerime yüklenen toplumsal borcu ödemeye yönelik olduğundan kendi kendimin amansız bir eleştirmeni olmuşumdur. “Toplumsal borç” kavramını ilk olarak Aziz Nesin gibi büyük ve usta yazarın yaşam öyküsünü okurken tespit ettim. Nesin, yatılı okullarda halkın vergisi ile okuduğunu ve kendisi yetiştirenlerin onlar olduğunu ve bu nedenle onlara karşı ödenemeyecek bir borç içinde olduğunu söylemektedir. Yeri gelmişken Aziz Nesin’in şiirini burada paylaşmak istiyorum.

…
ÖDENEMEYEN
Ey benim halkım!
Ey benim eli açık, gözü kapalım.
Yüreği açık, dili bağlım
Ey benim en güzelim!
Ey benim en çirkinim!

Yiyemedin, yedirdin
İçemedin, içirdin
Giyemedin, giydirdin
Okuyamadın, okuttun
Kendin üşüdün yağmurda, karda
Ama beni korudun.

Varından değil, yoğundan verdin
Az az değil, çoğundan verdin.

Ah ne az, ne az aldın
Ama çok, ne çok verdin
En az aldın, en çok verdin,
Almadan vermek sana özgü.

Utanırım aldıklarım demeye,
Gücüm yetmez borcum ödemeye.
Bende hakkın çoktur halkım,
Değil böyle bir Aziz,
Bin Azizler olsa yetmez
Aldığını vermeye.
Utanırım hakkını helâl et demeye,
Dünya durdukça durasın halkım...
Aziz NESİN

…

Bu şiirin, üzerinde hiçbir yoruma gerek bırakmadan benim düşüncelerimi ifade ettiğine inanıyorum.

Çalışma hayatımıza katılan kişileri seçme hakkımız olmuyor. Onların da bizi seçme hakkı olmayabilir; istisnai durumlar dışında. Bu nedenle çalışma hayatımızda her zaman idareci ve çalışma arkadaşlarımız ile barış halinde olmayabiliriz. Bunu da normal karşılıyorum. Herkesi sevemem, herkesten de beni sevmesini beklemem. Ancak bir şey vardır ki düşmanım da olsa sonuna kadar saygıyı elden bırakmamasını zorunlu koşarım.

‘Başkalarını rahatsız etmekten çekinme duygusu’ olarak tanımlanan “saygı” kavramı ile sorunları olan kişiler tanıyorum. İdareci koltuğunda oturan hem de yaşı kırkı geçmiş bu kişilerin saygı ile sorunları vardır. Bu kişilerin kendilerine saygıları yoktur.

Konuyu; tüyü bitmemiş yetim hakkı, vicdani borç, saygı kavramları ile bütünleştirip somut bir örnek üzerinden sürdürmek istiyorum.

İsmi lazım değil kadın/erkek kırk yaşlarındadır. İdareci koltuğunda oturmaktadır. İş ahlakı olarak benimsediği şey, astlarına çalışma hayatını zehir etme üzerinedir. Dedikodu yaparak, yalan söyleyerek, iftira atarak çalışanı yıpratma politikası izlemektedir. Bunu üstlerine yalan beyanlar ile yapmakta ve ne hikmetse üsttekiler buna inanmaktadır. Kadın/erkek elini taşın altına koymaz, sorumluluktan kaçar. Mesai saati boyunca kahve içip fal baktırır. Güçlüden korkar, zayıfın tepesine biner. Konuştuğu zaman mangalda kül bırakmaz. İş yapmadan oturur iş yapanları canından bezdirir. Yetim hakkından söz ederken başkalarını etik olmamak ile suçlar. Çalıştığı kurumdan hizmet alan grubun ihtiyaçlarına cevap vermeyerek havadan maaş almaktadır.

Burada söylenecek tek bir söz vardır: Ayinesi iştir kişinin lafına bakılmaz.

Şimdi asıl soru şu: Kendine ve başkalarına saygısı olmayan bu kişi, tüyü bitmemiş yetim hakkı yemekte midir?

İlyas Ali DAŞTAN

Oyuncak Sepeti

2010-01-12T10:32:00.000+02:00

Çocuklarımıza oyuncak alırken nelere dikkat ediyoruz, oyuncak seçimindeki kıstaslarımız nedir? En değerli varlıklarımız olan çocuklarımızı eğitmek, eğlendirmek, sevindirmek amacıyla onlara kucak kucak taşıdığımız oyuncakların ne kadarı gerçekten amacına hizmet ediyor? Artık ekonomik bir sektör haline dönüşen oyuncak piyasasının psikolojik baskıları ne kadar etkili oluyor? Uluslararası oyuncak markalarının reklamları ile bilinçaltımıza yerleştirdiği oyuncak al güdüsünün ne kadar esiriyiz?

İki yaşındaki kızımın oyuncak sepetinin dolup dolup boşaldığını fark ettikten sonra bu sorulara yanıt aramaya başladım. Doğru yanlış seçtiğimiz oyuncaklar hem cebimizden fazladan para çıkmasına hem de çocuğun zamanının boşa gitmesine yol açmaktadır. Dev bir sektör olan oyuncak endüstrisi kendisine televizyon kanalları kurmuş ve bu kanallar aracılığı ile oyuncak tüketimini teşvik etmektedir. Yine bu devler sadece oyuncak satan olağanüstü büyük mağazalar ile başta çocuklar olmak üzere yetişkinleri kendilerine çekmektedir.

O kadar çok oyuncak alıyoruz ki bir zaman sonra kullanılmayan oyuncaklardan dolayı evlerimizin bir köşesi oyuncak mezarlığına dönüşüyor. Kırılan, dökülen, parçaları sökülen oyuncaklar birer tepe oluşturuyor.

Çocukluk dönemi gibi insanoğlunun en değerli gelişim döneminde geçirdiği zamanın daha kaliteli olması gerekmez mi? Sağlam karakterli, yaratıcı, kendine güvenli bir kişilik oluşumu çocuklukta yapılacak kaliteli yatırımlar ile sağlanacaktır. Zira psikanalistler yetişkinlikte baş gösteren her sorun için boş yere çocukluğa inmeye çalışmıyorlar.

Oyuncağın, çocuğun gelişiminde önemli olduğuna hem bir sosyal hizmet uzmanı hem de baba olarak inanıyorum. Ancak herhangi bir oyuncak yerine o oyuncak ile yaratılan oyunun daha önemli olduğunu düşünüyorum. Oyuncak olarak, en modern ve karmaşığından tutun da evde bulunan ve çocuk tarafından oyuncak olarak algılanan her türlü materyali kastediyorum.

İki yaşındaki kızım Aliye’nin oyuncak sepetinde yer alan oyuncak envanterine bir göz atalım. Matruşka; ikili, dörtlü, altılı, sekizli değişik renk ve boylarda legolar; ağlayan bebek; şarkı söyleyip dans eden bebek; kırmızı tekerli tombul uçak; pembe top; kurmalı polis arabası; fare; bowling lobutu; yeşil simit; ses çıkaran palyaço; kahverengi kanguru; aslan; el feneri; mavi kalp taşıyan ayı; rubik küpü; parmağını emen bebek; mavi gözlü et bebek; mavi inek; kırmızı şapkalı kırmız ayı; beyaz ayı; beyaz donlu pembe fil; sarı ayı; boncuklu kelebek; cep telefonu kamerası; ipe tırmanan adam; zeka testi; beyaz maket araba; ayıcıklı anahtarlık; pilli küçük radyo; yurt dışından alınmış zil; çeşitli kartlar; kavanoz kapakları; saklama kapları ve kapakları; hediye paketi; maket adamlar; eğitici setler; saç tokaları; oyuncak kalp; televizyon kumandası; morpy bebekler; mutfak seti; uçurtma; kırmızı kamyon; sarı ahtapot; elektrikli tren; balina; dondurma külahı; yeşil kurbağa; kuş; baykuş; ev maketi; gemi; zebra; köpek; elma; sandalye; terlik… Mutfaktan aşırılmış kap kacak; çalışma odasından alınmış kitap kalem, boya, resim kağıtları… Henüz paketi açılmamış pahalı elektronik hediyeler… Atılanlar, dağıtılanlar… Bu liste uzayıp gider. Ekonomik gücünüze göre sepetin boyutu ve âdeti değişecektir. Biz şimdilik orta boy bir adet çamaşır sepeti kullanıyoruz.

Bir itirafta bulunayım. Evde bazı oyuncakları kızımın oynaması için değil de sanki kendim için almış gibiyim. Çünkü oyuncak sepetindeki bu oyuncaklar ile en çok ben oynuyorum. Bazen kendimi o kadar kaptırıyorum ki kızımın sıkılıp başka odaya gittiğini neden sonra öğreniyorum.

Apartmanlara sıkışmış kalmış çocuklarımızın hayatlarını zenginleştirmek adına mağaza raflarından alıp evlere yığdığımız oyuncakların gerçek sahipleri çocuklar mı yoksa yetişkinler mi? Bu sorunun cevabını hala bulamadım.

Psikoloji bilimi okuyan arkadaşlarım, burada çocukluğumda yeterince oyuncağım olmaması gibi bir bilinçaltı karanlığı yatıyor diyecekler. Doğruluk payı olduğunu kabul ediyorum ancak şöyle bir gerçek var: Bana çocukken yeterince oyuncak satın alınmadı ama ben kendime yetecek kadar oyuncak yaptım. Köy yerinde çamurdan yarış arabaları yaptım, şeker pancarından kamyon, kilden askerler, kağıttan uçaklar, gemiler, söğüt dalından düdük, kavak ağacından mızıka, eskimiş lastik ayakkabılarımdan fırıldak, koyun kemiklerinden aşık, ayçiçeği sapından ok, kamıştan şapka, ağaçtan topaç, uçurtma, kibrit kutusundan ev, tuğla parçalarından zeka oyunu yaptım. Elimle, elimdeki materyalle, hayal gücümün alabildiği kadar oyuncaklarımı yaptım ve yaptıklarımla oynadım.

Kızımda en çok hoşuma giden benim aldıklarımın yanında onun kendi keşfettiği oyuncakları ile de oynamasıdır. Mutfaktan aşırdığı kap kacak, leğenler, tahta kaşıklarla oyunlar kurması her ne kadar titiz bir kadın olan annemizi kızdırsa da ben bundan gizli bir sevinç duyuyorum. Çünkü onun özgürce kendi oyuncağını yapması ve oyun kurması kendi bilişsel gelişimine yardımcı olacaktır.

Çocuklu evlerin değişmez eşyası olan oyuncak sepetlerini sürekli olarak bizim aldığımız oyuncaklar doldurmasın. Bırakalım çocuklar kendi oyuncaklarını yapıp onlarla oynasınlar.

İlyas Ali DAŞTAN

Otuz Üç (Üç…)

2010-01-04T15:48:00.000+02:00

Yaşlanmak bir yıl daha…

Büyümek…

İki insan arasında yaşın farklı tanımı. Kızım büyürken ben yaşlanıyorum.
Ölüme bir yıl, elli iki hafta, üç yüz altmış beş gün, bilmem ne kadar saat yaklaşıyorum…

Yaşım diye bahsettiğim rakamları hissetmiyorum. Benim dışımda kendiliğinden biriken rakamlar toplamı. Nüfus cüzdanıma başlangıç tarihi konmamış olsa otuz üç yaşımda olduğumu söyleyemeyeceğim. Ortaya çıkan rakama yaşım şu diyorum ama onun benimle alakası yok.

Varlığım ile ilgili ilan edebileceğim tek şey otuz üç yaşımdayım.

Otuz üç yıl önce zemheri ayında kerpiç duvarların yarı beline kadar karla kaplı olduğu bir evde doğmuşum. Meşe odunlarının ısıttığı toprak damlı evde anamın kucağına verildiğimde yüzümün pembeliği gaz lambasının ölgün ışığında fark edilmemiş. Sadece erkek demişler, ultrasonla cinsiyet öğrenmenin ne olduğunu hala bilmeyen anneme.

Yün yorganlarla, meşe odunlarıyla ısıtılmaya çalışılan bedenim için asıl kaygı bir canın yaşatılma çabasıymış. Zemheride adam boyu yağan karda doğan çocuklardan yaşayanlar okunmuş, tekke suyunda yunmuş olanlardı, diyordu annem yirmi yaşlarımda doğum hikâyemi anlatırken.

Kış mevsiminin en kör ayında doğmama rağmen soğuktan, üşümekten nefret ederim. Kar yağdığında ince bir sızı olur bedenimde, kemiklerim arası geçişlerde bir uyuşma, ellerimde morarma.

Kışın soğuk yüzüne inat çocuk gülümsemesi ile devam ettirilen ve bu güne getirilen bir yaşamın içindeyim. Kah düşerek kah kalkarak, olur olmadık zamanlarda sıfırlanarak bu güne taşınan ömrüm. Hepsi bana ait hatalar, başarılar, kazançlar, kayıplar… Kendime sakladığım özlemler, aşklar, ayrılıklar, kavuşmalar…

Üç bin üç yüz kere otuz üç çarpı üçün çarpımından daha ağır sonuçlar gördüm. Buzun soğukluğu ölümün soluğundan; ateşin harı aşkın narından hiç de ileri değilmiş. Gerisi lafı güzaf…

Bundan sonra daha ağır olma yönünde bir karar aldım. Taş yerinde ağırdır. Ben taş, yaşam yer olacak bundan gayri…

Doğada yürürken daha ağır adımlarla ilerliyorum. Ağaçların altında oturup ormanı dinliyorum. Ağaçlardan kurulu korodan gelen armoni ile ruhuma serin bir şeyler doluyor. Çiçeklere dokunmadan geçmiyorum, taç yapraklarını öpüyorum, benden önce bir arının konduğu gelinciğin.

Bir dostum var, hem de candan. Onunla konuşurken daha bir ağırdan alıyorum, daha çok zamanı üleşmek için. Birlikteliğimiz hemen bitmesin istiyorum. Ağır, kalıcı olsun istiyorum.

Hayatı paylaştığım hayat arkadaşım, diğer yarım: eşim… Ağırdan ama aksamadan bir ömür yolunda ilerliyorum.

Ve kızım… İlk göz ağrım, hayatımın en ağırı. Onunla ağır ağır yeni baştan büyüyorum. Çocukluğun köşe bucağında hiçbir detayını atlamadan…

…

Otuz üç yaşımdayım ve ağır ağır en az otuz üç yaş yaşamak arzusundayım.

İlyas Ali DAŞTAN

Gece ve Şarap

2009-11-24T14:44:00.001+02:00

Bir gece…

Şarap kızıllığında, mum alevinin aydınlattığı bir oda. Sessizlik, dinginlik, nesnenin dilsizliği…

Düğmelerin ilikten kurtulduğu an çıkardığı ses işitiliyor.

Dışarıda, mavi yıldız tarlasının orta yerinde kocaman bir ay asılı.

İlk olarak ortaya pürüzsüz, yumuşacık omuzların çıkıyor. Omuzlarının yuvarlağında mum alevi şavkıyor.

Bir zaman çıplaklığını izliyorum. Dokunmadan, karşında durup, gözlerimle seviyorum seni.

Vücudunda bir ürperme, bir dalgalanma. Sabah seherinde olgun başaklar misali…

Ellerin önünde birleşmiş. Ellerini çözüyorum. Ellerin, iki yanında sallanıyor.

Dudakların kıpırdıyor. Bir şey söylüyor musun duymuyorum. Ben de konuşmuyorum.

Ateş gibi vücuduna sarılıyorum. Dudaklarım, vücudunda kayıyor. Tuzlu, kokulu bir ten…

Uzuvların ellerimde. Köz parçalarını tutuyorum.

Gözlerin kısık.

…

Bir zaman sonra duruyoruz ama durulmuyoruz.

İki kadeh şarap dolduruyorum. Şarabı gözlerine yaklaştırıyorsun. Yüzünün bir yanı daha da kızarıyor. Kızıl bir tül altında kalmış gibi yüzün…

Yudum yudum şaraplarımızı içiyoruz. Her sevişmeden sonra yaptığımız gibi. Özellikle kırmızı şarap olmalı…

Gece ve bir şişe şarap biterken usulca birbirimizin içine doluyoruz.

…

İlyas Ali DAŞTAN

Bir telefon görüşmesi analizi

2009-10-20T15:55:00.000+03:00

Sonbaharda sıradan bir pazar günü… Asırlık değilse de benden yaşlı olduğu kesin akasya ağacının gölgesindeyim. Sıcak hava tene dokunduğunda kendini duyumsatıyor.

Masada duran telsiz siyah telefon çaldı. Gün boyu sürekli olarak gelen telefonlardan biridir düşüncesiyle telefonun görüşme tuşuna bastım.

—Buyurun, ben nöbetçi amir Kim KİMBİLİR.

Telefonu açtığımda kendimi tanıtma alışkanlığım askerlikten kalma bir davranıştır. Askerliğimin ilk günlerinden biriydi. Telefon çaldı, açtım. “Alo, buyurun,” dedim. Karşıdaki ses, “sen kimsin,” diye sordu. “Siz kimi aramıştınız,” dedim. Sesin tonu sertleşti. “Ben, Albay Kemal, sen kimsin oğlum,” dedikten sonra ben de Teğmen Kim, emredin komutanım diye durumu kurtarmaya çalıştım. Çünkü adamın rütbesi beni ezip geçiyordu. Komutanım, insaflı bir adamdı; bana telefonu açtığımda rütbem ile kendimi tanıtmam ve nasıl konuşulması gerektiğini anlattı. Askerlik süresince bu kuralı unutmadım, memuriyet hayatıma döndükten sonra da aynı şekilde devam ettim.

Kendimi tanıtmam telefonun öbür ucundaki kişide bir an duraklama yarattı. Soluklanmasından anladım ilk ağzına geleni söylemekten vazgeçip farklı bir şey söyleme kararı almış.

—Ben İl Müdürü Falan FİLAN.

Kimi insanlar için isminden çok isminin başına takılan sıfatlar daha önemlidir. Çünkü o kişinin nüfus cüzdanında yazan ismi, sosyal hayattaki sıfatlarından arındırıldığında hiçtir. Kimi sohbet ve meclis konuşmalarında insanlar, ben falanca falan kişiyim diye başlarlar. İsminin önünde duran sıfat ile karşısındakini döveceklerini düşünürler.

Trafikte kural ihlali yapan sürücü, “bilmem nerenin milletvekilinin oğluyum” derken isminin tek başına cezadan yırttırmayacağını bilir.

Makamların kişilere verdiği sıfatlar bu nedenle önemlidir. Makam yükseldikçe, çıkan ses daha tok ve ezici olmaktadır.

—Buyurun, efendim, Kim KİMBİLİR.

Duru, sakin ve karşımdakinin benden makam olarak yüksek biri olduğunun da bilincinde olarak. Asker ocağında da böyledir. Rütbeni söylersin, beklersin. Karşındakinin rütbesini duyduktan sonra konuşmanın seyri şekillenir.

—Araba için senden mi izin alacağım.

Telefon elimde kalakaldı. Telefonu kulağımdan uzaklaştırıp şöyle tuşlara doğru baktım. Almacın içinden gelen sesin ne demek istediğini anlamaya çalışıyorum. Bir konuda benden hesap soruluyor ama nereden tutsam diye bir kulp bulmaya çalışıyorum.

—Anlamadım.
—Ben il müdürüyüm, araba için senden mi izin alacağım.

Aynı şeyi tekrarlamaktan dolayı sesinin tonu arttı. Karşımdaki ses, astı tarafından madara edildiğini düşündüğünü anlatmaya çalışıyordu. İsminin önündeki sıfatı defalarca vurgulayarak, nasıl olur da kendisine, düşündüğü şeyi –gerçekte olmayan aslında sadece onun düşündüğü- şeyi yaptığımı soruyordu.

—Hayır.

Biraz da hayırdır inşallah anlamındaki bir hayır’dı bu.

Bu arada konu şimşek hızıyla kafamda canlandı. Biraz önce şoför yanıma gelerek kendisini İl Müdürü Falan FİLAN’ın cep telefonundan aradığını, bir denetimde bulunmak üzere kurum arabası ile kendisini bulunduğu noktadan almasını istediğini söylemişti. Bu bilgi üzerine şoföre, İl Müdürü Falan FİLAN’ı, zaman kaybetmeden bulunduğu mevkiden alarak götürmesini bildirdim. Bu arada, bir il müdürünün resmi işleyişi bildiği halde, şoförü aramasını da yadırgadım.

Karşımdaki ses artık yaydan çıkan ok gibi üzerime doğru geliyordu.

—Ben il müdürüyüm, herkes haddini bilsin.

Telefonun diğer ucunda titreyen sesin ifade ettiği şimdi açık ve netti. Sen kim oluyorsun? Evet, bir üst olarak astına ifade ettiğinin deşifresi. Seni istersem bir kaşık suda boğarımın resmi söylemi.

Nutkunuz tutulur, öyle zamanlar vardır ki. Kendinizi ifade edemezsiniz. Ağzınızı açıp bir söz söyleyemezsiniz. Buluşma yerinde yanlış kıza verilen çiçeğin başa çalınmasından sonra ağzınızın mühürlenmesi gibi.

Telefonun diğer ucundaki ses anlaşılan bir şeylere çok kızmış. Ne olabilir? Beklemekten sıkılmış ve kasti bekletildiğini ima ediyor.

—Ben il müdürüyüm, istediğim kuruluştan arabayı çekerim. Müdürünü aradım, müdür yardımcını aradım, sen kim oluyorsun?

Bu arada müdür izinli, telefonu kapalı olduğu için ulaşamadığını, yardımcısının da şoförün telefonunu verdiğini öğreniyorum.

Evet, dil insanın başına kimi zamanlar bela oluyor. İnsanda iki kulak bir ağız vardır. İki kere dinle, bir kere söyle diye. Hacıbektaş; eline, beline, diline sahip ol, demiş. Bütün bunları yaşam felsefesi yapmış biri olarak yine de dilimi tutmadım.

—Burada nöbetçi amirim, benim bilgim dâhilinde arabayı istemiş olsaydınız size daha çabuk ulaşılırdı.

Herhalde, aşırı gaza basılan motorun sesinin boğulması, egzozdan garip sesler çıkarması misali telefonun ucundaki ses boğulur gibi oldu. Arabayı boğulmaktan kurtarmak amacıyla vites değiştirip gazı kökledi.

—Ben il müdürüyüm, haddini bileceksin.

Burada biraz terim açıklamasına başvuralım. Çünkü telefonun diğer ucundaki ses, bana ısrarla bir konuda bildirimde bulunuyor. Haddimi hatırlattığına göre haddimi unuttuğumu düşünüyor olmalı.

Türk Dil Kurumu sözlüğünü açtığımızda “had” kelimesinin Arapça kökenli olduğu ve sınır, uç, derece, insanın yetki ve değeri anlamlarında kullanıldığı yazıyor. Ayrıca “haddini bilmek” kelime grubunun anlamı; kendi değer ve yeteneğini olduğundan üstün görmemek” şeklinde ifade edilmiştir. Bu bilgilerden sonra haddini bilmek konusunda biraz daha yorum yapalım.

Sağlıklı bir iletişimde karşı tarafın size eşit şartlarda mesaj vermesi gerekir. Aksi, iletişim olmaz; bir konuda dikte etmek, beyanat vermek, monolog gibi çeşitli kategorilerde eylem olur.

Bir insan haddini ne zaman aşar? Memuriyette haddini aşmak yetkisinin dışına çıkmak demektir. Ast kalkıp da üstü ile dalga geçer üslupta konuşamaz. Bu haddini aşmaya girer. Ya da verilen bir emri uygulamamak olmaz.

Haddini bileceksin, demek kendi içerisinde derin bir tehdidi ve yaptırım gücünü temsil etmektedir. Korku ve tedirginlik duygularınızın şaha kalkması amacıyla yapılan bir göndermedir. Haddini bileceksin, yoksa ben haddini bildiririm.

Haddini bildirmek demek karşıdaki kişiye “sahip olduğu yetki ve değeri” hatırlatmak olmalıdır. Memuriyet hayatında sahip olunan kadro ile birlikte elde edilen makamlara yasalar tarafından tanınan yetkiler vardır. Mesela bir müdür yetkisi dâhilinde emrinde çalışan personele yaptırımlarda bulunur. Buna “takdir yetkisi” denir. Yani idare sizin haddinizi bildirmek istediğinde –insanlar kimi zaman farkında ya da değil haddini aşmaktadır- takdir yetkisini kullanır.

Takdir yetkisi bir kılıç kadar keskin olabilir. İdarenin elinde duran bu kılıç memurun had kısımlarını tırpanlamakta kullanılır.

—Ben haddimi biliyorum.
—dıııttt!!...

Görüşmenin bittiğini bildiren mekanik telefon sesi.

“Ben haddimi biliyorum” ne demektir? Karşı tarafın bu cümleyi nasıl algıladığı konusunda empatik iletişim tekniklerinden haberdar olmaya gerek yoktur sanırım.

İl Müdürü bir an durdu, son defa dimağını yoklamış olmalı söylenmedik söz kaldı mı diye? Söylenecek bir şey olmadığına kanaat getirip hiçbir şey söylemeden telefonu yüzüme kapatarak görüşmeyi tek taraflı olarak sonlandırdı.

Kendini tanıtarak açılan telefonda en azından iyi günler diyerek kapatmak da adab-ı muaşeret kuralları dâhilinde olmalıydı. İletişim iki taraflı mesaj paylaşımıdır. İletişimi tek taraflı olarak bitirmek iletişimin ruhuna aykırılık göstermektedir.

…

Akasya ağacının altındayım. Mevsimin son sıcakları hala tepenizdeyim diyor. Telsiz telefon elimde duruyor. Telefonu masanın üzerine bıraktım. Kulağımda bir uğuldama halinde asılı kalan görüşmenin detaylarını, satır aralarını anlamaya koyuldum.

Ne mümkün? Değil mi ki kişi kendisini anlamlandırmalı önce, başkalarını anlamak için.

Hayat akıp giderken akasya ağacından bir yaprak salınarak masanın üzerine indi…

İlyas Ali DAŞTAN

Müdür Gönülleme Üzerine

2009-10-13T13:42:00.000+03:00

Siz yeni memur adayı arkadaşlarıma, memuriyet kitabında yazmayan altın davranış kaide ve kuralları içerisinde müdür gönüllemenin önemini anlatmak istiyorum.

Para ile pul ile altın ile elmas ile ölçülemeyecek kerte değerli olan kaide ve kurallar benim yirmi beş yıllık memuriyet hayatımdan damıtarak elde ettiklerimdir. Hiç biri uydurma veya baştan savma tavsiyeler değildir. Siz memur arkadaşlarıma faydalı olacağına adım gibi eminim.

Malum, biz küçük memurların tepesinde çöreklenmiş onlarca müdür vardır. Müdür yardımcısı (biz dairede kendisine küçük müdür derdik), müdür, şube müdürü, il müdür yardımcısı, il müdürü, genel müdür yardımcısı, genel müdür diye merdiven basamakları gibi müdür basamakları vardır. En miniğinden başlayarak en devine kadar hepsi de kendi cüsse ve koltuğu doldurduğu kaba etlerinin büyüklüğüne göre gönülleme bekler.

Bir dairede müdür olmak öyle kendi başına kolay iş değildir. Aramızda kalsın müdür olmanın ilk şartı koltuğu dolduracak bir alt vücut yapısına sahip olmaktır. Yani müdür dediğin oturduğu koltuğu dolduracak, koltuktan taşan kabalarınız daha da tercih sebebidir. Atalarımızın, “güvenmiyorsan koca gözüne müdür olma” derken bildikleri bir şey vardı.

Müdür gönüllemede askerliğini yapmış olan erkek memurların işi kadın memurlara nazaran biraz daha kolaydır. Asker ocağında çavuştan başlanarak verilen nizami tekmiller sonucu ruhsal ve bedensel olarak girilen itaat kondisyonu erkek memura artı bir puan kazandırır. Askerde, eller kılıç gibi başa kadar kalkar ve selama dururken, ayaklar sesli bir rapla aynı anda birleştirilir. Beden ok gibi olduğu yerde durur. Asker ocağından, memuriyetin tek farkı ellerin ve başın duruşudur. Asker adam, başını dimdik ileride, ellerini yanda bacaklarına aşağı doğru tutarken, memurun ellerini önünde kavuşturması ve biraz da başını öne doğru eğerek aciz bir tavır alması makbuldür.

Vücut duruşu çok önemlidir. Duruş sitilini kazanmak için memurun sıklıkla ayna karşısında talim yapması şarttır. Vücut dili uzmanlarının tavsiyeleri bu yöndedir.

Hitabet konusu da özel ihtimam istiyor. Müdürünüz ile öyle langır lungur konuşma olmaz. Hangi konuda olursa olsun söze “sayın müdürüm” diye başlanır. Bunu uzatarak ve ağdalı bir şekilde telaffuz etmeliyiz. Ben böyle dil kıramam demeyin, aceleci olmaya gerek yok zamanla diliniz kendiliğinden bu alışkanlığı kazanıyor. Müdüre izah edilen konu ne olursa olsun kurulan her cümlenin başında, ortasında ve sonunda müdürüm diye bir bağlama çekmeniz gerekir. Örneğin şu cümleye dikkat edin. “Sayın müdürüm, bakanlığa gidecek olan evrakları, müdürüm, hazırladım, emir buyurursanız müdürüm, postaya vereceğim, müdürüm.” Bu cümlede görüldüğü gibi “müdürüm” kelimesinin tekrarı ve vurgu tonu önemlidir. Müdürün kendisi tarafından duyulan her müdürüm kelimesi için memurun hanesine artı puan yazılır.

Karşınızdaki müdürün koltuğunun büyüklüğü ile müdürüm kelimesinin tekrarı ve ne denli yapışkan olduğu arasında doğrudan bir ilişki vardır.

Şimdi bazıları buna yağdanlık, yağcılık gibi isimler takıyorlar. Hiç de öyle değil. Müdürünüzü onare etmek, onu gönüllemek memurun en temel ödevlerinden birisi olmakla birlikte sizin selametiniz açısından da vazgeçilmez eylemlerdendir.

Memuriyet hayatı boyunca haksız düşmüş, memuru önünde madara olmuş bir müdür yoktur. Müdür allem eder, kallem eder, mevzuattaki yasal boşlukları doldurur; memuru karşısında haklılığını korur. Nerede görülmüş, bir devlet düşünün ki koca müdürünü koruyup kollayacak yasa boşlukları yaratmasın. Daha olmadı, takdir yetkisini kullandı diye müdürünü korur kollar da memuruna yem etmez. Ama bu yasalar memuru, müdüre yem eder. Orasını tartışmıyoruz. Bu konuları böyle ulu orta gündeme getirmek doğru değil. Hem özel şirketlerin müşterileri nasıl haklı ise memuriyette de müdür daima haklıdır. Bu böyle biline.

Takdir yetkisi müdürün tekdir yetkisidir. Aman efendim, canım efendim, bu nasıl bir söz. Müdür ne yaparsa memurun iyiliği ve devletin bekası için yapar. Sen kalk, yasayı sopa olarak kullan ve memuru cezalandır. Bu nasıl bir aymazlıktır. Sayın müdürlerimiz hakkında bu denli ipe sapa gelmez laflar edilmez. Edenler oluyorsa da iyi memur bu gibi laflara kulak tıkayandır.

Müdürü öldür, hakkını yeme diye bir söz vardır. Bu sözün aslı başkaydı sanırım ama böyle de söylenebilir.

Âdem oğlu beşer, gün gelir şaşar; yalan da söyler, hırsızlık da eder. Bunları yapmayan tek kişinin kim olduğunu hemen tahmin ettiniz değil mi? Evet, müdürler yalan söylemez, hırsızlık etmezler. Onlar, doğrucu Davut olup ölümlü âdemler gibi şaşmazlar.

Müdürün oturduğu koltuğu ve koltuğa koyduğu yeri büyüdükçe söylenen yalanlar da büyür, diye şişirme sözler dolaşır. Şimdi siz kalkıp bana müdür yalan söyler, il müdürü daha büyük yalan söyler, genel müdürün söylediği yalanların çapını ölçecek bir ölçüm aracı yok derseniz, ben size ne deyim. Biz babadan dededen müdür yalan söylemez ilkesi ile büyütülmüşüz, gözümüze baka baka yalan söylediklerinde bile oralı olamayız. Müdür en iyisini bilir, deriz; o kadar.

Müdür ile iyi geçinmeyen memurun başına gelmedik kalmaz. Müdürün kancayı taktığı memurun vay haline. Bir müdür, memurunu cezalandırmayı, memuriyet hayatını zindan, daireyi dar etmeyi kafasına koymaya görsün. İlk iş mesai saatlerini takip eden çizelgeleri denetlemektir. Memur mesai saati konusunda sadece müdürü izin verirse keyfi davranır. Mesai saatlerini, sevmediği memuru için silah olarak kullanmayan müdür var mıdır?

Akıllanmayan memur için, yer değiştirme ile tebdili mekândan ferahlık sağlama yöntemine başvurulur. Önce görev yeri daha sonra yaşadığı şehir değiştirilir. Sen misin müdür ile iyi geçinmeyen?

Bunu bilen akıllı memur, müdürünü gönüllemekten geri durmaz. Ama eğilip bükülmeyen, ben müdür gönülleyemem diyen dik başlı memurun hakkından gelmenin başka yolu yoktur. Maşallah ülkemizin sınırları geniştir. Sınır boylarında bir şehirde bir süre yaşam mücadelesi vermenin memurun burnu ve sicili için olumlu olacağına kanaat getirilir.

Memuriyet hayatımda benim başıma gelmedi ama birçok arkadaşım güzel ülkemizin değişik şehirlerinden bana kart yollama nezaketinde bulundular.

Yeni memur arkadaşlarımdan ısrarla istirham ediyorum. Müdürlerinizi gönüllemeyi ihmal etmeyin. Nasıl ki bir çocuk sevilmeli, çiçekler sulanmalı ise müdürler de gönüllenmeli gerekli hürmet gösterilmelidir. Başka bir şey demiyorum.

İlyas Ali DAŞTAN

Olimposlu Tanrılar Diyarı:Antalya

2009-09-04T14:29:00.000+03:00

Tarih, kültür, turizm, tabiat değerlerinin harmanlandığı, her köşesi her bucağı cennet olan şehrin, mitolojik tarihine hayranlığım daha başkadır.

Anlaşılan odur ki; Olimpos Dağındaki tahtında oturan tanrıların kralı Zeus, karısı Hera ile birlikte Antalya’yı inşa ederken hiçbir cömertlikten ve incelikten kaçınmamış.

Tanrılar tanrısı; Athena’nın sanat zekâsından, Hephaistos’un demir ve ateşinden, Apollo’nun eşsiz müzik armonisinden, Afrodit’in güzelliğinden, Demeter’in bereketinden gönlünce yararlanmış ve sonunda Akdeniz’in incisi yaptığı şehri insanlığa armağan etmiştir.

Şehri; Lidya, Pers, Helen, Roma, Bizans derken daha birçok medeniyet yurt edinmiş ve kendince bir iz bırakmış.

İz bırakmak olmasa da tam derdimiz, not düşmek gibi içimizden gelen bir istekle anlatmaya kaldığımız yerden devam edelim.

…

Toroslar’dan bir yılan misali kıvrılarak iniyoruz. Yol kenarlarında, kayabaşlarında keçiler selamlıyor bizi. Çenelerinin altında sallanan bilgece sakalları ile uçurum başlarında inatla ayakta dikilişlerini izliyoruz. Baharda doğan oğlaklar annelerinin peşi sıra oradan oraya koşturuyor.

Çam ağaçlarının dallarında tüneyen renkli dağ kuşları dikkatimizi çekiyor. Kanatlarını açtığında minik gökkuşağı deseni göze çarpıyor. Arabamız, yol boyunca karşıdan karşıya geçen kaplumbağalara basmamak için onların yanından dolanıyor.

Mevsim, ağustos böceğinin mevsimi. Ormanın hemen her ağacından farklı bir melodi geliyor. Fabl ustası La Fontaine, ağustos böceği ile karıncayı bir masalında buluşturuyor. Yapraklar ardında konser veren böceklerin kış gelince telaş ve mahcubiyet ile karıncaya sığınacağı gerçeğine bıyık altından gülüyorum. Yaz boyu ormanın gönüllü müzisyenlerinin kışın aç kalmasına da üzülmüyor değilim.

Bir kirpi salınarak yol boyunca ilerliyor. Az ötesinde bir karınca yuvası tümseği yükselmiş. Yaban arıları çiçek poleni derdine düşmüş, köşe bucak çiçek arıyor.

Aklıma Nazım Hikmet’in “Davet” şiiri geliyor. Bütün şiiri ezberden okuyorum, bir dizeye takılı kalıyorum; “yaşamak bir ağaç gibi tek ve hür /ve bir orman gibi kardeşçesine.” İçinde barındırdığı bütün börtü böceği ile Torosların yeşil entarisini oluşturan bu ormanların ahengi ve kardeşliğini insanlara da diliyorum.

Doğanın, tarımın ve bereketin tanrısı Demeter adına da Usta’yı saygı ile anıyorum.

…

Manavgat Şelalesi manzarasında bir bardak çay içilir. Hatıra olarak kar beyaz köpüklerin önünde de fotoğraf çektirilerek, eşe dosta ben buradaydım demeye getirilir.

Üç dört metrelik bir falezden dökülen şelalenin altında oluşan anaforlar insanın başını döndürüyor.

Doğa insanı mutlu etmek ve rahatlatmak için elinden geleni yapıyor.

Manavgat Şelalesinden sonra verdiğimiz molada, bir ağaç gölgesinde ekmek arası peynir ve bir dilim karpuz ile açlığımızı yatıştırdık.

Manavgat tabelasının yanı başında duran Titreyen Göl isminin yarattığı merak ile vardık göle. Denize akan bir derenin önüne set çekilmiş ve adına Titreyen Göl denmiş. Aradığını bulamayan defineciler gibi burun kıvırıp yolumuza devam ettik. Ne de olsa Akdeniz’in bu tarihi ve doğa harikası kentinde görülecek onlarca yer vardı.

…

Anadolu’nun en eski yerleşim yerlerinden olan ve “Nar” anlamına gelen Side’de bulunan müzik, sağlık ve şifa tanrısı Apollon Tapınağı’nın kalıntılarını denize açılan bir teknenin güvertesinden izledik. Bir zamanların ihtişamlı yapısına kanıt olmak adına kalan birkaç sütun kaç binlik yıllık tarihe tanıklık etmiştir kim bilir?

Side’nin mavi sularında oynaşan karetta kaplumbağaları teknenin önü sıra referans yaparak su yüzüne çıktılar.

Side’de yaşlı bir ağaç altında soluklandık. Güneş tam tepedeydi. Yanı başımızda ağacın gölgesinin müdavimi bir köpek uyukluyordu.

…

Çay bardaklarımızı alıp yıldız dolu kubbenin altında oturduk. Samanyolu ve bilumum yıldızlar çırılçıplak üstümüzde asılıydı. Kayan yıldızların atmosferde çıkardığı ışık huzmeleri ile dilekler tuttuk.

Toroslar’ın zirvesinde elini uzatsan dokunacağın denli yakındı yıldızlar. Elimi uzattım, bir avuç yıldız aldım. Hayalin geldi gözlerimin önüne. Avucumdaki yıldızları dalgalı saçlarından aşağı boca ettim. Yüzün ay gibi parladı. Yanaklarından öptüm seni, dudaklarıma yıldız tozları bulaştı.
Yüreğimde sevinç naraları attıran, gözlerinin ışıltısı mıydı yoksa yıldızların parlaklığı mı anlayamadım.

Afrodit çıksaydı karşıma senden daha güzel gözükmezdi gözüme.

…

Konyaaltı’nda, gecenin onunda denize girilmeliymiş, girdik. Açık denizde demirlemiş gemilerin ışıklarına doğru yüzdüm. Yönümü sahile döndüğümde şehrin ışıkları şıkır şıkır parlıyordu.

Gökyüzündeki yıldızlar, şehrin ve gemilerin ışıklarıyla yarışıyordu.
Kulaç kulaç dolaştığım sularda denizlerin sahibi Poseidon’a şükranlar sundum.

…

Gebiz’de nar, portakal, limon ve incir bahçesi kenarında Aşur Amca’nın marifetli elleriyle hazırladığı semaver çayını yudumlarken Veysel’in “sadık yâri toprağın” bereketi üzerine konuştuk. Toprak, bereket tanrısı Demeter’den aldığı emir ile emeğe, tere ve sevgiye karşı nasıl da cömertti.

Dalından koparılan bir incirin, çatlamaya hazır narın damağımda bıraktığı o aromasını yaşadığım şehrin marketlerinde satılan hiçbir meyvede bulamadım.

…

Çaltıcak sahilinde mermer üzeri mangal konusunda Necati’yi tebrik etmeden olmaz. Marifetli elleriyle yaptığı keçi eti mangalın tadı damağımızda kaldı. Akşamında yanık keçi sütünden yediğimiz dondurma farklı bir lezzetti.

...

Düden Şelalesi’nin serinletici mağaralarından, şelaleden düşen su zerreciklerinin güneşle buluştuğunda oluşturduğu gökkuşağını seyre daldım. Şehrin kızgın sıcaklarından sonra doğal serinletme işlevi gören mağaradan ayrılmak istemiyor insan.
Bir kayanın üzerinde oturup seni düşündüm. Gözlerim, hayalinde seyran ederken sana olan hasretimin iyiden iyiye büyüdüğünü anladım.

…

Akdeniz’in inci tanesi olan Olimposlu Tanrılar kenti Antalya’da dokuz gün dokuz gece geçirdim. İki bin kilometreye yakın yol kat ettim. Sabah Toroslar’ın zirvesinde iken öğlen denize sıfır noktasında oldum. Gece yarısı ormanın fisilemesini dinledim. Gündüz insan eli gürültülerden kaçmaya çalıştım.

Antik bir kalıntıyı gezerken kalabalıklar arasında kaydoldum, bir ateş böceğinin peşi sıra ormanda gezerken yalnızlığımı koyulttum.
Geriye dönüp baktığımda bir rüyadan arta kalan mahmurluğun esiri olduğumu anladım.

…

Dönüş yolunda Toroslar’da durup, nemli gözlerle Akdeniz’in inci tanesi olan bu şehre son bir kere daha baktım.

İlyas Ali DAŞTAN

Akdeniz'in İnci Tanesi: Antalya

2009-08-28T11:02:00.000+03:00

Bu son yolculuğuma başka bir şehirde var olmak adına çıktım. Yolculuk anına kadar varlığımı barındıran şehrimin gümüş rengindeki bulutları altında uzayan yolları izleyerek güneşin deniz üstünde yaşadığı bu kente geldim.

Toroslar, beni durdurmak için can separene uzatırken göğsünü inanmış ve gitmeye karar vermiş bir yüreği durduramayacağını biliyor muydu acaba? Dağların üstünde kurulan geçici köy çayhanelerinin birinde çam kozalaklarının ateşinde demlenmiş semaver çayını yudumlarken sırt çantama yüreğimdeki yükleri koyup koymadığımı düşündüm. İhtiyar çaycının getirdiği ikinci bardaktaki çayın üstünde yüzen çay dalına bakarken sırt çantamın kuytularını gözden geçiriyordum.

Yola ve yolculuğa yalnız başıma ve yalnızca yolculuk esnasında koyacağım anı ve görüntüler için boşalttığım boş bir yürek ve kafa ile çıktığıma karar verdim.
Toros Dağları’nı aşarken ciğerlerime artık Akdeniz’i çektiğimi biliyordum.
Yol uzundu, Antalya il sınırından girdiğimde hava kararmaya yüz tutmuştu.

…

Durağımız ve bu şehirdeki varlığımızı konuk edecek mekân, Pehlivanlar diyarı Serik’e bağlı Etler Köyü’nde müstesna şahsiyetler olan Bulut çiftine ait dağ eviydi.
Dağın zirvesine doğru bol kıvrımlı bir yoldan çıktık.

Şömineli, teras katlı bu dağ evi Toroslar’ın zirvesinde bir yerdeydi. Bulutlar’ın, şehrin yorucu ve yıpratıcı havasından kaçıp sığınmak için yaptıkları el kadar yaşam evinde on altı can ilk günün yorgunluğuna yenik düşüp çoktan uykuya dalmışlardı.

Yıldızlara ve gece mavisi gökyüzüne bu kadar yakın olduğumuzu ertesi gece terasta otururken fark edecektim.

…

Tatilde tembellik edenlerden olmadım. Toroslar’ın tepesindeki ilk günüme de güneş ile birlikte başladık. Aramızda sıra kavgası yapmadan gündelik yaşamdaki yerimizi aldık.

Kara Muar’dan (dağdan gelen kaynak sular için kullanılan yöresel ad) gelen soğuk su ile yüzüme bulaşan yol yorgunluğunu yıkadım.

Demliğin ibriğinden çıkan buharlar odayı doldururken biz mükellef bir sofranın etrafında kahvaltıdaydık.

Keşfetmeye yakından başlayalım prensibiyle Uçan Su’yu (yüksekten akarak şelale oluşturan sular için kullanılan yöresel ad) görmek için zorlu bir dağ yürüyüşüne başladık. Keçi yolunu izleyerek, keçilere öykünürcesine kayalardan sekerek, çakıl taşlarından kayarak, uçurumlarda el ele tutuşarak, kimi yerlerde küçükleri sırtımıza yüklenerek ve sonunda göreceğimiz şey için bu zorlu yolculuğun değip değmeyeceğini merak ederek bakir şelaleye vardık.

Yüz metreye yakın bir yükseklikten uçarak aşağı inen su dağın dibinde doğal bir havuz oluşturmuş. Sadece yöre köylülerin ve az sayıda maceraperestin varlığını bildiği buz gibi mavi suya zorlu yolcuk sonucu arta kalan ter ve toz kalıntıları ile girdim. Bedenim çivi gibiydi üç beş kulaç sonrasında. Yan tarafta yaşlı bir ağacın gövdesinden çıkıyormuş izlenimini veren kaynak suyundan da içimizi ferahlattık.

Söylenerek indiğimiz keçi yolundan gerisin geri çıkarken kekik ve mersin yapraklarının kokularını ciğerlerimize doldurarak daha bir zinde ve uçarak çıktığımızı söyleyebilirim.

…

Antalya gezimiz süresince Kara Muar her defasında buluşma ve mola yerimiz olmuştur. Nail Beyin “Kara Muar’ın güleri” sözlerine takıldığımız gibi kaynağın gözünden çıkan suyun tadına da takılıp kaldık.

…

Bu mağarayı görmelisiniz dediler, görmeli isek hadi görelim diyerek yola düştük.
Kestirme olduğu söylenen güzergâhtan epey gittikten sonra yolu kestiremediğimizi anladık. Stabilize köy yollarında kimi zaman toz bulutlarını arkamızda bırakarak yolu doğrulttuk.
Herhangi bir şeyin varlığının kanıtı onu görmek olabilir mi? Zeytintaşı Mağarası’nı görmemiş olsaydım bu mağaranın yaşadığına şahit olamazdım.

Serik sınırlarında bulunan mağara, yol yapımı sırasında tesadüfen patlatılan dinamitlerin önünü açtığı ülkemizde yaşayan ve oluşumu hala devam eden ender güzelliklerden birisidir.
Özensiz sıradan bir demir kapıdan girip de yeraltında büyüleyici bir oluşum karşısında öylece şaşırıp kalakaldım. Ne zaman doğduğu bilinmeyen bu mağaranın sarkıt ve dikitleri nefes alıyordu.

Gelmiş geçmiş sanatçıların hangi birinin elinden böyle bir şaheser çıkmıştır? Altından yapılsa bu denli ihtişamlı ve gösterişli olmayacak olan mağaranın içinde damlayan suların akustiğini hangi müzik dâhisi yaratabilir? Şahane sütunlar, perde ucu kıvrımlar, mantar patlamaları, ipliksi yapıları ile imkânsız diye düşünülecek bir yapı ben buradayım diyor.

Başımı kaldırıp mağaranın tavanına baktım. Makarna denilen dikitler dünyada bir eşi benzeri olmayan kireç taşı oluşumlarından.

Sarkıtların ucundan damlayan su tanecikleri mağaranın hisli hisli akıttığı gözyaşlarından başka bir şey değildi. Gözyaşı damlaları el ile dokunulabilecek birer varlığa dönüşmeye devam ediyordu gözlerimin önünde. Derinden derine soluyan oksijen deposunda serinlik insanı üşütmüyor ama varlığını duyuruyor.

Hoyratça, varlıklarını yok ettiğimiz ve bencilce tükettiğimiz nice doğal değerlerimizin başına gelenler umarım Zeytintaşı Mağarası’nın başına gelmez.

…

Güzelliği ile dillere destan Belkıs için Zenon’un aşkla yaptığı Aspendos Tiyatrosu’nun sahnesinde gezinirken antik çağlarda sahnelenen tiyatro oyunlarının birinde başoyuncu olduğumu düşledim. Bütün ihtişamı ile oyun sona ererken hınca hınç dolu sıralar ayakta alkışlıyorlardı.

Aspendos’u Kralın güzel kızı Belkıs’ı almak için yapan mimarın aşkı karşısında, kendi aşkım için ne kadar zahmete girdiğimi düşündüm de doğrusu kendimi kınadım. Tiyatronun arka sıralarında oturup sahnenin arkasında yükselen duvarlardaki kabartmalara bakarken aklımdan birçok senaryo geçti. Sahnede aşk üzerine yazdığım oyunları sergilerken izleyici olarak yalnızca senin olmanı isterdim.

Aspendos Antik Tiyatro çağının en güzel ve ihtişamlı yapılarından biriymiş. Akustik düzeni ile sahnedeki konuşmalar en arka sıralardan dahi rahatça duyulmaktaymış. Sanata, kültüre, tiyatroya, inceliğe, aşka antik çağlarda daha mı bir fazla değer veriliyordu acaba?
Aspendos tiyatrosunun yanı başında tarihin ve mevsimlerin yıkıcı etkilerine inat ayakta duran kemer kalıntılarının korunmasız duruşlarını arabanın camından buruklukla izledim.

…

Güneş, öğleden sonra kendini dağların yamacına doğru salmışken Akdeniz’in şehvetle çağıran kollarına atıldım. Dakikalarca yüzdüm, kulaç atmaktan kollarım yorulduğunda sırt üstü yattım. Tuzlu su üzerinde sırt üstü yatarken karşı dağlarda bulutların gölge oyunlarını izledim.

Belek’te bulunan halk plajının düzenli ve temiz olmasını beklemiyorduk. Belediyenin yapmış olduğu tesisler turizmin turist avcılığı yanında hizmet olduğunu da anlatıyordu.

İnce kumda yatarken güneş dağların arkasına saklanmaya çalışıyordu. Bir günün daha mesaisini gönül rahatlığı ile yapmış çalışkan memurun vicdani rahatlığında yavaştan evine çekiliyordu.
Belek plajından çıktığımızda saatler artık geceyi gösteriyordu. Toros Dağlarının boynunda kurulmuş Etler Köyü’ne doğru tırmanışa geçtik.

Yorgunluğu bu denli elle tutulur görmemiştim zira kafamızı ertesi gün koyduğumuz yerden aldık.

…

Taşı delen suyun gücü müdür sürekliliği midir? Toroslar, Köprülü Kanyon karşısında boynunu bükmüş. Dağları delerek gelen su kayaların altından fışkırarak anaforlar oluşturuyor. Bir rivayete göre Eğirdir Gölü’nden sızan sular yer altı çatlakları aracılığıyla buradan çıkmaktaymış. Üzerinde rafting yapılacak denli su havzasına sahip çay yağmur mevsiminde bendini aşarak daha çoğalmaktaymış.

Mavi dere suyunun akışına gözlerimi kaptırdım. Başımı kaldırdığımda etraf türkuaza boyanmıştı.
Ekseriya rafting sporunu yapmak üzere toplanan kalabalık önce insanı donduran suya sokuluyor. Sudan geçerken atılan çığlıklar ve insan manzaraları komik bir tablo oluşturuyor. Tarihi köprüden adını alan kanyon aynı zamanda mesire yeri olarak da kullanılmaktadır.

Uzun bir parkur olan çay üzerinde botlar üzerinde adrenalin yaşamak her yaştan insana iyi gelecektir. İşgüzar bot kürekçilerinin savurduğu soğuk sulara karşı da her an tetikte durmak gerekecektir, zira soğuk su zemheride kalmış gibi titretmektedir.

Şansımıza rafting yaparken yağmur başladı. Altımızda akan dere suyundan ılık olan yağmur damlaları ile bir süreliğine ısındık. Dere suyu mu yoksa yağmur damlaları mı ıslattı farkında değildik, sırılsıklam bir halde bottan karaya çıktığımızda.

Berrak suyu içebilirsiniz. Suya atılan karpuzların göbeği çatlamakta, meşrubatlar buzdolabından çıkmışçasına serinletmektedir.

Kim ne derse desin soğuk suda yüzmek zor ama keyifliydi. Denizin aksine yuttuğumuz sular bedenimizin zararına da değildi.

Bir kadeh rakıyı Köprülü Kanyon’un mavi ve yeşilin karışımı masalsı türkuaz rengindeki suyu ile aklayıp içmediğime yanarım.

…

Olimposlu Tanrılar’ın diyarı bu şehirde daha görecek, yaşayacak ve anlatacak çok şey var…

İlyas Ali DAŞTAN

İnkumu'nda Bir Zümrüdüanka

2009-07-29T14:05:00.000+03:00

BİR

Ankara’nın bunaltıcı sıcaklarından kaçmak, içimin kararmasını, yüzümün sararmasını gidermek amacıyla düştüm yollara. Bu sefer ki yolculuğum mavi ve yeşilin tonlarına doğruydu.

Renkler arasında denizin mavisi ve ormanın yeşiline tutkunluğum fazladır.

İKİ

Kayalardaki yabani hayvan inleri ve tescilli ince kumundan adını alan İnkumu Beldesine tabiat ananın yeşil entarisini biçerek geldim. İki tarafı ağaçlıklı yoldan yukarı doğru tırmandım, sonra aşağıya doğru indim. Tepelik bir yerde durdum. Karadeniz uçsuz bucaksız serildi önümde. Şimdi buradan kanatlanmak ve bir martı misali denizin üstünde süzülmek vardı.

Martı olmadığıma değil de bir kere olsun martı gözüyle denizi göremediğime hayıflandım.

Denizin çılgın çocuğu martılar deniz ile birlikte ne kadar özgürdüler. Oysa yaşadığım şehrin devasa çöplüğünde de martılar var. İnsanların artıkları ve kirlettikleri ile yetinmek zorunda olan martılardan olmayı hiç istemedim.

ÜÇ

Yeşile ve maviye bakarken hiç acele etmem. Bir ağaca sırtımı vererek kamburum çıkana kadar gözlerim dalar gider.

Yeşilin ve mavinin her tonunu usta bir ressam eliyle ruhumdaki tuvale işlerim.

DÖRT

Sahilin yanı başında yükselen kocaman kayanın dibine çadırımı kurdum. Kayanın üzerinde ağaçlar vardı. Kökleri ile bir vantuz gibi kayanın gövdesine tutunmuşlar ve orada hayat bulmuşlardı. Kayadan beslenerek, kayayı kendine yurt edinerek…

Oysa insanlar yaşarken pamuk ipliği ile bağlıydılar yaşama. Ha bu gün ha yarın kopacak bir pamuk ipliği…

Kayadaki ağaç mı yoksa kayanın kendisi mi olmalıydım yaşarken?

BEŞ

Karadeniz hırçındır ve türküler yakılmıştır hırçınlığına. Yaramaz, laf dinlemez bir çocuktur. Ama suyuna gidersen sana halel getirmez. Dalgaları ile şahlandığında anlamalısın ki öfkesi burnundadır. Yanına yaklaşmamalı, içine dalmamalısın. Böyle zamanlarında onu kendi haline bırakıp uzaktan sevmelisin. Platonik aşk duyduğun lise sevgilin gibi…

Ama uysallığı takındığında seni kucaklar, serin sularında ağırlar. İnkumu’nda Karadeniz ile üç gecelik hasbihâlimiz bu minval üzeredir.

ALTI

İnkumu sırtını dağlara yaslamış, kendini sağlama almıştır. Yeşil giydiği fistanın, yenleri sarı, etekleri mavidir. Bartınlılar için İnkumu Akdeniz sahilleri gibidir.

Nerede olursa olsun deniz varsa güneşin batışını kaçırmadan izlerim. Ufuk çizgisinde ufaktan kayan ateş topuna bakarak hayaller kurarım. Deniz üzerinde serilen kızıl halı oturduğum yere kadar gelir. Kalkarım yerimden. Kızıl halıda yavaş adımlarla yürürüm.

YEDİ

Güneş yarı yarıya battığında her seferinde içimden aynı dileği tutarım; bir kere daha güneşi ve denizi görmek…

SEKİZ

Karanlık katmerleşirken çadırıma girdim. Sırt üzeri ellerim başımın altında uzandım. Biraz uzağımda deniz, sahil ile söyleşiyordu. Dalgaların kıyıya vurmasından anladım ellerini kollarını sallayarak hararetli bir tartışma içindeydiler. Yanı başımda yükselen kayanın oyuklarını mesken tutmuş bir kuşun ince elemli sesini dinleyerek uyudum.

DOKUZ

Bir alev topu parladı önce. Ortalık bir şimşek çakımı aydınlandı. Alev topu söndü. Kalan küllerin içinden zümrütler takınmış bir kuş havalandı. Zümrüdüanka’nın kanatlarından bir tutam kül meltem ile denize savruldu. Kuş, deniz üzerinden ufka doğru uçtu.

Arkasında, türkuaz atlas üzerinde oynaşan yakamozlar bırakarak.

Olmadık zamanlarda olmadık imgeler takılır zihnime. Zümrüdüanka’nın arkasından dağ çileği tadında dudakların geldi aklıma…

İlginç!

ON

Tabiat ananın sevgili yoldaşı güneş gökyüzündeki yerini aldıktan sonra girdim tüm uysallığı ile el eden denize. Kulaç kulaç dolaştım Karadeniz’in bu cennet kıyıcığında.

Maviye ve yeşile üç gün boyu iyiden iyiye bulanıp çıktıktan sonra yolculuk eşyası ve anılarımla yüklü çantamı sırtladım.

İnkumu’na yüksek bir tepeden Sadri Alışık selamı çakarak Ankara’nın yolunu tuttum.

İlyas Ali DAŞTAN

Annemin Sıradan Bir Günü

2009-07-27T22:14:00.000+03:00

Otuz yıllık bir anı defterimin kimi yerleri silikleşmiş kimi yerleri eprimiş sayfaları arasında bulduğum bu satırlar sizi pek de ilgilendirmeyecektir. Zaten ben kendime anlattım.

…

Köy yerinde elektrik yok, su çeşmeden bidonla evlere taşınır, ekmek tarladan tırnaklarla kazınırdı. Annem, tek canı ile alternatif bir hayat biçimi düşünmeden çalışırdı. Köydeki bütün analar gibiydi. Kendi anasından gördüklerini, öğrendiklerini bir nesil daha sürdürme misyonu vardı. O kadar. Bunun dışında bir sorgulama ya da hesaplaşması yoktu ne kendisi ne de kendi istemi dışında omzuna yüklenen yaşam kavgası ile ilgili.

Anneme ait, ne şikâyet edilen ne de yadırganan sıradan bir günü şöyle özetleyebilirim; karınca misali disiplinli ve hiç durmadan çalışırdı…

Annem, sabahın alaca karanlığında kalkardı. Güneş henüz doğmamış, gecenin çiy düşürdüğü otların yaprakları henüz kurumamış olurdu. Yataktan kalkar kalkmaz yan odada yatan kardeşimi ve beni kontrol ederdi. Kardeşim deli yatardı, yatak ve yorgan ile sabaha kadar güreş tutar ve her sabah üstü açık olurdu. Kardeşimin bu huyunu bilen annem, geceleri de üstü açılmış mı diye onu kontrol ettiğini çok görmüşümdür.

Sabah kahvaltısına yetiştirilmek üzere çörek yapılması gerekirdi. Un çuvalından aldığı un ile bir pişirimlik hamuru yoğurur mayalanmaya bırakır ve başka işlere geçerdi. Ocaklık dediğimiz ve ekmeğimizin, yemeğimizin piştiği yerde ateşi yakardı. Bahçeden getirdiği ıslak odunları tutuşturmak için üfleye üfleye soluğu tıkanır, çıkan dumandan gözleri ıslanırdı. Ateş yanmaya başladıktan sonra çaydanlığa koyduğu suyu kaynamaya bırakırdı.

Ateş korlanmaya, çay kaynamaya başlamadan o ahıra gider, ineklerin yemliklerine samanlıktan getirdiği samanı doldurur, Sarıkız ve Esme adlı ineklerimizi sağmaya başlardı. İneklerin memelerinden birisini danalara ayırır, danaları da doyurduktan sonra ahırdan çıkardı. Bahçenin bir köşesinde duran kümesin kapısını açar, tavukları dışarı çıkarırdı. Henüz ötme saati gelmediğini bilen horoz, çöplükte eşelenirken annem tavukların yumurtalarını toplardı.

Güneşin doğmasına az bir zaman kala eve gelirdi. Hamur teknesinin başına gider ve hamuru oklava ile açarak çörek hazırlardı. Tepsiye dizdiği çöreklerin üzerine susam ve tereyağı sürdükten sonra ateşe kordu. Yan tarafta çay suyu kaynamış, annem çayı demlemiş olurdu.

Horoz ötmeye başladığında babam ve bizim için sabah yeni olurdu. Uykudan uyanmaya çalışırken evin içini dolduran mis gibi çörek kokusunu alırdık. Annem elinde tuttuğu ibrikten önce babamın sonra bizim elimize su dökerdi. Sofra kurulmadan önce annem yatakları, yorganları toplar yüklükteki yerlerine dizerdi.

Sofra serilir, kahvaltı edilirdi.

Kahvaltıdan sonra babam tırpanı omzuna asar, tarlaya ekin biçmeye giderdi.

Annem, sofrayı kaldırma işinden sonra çıkan bulaşığı yıkardı. Sabahın serinliğinde iki bidonu alır köy çeşmesine giderdi. Evlerde su olmadığından su çeşmeden taşınırdı. İki kere suya gider, o günkü su ihtiyacımızı görürdü.

Evin sağı solu toparlanır, temizliği yapılır ve tarlaya götürülecek azık hazırlanmaya başlardı.

Ahırdaki inekleri kaşla göz arasında köyün sığır çobanına teslim eder, gelirdi.

Köyün çıkışındaki bostana uğranır; olgunlaşan sebzeler toplanır varsa otları ayıklanırdı.

Daha sonra azık çıkınını bir eline, su testisini öbür eline alırdı. Peşi sırada biz gelirdik.

Tarlaya vardığımızda güneşin sıcaklığı da kendini hissettirmeye başlardı. Babam güneş altında saatlerce tırpan sallamaktan yorulmuş bir ağaç gölgesinde dinlenmeye çekilirdi, annemin elinden aldığı testiyi başına dikerken. Annem, azık çıkınını ağacın dalına asar, babamın biçtiği ekinleri destelemeye başlardı. Biraz sonra babam da kaldığı yerden devam ederdi. Öğle yemeği vaktine kadar bu iş sürerdi. İnsanın gölgesinin en kısa olduğu zaman annem azık çıkınını açardı.

Gölgeye serilen çıkından; yufka ekmek, çökelek, taze soğan, domates, haşlanmış yumurta çıkardı. Kısa bir dinlenmeden sonra ekin biçme ve desteleme işine devam edilirdi.

Hava kararana kadar tarlada çalışılırdı. İşin o günlük sona ermesini havanın kararması belirlerdi. Babamın omzunda tırpan, annemin elinde su testisi ve azık çıkını, bizim elimizde söğüt dalından yapılmış ve atçılık oynamak için kullandığımız sopalarla evin yolunu tutardık.

Annem, çöplükte eşinen tavukları yemledikten sonra onları kümese koyardı. Eve vardığımız vakitlerde meradan dönen inekleri karşılar, ahırda yerlerine bağlar ve onları tekrar sağardı.

Belki de bütün işleri arasında en çok zamanını biz alırdık: Üç yaşındaki kardeşim ve beş yaşındaki ben. Bu arada gece gündüz demeden bizim yaramazlıklarımızla uğraşır, sağlıklı ve tehlikelerden uzak büyümemiz için çabalardı. Sabahtan akşama kadar onun eteği dibinden ayrılmaz; çocuk aklımızla annemi bütün oyunlarımızın başkahramanı ve ebesi yapardık.

Sonra akşam yemeği hazırlıklarına başlardı. Tencereye su koyar, su kaynadıktan sonra bulgur atar, bulgur suyu çektikten sonra küçük bir tavada tereyağını kızdırıp pilavın üzerine dökerdi. Yayık ayranı ve iri baş bir soğanla bulgur pilavına kaşık çalardık.

Yatmadan önce sağılan sütleri pişirir, bir kısmına yoğurt çalar, bir kısmını da çökelek yapmak için ayırırdı.

İsli gaz lambasının ışığında sırtını kerpiç duvara vererek oturur, yeşil gözlerini kısarak ipliği iğneye saplar ve yamalıktan asıl kumaşı kaybolan giyeceklerimizi onarırdı.

Esnemeye başladığımızda yer yatakları serilir, hepimiz ayrı bir tarafa sızardık. Annem yüzünde kocaman bir tebessümle bizi kucaklar, yataklarımıza yatırır, üstümüzü örttükten sonra yeni güne hazırlanmak için babamın yanına geçerdi.

…

İlyas Ali DAŞTAN

Diyar-ı Akşemseddin:Göynük

2009-07-16T10:53:00.000+03:00

BİR

Plan program yapmadan, yön tayin etmeden, kapının arkasında her daim hazır kıta duran çantamı vurdum sırtıma ve düştüm yollara.

Kıvrımlı yollara düşen çam ağaçlarının gölgelerini siper ettim, otobüs camından gözüme saplanan güneşten korunmak için.

İpek yolunu izleyerek geldim, Y harfine benzeyen bu memlekete. Osmanlı tarihi kokan diyarda, Fatih’in hocası Akşemseddin’in ebedi istirahatgahı olduğunu öğrendim. Geçmişte yapılan mütevazi ağaç evler şimdilerde restorasyon ile gösterişli konaklara dönüştürülmüş.

Diyar-ı Akşemseddin diye de anılan Göynük’e savaş hatırası olarak yapılan Zafer Kulesinden baktım ve kuleden kanatlanıp ilçeye kuş bakışı aktım.

Yanık anlamına da gelen Göynük’ün içinde yanık türküler mırıldanarak göynümce dolaştım…

İKİ

Derin bir kazana benzeyen Çubuk Gölü’nde durdum. Göle mevzilenmiş yel değirmenlerinden en görkemlisine gözüm takılmadan önce Huri Teyzeden öğrendim buraların hikâyesini. Rüzgârlı Bahçe adlı dizi çekimleri için bir köy yeniden yapılandırılmış ve çekilen üç beş bölüm için bu doğa harikasına dünyanın parası gömülmüş. Doğanın ortasına kurulan film seti için köye ve köylüye yabancı kamyonlarla malzeme gelmiş.

Televizyonun reyting furyasının şiddetli kasırgasında kendisine tutunacak bir dal bulamayan Rüzgarlı Bahçe tarumar olmuş ve geriye kırık dökük bir iskele ile yamaçta çürümeye terk edilmiş yel değirmenleri kalmış.

ÜÇ

İşte aradığım sükûnet yeri. Bir yanım orman, bir yanım göl, bir yanım dağ. Yabancılığımı yüzlemeyen köy halkının izni ile yel değirmenin içine yerleştim. İçerideki şömineyi gördükten sonra daha bir keyiflendim. Keşke yanıma bir şişe de kırmızı şarap alsaydım. Alevlere bakarak ne hülyalara dalardım.

Sevgili, Mançalı Don Kişot görseydi mızraklar mıydı yel değirmenlerinin kanatlarını? Kim bilir?

DÖRT

Göl kenarında kurulu on beş kadar haneli ve yaşlı nüfusu barındıran köyden Mehmet Amca ile arkadaş olduk. Yetmiş sekiz yaşında bir çakır gözlü delikanlı. Ayağında kara lastiği, elinde hem baston hem de inekleri sürmek niyetine kullandığı meşe dalından değneği, sırtına çapraz bağladığı dağarcığı vardı. R harfini es geçerek yaptığı sohbetin tadını bir daha nereden bulacağım? Köylünün henüz yüreği temiz, elinin bol olduğunu gösterdi Mehmet Amca. Yeni çalınmış bir bakraç yoğurt ve yumuşacık tereyağından ikram ederken…

Bir kahvemi de içmedi, ben hayatımda kahve içmedim, sana çay ikram edeyim diyerekten.

BEŞ

Küçük adımlarla kendimi merkeze koyarak, gölün etrafında yürüyüşler yaptım. Kurbağalar ayak seslerimin verdiği alarm ile göle atlıyor ve gözden kayboluyordu. Su yüzünde durup sadece gözleri görünen garantici kurbağalar bir an önce uzaklaşmamı bekliyor gibiydi. Onları kendi evinde rahatsız eden bir yabancıydım ne de olsa.

Yabani ördekler suda yüzüyordu. Bal rengine çalan renkleri vardı.

Bir balıkçıl uzun bacakları ile göl kenarında pusudaydı. Yavaş adımlarla suyu tarıyor kılıç gibi gagasını suya daldırıp balık avlıyordu. Rast gele balıkçıl, dedim yanından geçerken. Hafifçe bana döndü, duymuş gibi.

ALTI

Hava kararmaya başladığında yel değirmenindeki mekânıma geldim. Çalı çırpıyı tutuşturup ateş yaktım.

Şöminedeki ateş harlandıktan sonra değirmenin içi biraz daha aydınlandı.
Elektrik yoktu, cep telefonu çekmiyordu. Şehrin gürültüsü, insanların görgüsüzlüğü, trafik keşmekeşi yoktu. Doğa ve ben baş başaydık.

Çıtırtıları ile değirmeni dolduran alevlere dalıp gittim. Yaşar Kemal’in kitaplarında Çukurova’da yanan ateşleri ve kıvılcımları anlatışını düşündüm bir zaman. Sayfalarca okuduğum alevleri saatlerce izledim.

YEDİ

Geceyi iliklerime kadar yaşamak için dışarı çıktım. Ormanın derinliklerine doğru yürüdüm. Karanlıktan neden korkulur, bilmem. Geceyi kendime dost edinmeyi bilenler korkmazlardı karanlıktan.

Börtü böcek uykudaydı.

Çam dalları arasında uçuşan ateş böcekleri dışında hareket yoktu. Ateş böceklerine daha yakından bakmak için ağaca yaklaştım. Ağaçtaki karaltının ne olduğunu anlamak için kalem fenerimi yaktım. İki kara ve ürkek göz bana bakarken bir taraftan da kanatlarını açıp yumurtalarını beklediğini anlatıyordu. El fenerinin ışığını kapatıp yuvasında rahat bıraktım kuşu. Kuş yuvaları bozulmamalıydı.

Orman derin derin solumaktaydı.

Yıldızların kucağıma düşecek denli çok ve yakın olduğu yüksekçe bir tepeye çıkıp oturdum. Birazdan ay doğdu. Kocaman bir tepsi gibi asılı kaldı lacivert gökyüzünde. Ay ışığında yıkandı şehirden kalan hain düşüncelerim.

SEKİZ

Sabah kuş sesleri ile uyandım. Başımı kaldırdığımda güneş yeni doğuyordu. İstedikten sonra insanın vücut saati ne güzel kuruyordu kendisini.

Sabah yürüyüşü için ormana daldığımda bütün canlıların benden önce uyandığını gördüm. Yeşil bir kertenkele geçti önümden. Bir çiçekten öz toplayan arı beni duymadı. Kanatlarında siyah benekler olan kelebek süzüldü başka çiçeğe kondu.
Hayat çoktan başlamıştı.

DOKUZ

Ormanın fisir fisir bir sesi vardır. Kulak kabartıp da dinleyenler bu fisirdemeyi duyarlar. Ne zaman ormanlık bir yere gitsem börtü böceğin konuşmalarının harmonisi olan bu fisirdemeyi dinlerim.

Göynük ormanlarının melodi zenginliğinde kimi zaman Köroğlu’nun sazının kimi zaman da Kırat’ın ayak seslerini duydum.

Yar elinden, ince telinden, yüreğimin içinden…

ON

Gittiğim diyarlardan dönüşler hep hüzünlüdür bana. Bir kucak hüzün ile döndüm, terk edilmeye alışmış arsız bir sevgili yılışıklığında beni karşılayan şehrime…

İlyas Ali DAŞTAN

Ne Kadar Çok Ama Boş Konuşuyoruz

2009-07-04T17:12:00.000+03:00

İnsanlar konuşa konuşa, hayvanlar koklaşa koklaşa anlaşır, derler. Konuşmak, karşımızdakini anlamanın, iletişimde bulunmanın, kendini ifade etmenin temel yoludur.

Bilmem farkında mısınız? Konuşmalarımızın önemli bir kısmını cep telefonları ile yapar hale geldik. “Cep telefonu” denilen ama bizim ülkemizde daha çok elde taşınan, bu yüzden adının “el telefonu” olarak değiştirilmesi gerektiğini düşündüğüm cihazlar çok hızlı bir şekilde hayatımıza girdi ve artık vazgeçilmezimiz oldu.

Cep telefonu kullanım yaşı konusunda yapılmış bir anket çalışması olup olmadığını bilemiyorum ama çevremde izlediğim kadarıyla ilköğretimdeki çocuklar cep telefonu taşıyorlar.

Kişi başına düşen cep telefonu sayısında da iddialıyızdır. Ülkemizde üç GSM (Global System for Mobile Communications, Türkçe: Mobil İletişim İçin Küresel Sistem) operatörü cep telefonu ile iletişim hizmeti sunmaktadır. Birbirinden bağımsız olan ve hizmet anlayışı farklı bu operatörler arasındaki rekabete yetişemeyen vatandaşlardan bazıları üç operatörden de hizmet almakta ve bunun karşılığı olarak üç adet telefon taşımaktadır. İlginç bir durum!

Üç GSM operatörün bütün ve tek çabası abone sayısını arttırmak ve onları birbirleri ile daha çok konuşturmaktır. Reklâm ve alt yapı hizmetlerine harcanan dünya kadar kaynağın başka ne sebebi olabilir? Müşteri sayısının artması şirketin kasasının dolması demektir.

Yeni kabul edilen düzenleme ile GSM operatörleri arasında geçiş işlemleri kolaylaştı. Rakip operatörler birbirinin müşterilerini kapma yarışına girdiler. Bunu cazip kılmanın yöntemi de ucuza daha çok konuşma ve kısa mesaj gönderme alternatifleri yaratmaktır.

Fark ettiyseniz, son zamanlarda cep telefonu ile ne kadar çok ama boş konuşuyoruz. Gece gündüz açık olan –uyurken başucumuzda duran- elimizin altından ayırmadığımız telefonlar ile 90’lı yıllarda tanıştık. Bu tanışıklık çok kısa zamanda vazgeçilmez ahbaplığa hatta yakın akrabalığa dönüştü. Telefonun babası Alexsander Graham Bell bile bizim cep telefonu ile ilişkimizin derinliğini görse hayret ederdi.

Tek elinde üç tane cep telefonu taşıyan adamın, telefonlarının üçü birden çaldığında ne yaptığını görseydi, Bell’in nutku tutulurdu.

Sabah mesaiye yetişmek üzere evden erken saatlerde çıkmam gerekiyor. Erken olayı güneşin doğumundan bir süre sonrayı işaret ediyor. Buna, belediyenin otobüslerinin ilk seferi de diyebiliriz. Uykulu gözler ile otobüsün koltuğunda sallanırken cep telefonları çalmaya başlar. Gece boyu uykuda olduklarından dili şişen vatandaş “konuşmaya” başlar.

Öncelikle şunu soralım. Cep telefonu ile konuşmanın yasak olduğu otobüslerde cep telefonunu konuşmaya kapatan var mı? Bu sorunun cevabını kendi içimizde verelim.

Balık istifi yolcu taşıyan toplu taşıma aracının her bir köşesinden telefon zilleri çalmaya başlar. Bu konuda da çok yaratıcı ve engin bir zil sesi çeşitliliğine sahibiz. Vatandaşın telefonu kuş, su, para, bebek sesi, ıslık, arabesk, folk, klasik müzik ve bilumum değişik melodiler ile konuşma vaktinin geldiğini haber verir.

Son zamanların modası “üç kuruşa gece gündüz boş konuşturan” tarifeden yararlanan vatandaş, gözlerindeki çapak ve sesindeki uyku mahmurluğuna aldırmadan konuşur. Ne konuşulduğu önemli değildir.

Meğer cep telefonu ile anlatacak ne çok şeyimiz varmış. Anlat anlat bitiremiyoruz. Sadece otobüslerde, arabalarda değil kaldırımda giderken de insanların elinde bir cep telefonu sürekli konuşurlar. Kulağa bir aparat ile takılan cep telefonlarını ilk gördüğümde şaşırmıştım. Önüm sıra giden adam elini kolunu sallayarak konuşuyor, sanki karşısındakine bir şeyler anlatıyordu. Deli herhalde diye düşünürken, adamın yanından geçerken fark ettim kulağında duran küçük cihazı. Teknoloji, yürürken insanın eli kulağına asılı kalmasın diye canla başla çalışmış ve kulağa monte edilen cep telefonu üretmiş. Buna şapka çıkarmak gerekir.

Cep telefonu ile konuşmak ilk zamanlar ciddi bir gösteriş aracıydı. Cep telefonunun ilk çıktığı yıllar. Öyle ilkokul çocuklarının eline kadar düşmemiş. Parası olanın aldığı, şimdilerde ilk modellerinin müzede tebessüm edilerek seyredildiği telefonlar ile toplu taşıma araçlarında hem de yüksek perdeden konuşmak o kişilere farklı bir sınıfta olduğu kanaati yaratıyor olmalıydı. Sözünü ettiğim bu dönem; köşe başının telefon bayi olmadığı, piyasanın bu kadar kızışmadığı, yirmi kişiden birinde telefon olduğu, toplumda önemli bir kesimin bunu lüks ve gereksiz gördüğü zamanlardı. Telefon inadına uzun uzun çaldırıldıktan sonra ağır ve törensel hareketler ile bulunduğu yerden çıkarılır, konuşmayı başlat tuşuna basılır, havada telefonu tutan kol ile büyük bir kavis çizilir ve herkesin duyacağı bir şekilde konuşulurdu. Bir taraftan da yan gözle hayran bakışlar yakalanmaya çalışılırdı. Bana bakın, ne kadar önemli bir adamım ki cep telefonu ile konuşuyorum mesajı verilirdi.

Bu günlerde cep telefonu ile kendini ifade ediş şöyle olmaktadır. Hızla şekil ve fonksiyon değiştiren ve klasik deyimle “son model” diye tarif edilen cihazlar elde dolaşmaktadır. En son ve yüksek modele sahip olmak bir gösteriş yöntemi haline geldi. Asgari ücret ile çalışan, açlık sınırının altında maaş alan vatandaşın elinde maaşının üç, dört katı tutarında cep telefonu taşıdığını hemen yakınımızdaki kişilerden görebiliriz. Buna denecek laf şudur: “Ayranı yok içmeye ama son model telefon ile gider boş konuşmaya.”

Çoluk çocuk, yediden yetmişe cep telefonsuz evden dışarı adım atmıyoruz. Cep telefonunu yanına almadan evden çıkanlarda ne hikmetse bir boşluk oluşur. Bu denli vazgeçilmezdir. Akşama kadar da unuttuğu cep telefonunda kalır aklı, acaba kim aradı, kimden mesaj geldi? Telefon böylesine hayatidir.

Cep telefonu icat oldu, yüz yüze konuşmak tarih oldu, abartısı çok da yersiz değil. Arkadaşlar, dostlar, sevgililer, akrabalar ile yapılan cep telefonu konuşmalarında, süre bakımından sınır tanımayan GSM operatörlerinin sınırlarını zorluyoruz. Bir arkadaşım sevgilisi ile saatlerce konuştuğunu, gece yatarken de telefonu açık bırakıp birbirlerinin soluk alışverişlerini dinlediklerini söylemişti. Bu kadarına da pes dedim.

Yüz yüze geldiklerinde iki cümle kurup sohbet edemeyen kişiler cep telefonu ile saatlerce konuşmaktadırlar. Bizi cep telefonu ile bu kadar çok konuşmaya iten bir sebep var mıdır?

Cep telefonu ile aynı bina içindeki kişilerle de konuşuruz. Yan odadaki iş arkadaşımızı cepten ararız. Çay ocağından çay isterken cep telefonunu kullanırız. Buraya denk düşen deyim de ‘Arabın yağı çok olunca…’ gerisini siz getirin.

Bizim bu denli çok ve boş konuşmamızdan en çok da GSM operatörleri ve baş döndürücü bir hızla gelişen cep telefonu sanayi kazançlı çıkmaktadır.

Cep telefonlarının hayatımızda yarattığı kolaylığı inkâr edemeyiz. Kimi zaman hayati öneme haiz işlerde de kullanılmaktadır.

Diğer taraftan aşırı cep telefonu kullanmanın kansere yol açtığı, beyin hücrelerine zarar verdiği, baş ağrısı, görme kaybı gibi hasarlar yarattığı uzmanlar tarafından ifade edilirken o kadar çok ve boş konuşmanın gereksiz olduğunu düşünüyorum.

İlyas Ali DAŞTAN

Köroğlu'nun Diyarında

2009-06-03T10:34:00.001+03:00

BİR

Yağmurlu, yaşlı bir cuma öğleden sonrasında çıktım yola. Yağmura bakıp, şehrimin ardım sıra ağladığına aldırmadım. İstediğim zaman çekip gitmeliyim, tutsaklığa gelemem ben.

Uzun zaman olmuştu, yaşadığım şehri başka bir şehirle "aldatmayalı!"Fena bir söz biliyorum ama öyle oldu... Bir kaçamak, bir macera... Yeşil bir şehir ile sarmaş dolaş oldum iki gün/gece boyunca.Yeşilin her tonu ile sardım; en başta ruhumu, sonra gözlerimi, en son bedenimi...

İKİ

Sarıçamlar, köknarlar ve akasyalar tepemdeydi. Orman içinde sümbül, papatya, sarıçiçekler, dağ lalesi topladım. Dönüşte beni affetmen için dağ çiçeklerinden kocaman bir buket yaptım. Yeşilin arasında beyaz, sarı, kırmızı çiçekler… Dağ laleleri, papatyalar, gelincikler, sümbüller. Çiçekçiler sokağından geçerken bile bu enfes kokuları duymadım. Renk cümbüşünde ötüşen bülbülleri dinledim. İnce, içten, dokunaklı nağmeler…

ÜÇ

Yeşil, orman ve yağmur...Ormanda, yağmur altında dolaştım. İncecik bir sicim gibiydi yağmur damlaları. Yağmur altında ne kadar şendi ağaçlar... Ben ne kadar şendim…

DÖRT

Orman içinde süzülen bir dereyi ters yönde izledim. Dere boyu yürürken suyun sesi beni dinlendirdi. Ne çok yorulmuş kulaklarım; araba ve insan sesinin kirliliğinden... Yalandan, dedikodudan…Arada bir de olsa şehirdeki yaşamı askıya alıp kaçmak lazım, şehre dair en küçük bir belirtinin olmadığı tabiatın kollarına...

BEŞ

Yaşama mücadelesi ve kavgası ağır geldiğinde, biraz soluklanmak amacıyla tabiat ananın kollarına atarım kendimi.İster korkaklık deyin, ister zayıflık...Korkularımdan kaçtığımdan değil, korkularımın üzerine daha güçlü gitmek içindir; bu soluklanışım.

ALTI

Gecenin sesinden ve zifirinden korkmadan, ağaçtan yapılmış bir evde uyudum. Çam ağaçlarının kokusunu ciğerlerime doldurarak. Rüyalarım o denli renkli ve sakindi ki... Sabah uyandığımda bir tebessüm asılıydı yüzümde.Karabasanların yokladığı kâbuslarıma da ara vermiş oldum...

YEDİ

Ormanın derinlikleri çağırdı bedenimi…

Kendi elleri ile inşa ettikleri devasa yuvalarında karıncaları izledim. Birbirleri ile bu kadar uyumlu ve ahenk içinde çalışan canlılara hayranım...Hiçbirinin birbirine karşı bir üstünlük savaşı ya da mücadelesi yok. Bütün karıncalar kendi kolonilerinde huzur ve barış içinde çalışıyorlardı.

İnsanları düşündüm; bencil, çıkarcı…

SEKİZ

Dere kenarında bir sümbül gördüm. Bembeyaz çiçekleri ile yabani otların arasında ben buradayım diyordu.Sümbülün kokusuna hayran kaldım. Bazı şeylerin tarifi yoktur. Görürsünüz, koklarsınız, hissedersiniz ama anlatamazsınız. Küçük bir şelaleden kayıp düşen suyun şırıltısında toprağa uzandım.Kulaklarımda su şırıltısı, gözlerimde sümbülün aksi...

DOKUZ

Dağların doruklarından süzülerek gelen “kökez suyu” bin yıldır ovanın ab-ı hayatıdır.
Dağ çiçeklerinin özünden geçerek, çamların kokularını yüklenerek akan bir dağ pınarından kana kana kökez suyu içtim.

Rivayete göre Köroğlu’nun Kırat’ı bu kökez suyunun ilk kaynağından içmiş ve ölümsüzleşmiş. Köroğlu’ndan kalan türkülerle birlikte Kırat, Çamlıbel’de yel gibi dolanıp dururmuş. Dağlardan dağlara bir yel estiğinde bu Kırat’ın yelesinin yeli derlermiş…

Heeyytt! Köroğlu gibi çınladı sesim ormanın derinliklerinde. Zalimlere, alçaklara, zorbalara karşı bağırdım:

“Benden selam olsun Bolu Beyi'ne
Çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır
Ok gıcırtısından kalkan sesinden
Dağlar gümbür gümbür seslenmelidir”

Köroğlu’nun diyarında, yaşlı bir köknar altında boynunda kırmızı bir halka taşıyan orman kuşundan mertliğin, yiğitliğin, dostluğun destanını dinledim…

ON

Yeşilin kaç tonu vardır? Bolu/Aladağ'da ben sayamadım. İnsanın gözünün alabildiği her yer yeşile boyanmış. Zirvede yeşilden bir atlas seriliydi. On sekizlik kızlar gibi dağlar, üzerindeki yeşil elbiseyi zarafetle taşıyordu.

ONBİR

Gölcük, namına yakışır bir şekilde; küçük, minicik bir göl...Ama enfes manzarası minicikliğini örtüyor. Başını kaldırdığında gökyüzü ve orman iç içe. Mavi ile yeşil ile sarmaş dolaş bir tablo... Hangi ressam bu denli canlı resim yapabilir ki?

ONİKİ

Şehrime döndüğümde bir pazar öğlen sonu kızgınlığı vardı yüzünde. Bırakıp gitmişliğime öfkelenmiş olmalı. Bana güvenme, ben böyleyim.

Söz veremem dedim, söz veremem; bir zaman sonra yine giderim.

İlyas Ali DAŞTAN

Doğum Günün

2009-06-03T10:32:00.000+03:00

Doğum gününü sensiz kutladım.
Doğumun; yaşama merhaba dediğin, ama yaşamın hiç de sana hoş geldin demediği gün. Hoş geldin demedi, zira yaşarken de pek hoşuna gitmedin yaşamın. Sana bir ömrü çok gördü. Kısıtladı para ile satılmayan şeyleri.
Doğum gününde yoktun…
Ne garip değil mi?
Yokluğun, yalnızlığımın ne kadar katmerli olduğunu gösterdi bana. Meğer sen hayatımın ne çok yerini dolduruyormuşsun, bunu senin yokluğunda, sen benden gidince anladım.
…
Aylar, günler, mevsimler gelip geçiyor, ne adları hatırımda duruyor ne de belleğimde iz bırakıyorlar. Üzerinde de durmuyorum zaten…
Kışın soğukluğu, yokluğun kadar üşütmüyor.
Ölüm, arkamda bir tazı gibi beni kovalamakta ve ben can havli ile kaçmaktayım.
…
Sana mektuplar yazıyorum, özlem dolu, hasret yüklü. Çekmecelerim sana yazdıklarımla doluyor. Keşke tüm bunları sen burada iken oturup konuşsaydık. Konuşmak yerine çokça seni dinleseydim.
Kaybettiklerinin değeri yokluklarında anlaşılır derlerdi…
Öyleymiş…
Umutlarım, hayallerim, beklentilerim. Kaybettiklerim…
Bazı şeylerin sonrası olmuyor: Mesela senden sonranın.
Evet, ateş düştüğü yeri yakıyor. Hem de küle çeviriyor.
…
Adını sürekli anıyorum.
Adını, adımın yanına yazdım. Beni senin, seni benim adımla çağırıyorlar. Ben yaşadığım sürece sen de benimle yaşayacaksın.
Bir çocuğum olursa adı, adın olsun. Kız ya da erkek fark etmeden.
Yaşamım, yaşamın olsun, senin adına da yaşıyorum…

İlyas Ali DAŞTAN

İçimdeki Çocuk

2009-06-01T21:08:00.000+03:00

Uğur’un doğumu ve hayatımıza katılışından sonra yaşamımın daha anlamlı olduğunu söylesem, herhalde abartıya kaçmaz. Evliliğimizin ilk on yılında çocuk sahibi olmayı düşünmedik. Eşim de ben de iş yaşamının hareketli döneminde kariyerlerimizi oturtmak istedik. Bu gün geriye baktığımda mesleğimde önemli bir noktaya geldiğimi söyleyebilirim. Eşim İpek Altun da mimarlık alanında tanınan simalardan birisidir.

Kırk yaşında ağır ceza davalarına bakan bir avukatım. Her ne kadar işim gereği hukuk camiasında ve müvekkillerim arasında sert ve ciddi yüzlü bir adam olarak tanınıyorsam da evde tam tersi bir insan oluyorum. Daha evimin kapısından adımımı attığımda Avukat İhsan Altun kimliğim, Uğur’un babası ve oyun arkadaşı İhsan Altun olarak değişmektedir.

Oğlumla zaman geçirmeye başladığım an omuzlarımdaki bütün dava yükü, yazılan dilekçelerin stresi, adliye koridorlarının terli yorgunluğu mum gibi erir. Kapıdan adımımı attığım zamandan itibaren oğlumla, oyun dünyasına yolculuk yapmaya çıkan iki oyun arkadaşı oluruz. Oyun saatinde ne kazanılmayı bekleyen davalar ne adliyenin soğuk duvarları vardır. Oyun zamanı, keşfedilmeyi bekleyen ülkeler, yapılması gereken logolar, çizilecek resimler, izlenecek çizgi filmler vardır. Oğlum, oyun ve ben…

Uğur, sabırsızlıkla akşamın olmasını ve benim eve gelmemi bekler. Altıncı hissinin kuvvetli olduğunu düşündüğüm oğlum, ben daha kapının önünde zile basmadan eve geldiği hisseder ve çığlıkları ile koridoru titretir. Kapı açılır açılmaz kucaklaşırız. Dava dosyalarından ağırlaşan siyah çantamı kapının girişine atarım. Paltomu, ceketimi vestiyere bırakırım. Koşar adımlarla Uğur’un odasına yollanırız.

Eşim, oğlum olduktan sonra çocuklaştığımı söyler durur. Hele de Uğur’un oyuncakları ile oynadığımı gördüğünde ilk zamanlar çok yadırgadı. Onun gözünde kocaman avukat yerlerde araba sürecek, trencilik oynayacak. İlk zamanlar oyuncaklarla ve oğlumla çok oynamamı eleştiren eşim, sonunda eleştirmekten yorulunca ne haliniz varsa görün diye bizi kendi halimize bıraktı.

Bazen kendimi oyuncaklara ve oyunlara aşırı kaptırdığım oluyor. Ben elimde bir itfaiye arabası ile sirenler çıkararak koltuklar arasında dolaşırken bir de bakıyorum Uğur yorgunluktan halının üzerine sızmış. Uğur’u yatağına yatırdıktan sonra bir süre daha oyuncaklarla oynamaya devam ediyorum. Yatak odasından eşimin seslenmesi ile oyunu yarım bıraktırılan üzgün bir çocuk edasıyla istemeye istemeye yatmaya gidiyorum.

İnsan yaşamı bebeklik, çocukluk, gençlik, yetişkinlik, yaşlılık diye evrelerden oluşmaktadır. Benim yaşamımın bebeklik, çocukluk ve gençlik evreleri bir film şeridinin kopan bölümleri gibidir. Bu evreler gelip geçerken ben farkında değildim. Yaşam denilen okulun yetişkinlik sınıfında üst üste ikmale kalan tembel bir öğrenci oldum, olmak zorundaydım.

Oyun oynamaya ve oyuncaklara neden bu kadar düşkün olduğumu bulmak için psikolog olmaya ya da beni terapiden geçirmeye gerek yok. Uğur’un doğumundan sonra benimde içimdeki çocuk yeniden canlandı. İçimde, karanlık bir köşede kalmış ve o güne kadar büyümemiş çocuğun farkına vardım. Yaşayamadığım çocukluğumu kendi çocuğum ile birlikte yeniden yaşama fırsatım oldu.

…

Rahmetli babam başkalarının tarlasında ırgat olarak çalışır, evdeki beş boğazı doyurmak için gece gündüz didinirdi. Çocukluğum diyebileceğim bir anımı hatırlamıyorum. Ailemizin yoksulluk kısırdöngüsünü benim kıracağım daha küçük yaşımdan itibaren hafızama kazınmaya başladı. Yoksul köy evimizin bir boğazı eksilsin hem de okuyabileyim diye ilkokulun birinci senesinden itibaren yatılı okula gönderildim. Yatılı okulda yaz tatili geldiğinde benim dışımda okulda kimse kalmazdı. Babamın gelip beni köye götürecek kadar bile parası yoktu. Ben de koca yaz tatili süresince bir üst sınıfa ait kitapları okur ve sürekli olarak ders çalışırdım. Ortaokulu, liseyi de yatılı olarak okudum. Üniversiteyi kazandığımda ise babam vefat etmiş, evde annem ve iki kız kardeşim benim elime bakar olmuşlardı.

O günler çamurdan da olsa oyuncağım olmadı. Oyun oynamak için zamanım da yoktu.

Kendi kendime söz vermiştim, yoksulluğu yenecektim ve bunu sadece okuyarak yapabilirdim. Üniversitenin hukuk fakültesine kayıt yaptırdım. Hayatım birçok parçaya bölündü. Gün içerisinde okulda ağır hukuk derslerini takip etmeye çalışırken, öğleden sonraları fırından aldığım simitleri tren garında satıyordum. Son tren de acı sirenler ile uzaklaşırken ben kaldığım pansiyona doğru yola çıkıyordum. Pansiyona para vermiyordum. Pansiyonun sahibi Sevgi Ablanın iyi niyeti sonucu akşamları pansiyonun kalan işlerini yapıyor, hafta sonlarında bahçe temizliğine bakıyordum.

Kazandığım paranın bir kısmını kendime bir kısmını annemlere göndermek zorundaydım.
Yaşam treni hızla raylar üzerinden kayıp giderken bir istasyonda durup oyun oynamaya vakit kalmıyordu.

Okulu bitirip avukatlık stajını yaptıktan sonra da uzun bir süre ekonomik güçlük çektim. Şimdi durumum iyi, kendi büromda avukatlık yapıyorum ve yıl içerisinde baktığım davaların sayısı bir hayli fazla. Evliyim, eşim mimar olarak kendi bürosunu kurdu.

Yaşamımda çocukluğuma dair birçok şeyi karıma anlatmadım. İçimde bir çocuk olduğunu ve o çocuğun yıllar yılı ezik kaldığını söylemedim. Bilmem neden, kadınlarla böyle şeylerin paylaşılmaması gerektiğine inananlardanım.

Şimdi oğlum Uğur ile kendi çocukluğuma yeniden dönüş yaptım. Oyuncak mağazalarından oyuncak seçerken oğluma uygun olanların yanında kendime göre de oyuncaklar seçiyorum. Oyuncak sektörü çok gelişmiş. Sırf oyuncak satan süpermarketle var. Bizim çocukluğumuzda köye gelen çerçilerde üç beş çeşit plastik oyuncak olur onu da almak için kimsede para bulunmazdı.

Bazen baba oğul birlikte parka gidiyoruz. Kaydıraktan kaymaya bayılıyorum. İnsan beş yaşında, on yaşında çocuk olmalı mirim. Kaydıraktan yüzükoyun kayan çocuklara imreniyorum ama o kadarı ayıp kaçar diye ben oturarak kayıyorum. Uğur’u salıncağa bindiriyorum, hafiften arkasından itelediğim de o kendi başına sallanıyor. Ben de yanındaki salıncağa kuruluyorum. Sanırsınız uçuyorum. Sallanırken gözlerimi kapıyorum, kendimi bulutların üzerinde hissediyorum. Geçen yaz gittiğimiz lunaparkta bindiğim atlıkarınca bana nasıl keyif vermişti. Eşimi atlıkarıncaya binmeye ikna edememiştim, “ben çocuk muyum canım” demişti.

Belki çocuk değil ama içindeki çocuğun farkında da değil. Gerçi modern ve zengin bir ailenin kızı olan eşim çocukluğu süresince yeteri kadar oyun oynamış ve oyuncağa sahip olmuş. Biz oğlumla halının üzerinde oyunlar oynarken eşim ya gazete okuyor ya da televizyon izliyor.

Çocukluk denilen o en güzel günlerin açlığı yetişkinlikte oynanan çocukça oyunlarla yeterince giderilmiyor. Çocuk kalınmıyor ama insan isterse çocuklaşabiliyor. Çocuk ruhlu anne ve babalar beni daha iyi anlayacaklardır.

İçimdeki çocuk, oğlum ile birlikte -geç de olsa- yeni baştan çocukluğunu yaşıyor.

İlyas Ali DAŞTAN

Yaşlı Damat/Gelin Tuzağı:Televizyon

2009-06-01T21:06:00.000+03:00

Televizyon programları arasında evlilik gibi sosyal ve kutsal bir kurumun oluşmasına hizmet ettiğini belirten/sanan çöpçatan programları vardır. Bu tür programların pirim yaptığını gören rakip kanalların yapımcıları da benzer formatta programları hızla yayına koymuş durumdalar.

Çöpçatan programları ile meydana gelen evliliklerin nasıl sürdüğü ve sonuçları hakkında da ayrı bir program yapılabilir mi? Bu da program yapımcılarına önerimiz olsun.

Gazetelerde zaman zaman ilginç evlilikler, boşanmalar vs. gibi konularda haberler yapılır. Çöpçatanlık sonucu yapılan bir evlilik haberi şöyledir:

“Kendisine bakacak bir hayat arkadaşı bulmak ümidiyle katıldığı çöpçatan programının ardından kendisinden 30 yaş küçük Meliha Tunca ile evlenen 85 yaşındaki Sadık Kadir Özer’in 1 milyon TL’lik malvarlığı paylaşılamıyor.”(1)

Haberin detaylarında Özer’in daire ve arsa karşılığında ‘ölünceye kadar bakma’ sözleşmesi yaparak evlenmesi, yaşlı adamın kızının başbakana mektup yazarak babasının evlilik çetesinin ağına düştüğünü söylediği ve açtığı dava ile babasına ait gayrimenkullere satış tedbiri koydurduğu anlatılıyor. Anlaşılan, yaşlı adamın evlenmesinden sonra işler karışmıştır.

Zengin yaşlıların evlilik çetelerinin tuzaklarına düştüklerinde mal ve can güvenliklerinin risk altında olduğunun da anlatıldığı bu gazete haberleri çoğalmadan evlenmek isteyen yaşlı insanlarla birlikte onun aile bireylerini uyarma ve bilinçlendirme gibi birtakım önlemler alınması gerekmektedir.

“Milli Çöpçatan: Televizyon” (2) adlı yazıda yaşlı insanların evliliği ile ilgili şu yorumda bulunmuştum: “Yaşlılık insan yaşamında farklı bir kilometre taşıdır. Aslında yaşam ibresinde sona yaklaşıldığının göstergesidir. Yaşlı ve bekâr olan amcalar/teyzeler yalnız kalmaktan korktukları için evlenme telaşına düşüyorlar. Bilhassa yaşlı erkeler kendilerine son günlerinde bakacak, yardımcı olacak hayat arkadaşı aramaktadırlar. “Bekârlık sultanlıktır” beylik lafı yaşlılıkta kazın ayağının hiç de öyle olmadığını gösteriyor.”

Yaşlılık, yaşamın en özel dönemidir. Geride bırakılan uzun yıllardan sonra insan huzurlu bir dinlenme dönemi geçirmek ister. Kişinin “hayat arkadaşı” kendisinden erken öldüğünde ya da ayrıldığında geride kalan için hayat daha zordur. Yaşlı kadınların aksine yaşlı erkekler bu zorluğu daha çok yaşamaktadır. Hayatının her döneminde bir kadının bakımı ve korumasında olan kimi erkekler, yalnız başlarına kaldıklarında sudan çıkmış balık gibi olurlar.

Televizyonların izdivaç programlarında “yaşlı erkeklerin” en çok dile getirdikleri işte bu yalnız yaşama korkusudur. Yaşlı erkek, yanında bir kadın olsun, kendisiyle ilgilensin, ihtiyaçlarını karşılasın ister. Kim bilir belki bu durum, yaşlı erkeğin ömrünün sonuna kadar “annesine” olan bağımlılığından kaynaklanan bir sorundur. Annelerinin gözünde hiç büyümeyen erkekler için anne ve eşin vefatından sonra hayat kolay olmayacaktır.

Bu nedenle belki de yaşlı erkeklerin evlenmelerine yaşlı kadınlara nazaran daha anlayışla bakılmaktadır. Aile bireyleri arasında, yaşlı bir kadının evlenmesi bu yaştan sonra olmaz itirazlarına sahne olurken yaşlı erkek için durum tam tersinedir. Yakın çevreden başlanarak yaşlı erkeğe uygun bir hanım aranmaya başlanır.

Çöpçatan programları ile artık bu işlerin ne kadar kolay olduğuna şahit oluyoruz. Evlenmek isteyip de çevresinde kendisine uygun bir eş bulamayan yaşlı insanlar televizyon sayesinde fazlasıyla bir eş adayı kitlesi yaratmaktadır.

“Kırkından sonra azanı teneşir paklar” derler. Yaşları, iki kırkı deviren kimi yaşlılar bu atasözüne hiç de kulak asmamaktadırlar. Özellikle televizyonların evlilik programlarına çıkan yaşlılar için bu söz yerinde olmadığı görülecektir.

Günümüz evliliklerinin amaç ve içeriği farklı anlamlar taşımaktadır. Adına “mantık evliliği” denilen özünde bir şirket evliliği özelliği taşıyan evliliklerde maddiyatın paylaşılmasına dayanan bir anlayış vardır. Haberimizin konusunu oluşturan evlilik türü gibi evlilikler bu çerçevede değerlendirilebilir.

“İzdivacın Dijital Memuru: Televizyon” (3) adlı yazıda çöpçatan programlarındaki evlilikler için şöyle demişim: “Adayların yanında getirmeleri gereken belgeler şunlardır: Ev tapusu, yazlık tapusu, iş yeri belgesi, vergi levhası, arsa kayıtları, maaş durumunu gösterir belge, banka hesap cüzdanı, kredi kartları koleksiyonu.”

Bu saydıklarım biraz abartı gibi dursa da eş adayları için kuvvetli tercihler yaratmaktadır. Kişilerin televizyon kanallarında geniş halk kitleleri önünde mal beyanında bulunarak evlenmek istemeleri kimi çıkar mihraklarının ekmeğine yağ sürmektedir.

Bu çıkar mihraklarının başında “evlilik çeteleri” gelmektedir. Evlilik çeteleri ile ilgili haberler ilk zamanlar şöyleydi. Çete, tuzağına düşürdüğü yalnız yaşadığını tespit ettiği yaşlıları evlenme vadiyle dolandırdı.

Şimdilerde bu çeteler oturdukları yerden hangi yaşlının nerede yaşadığını ve ne kadar mal varlığı olduğunu tespit ediyorlar. Ellerinde kumanda ile milli çöpçatan televizyona kulak vermeleri yeterli oluyor. Tespit işleminden sonra çete üyesi kadın “evlenme derdine düşmüş yaşlı adamı” can evinden vuruyor. Parası pulu olan yaşlılarla evlilik isteğinde görülen artış için sanırım aşk ve sevgi duyguları tek başına az gelecektir.

Yaşlı damat ve gelin adaylarının mal ve can güvenliğini tehlikeye atacak şekilde yapacakları evlilikler için daha dikkatli olmaları gerekmektedir. Aile bireylerinin bu konuda uyanık ve dikkatli olmasında fayda vardır.

Televizyonların evlilik programları yaşlı insanlara hayatlarının geri kalan dönemlerinde hayat arkadaşı bulmaları konusunda aracılık ederken diğer taraftan farkında olmadan onların sahip oldukları para ve gayrimenkulleri sergileyerek de tuzaklar hazırlamaktadır.
Yaşamımızın değerli birer hazinesi olan yaşlılarımızın evlilik çeteleri elinde mağdur edilmemesini dilerim.

KAYNAK
(1) 13.05.2009 tarihli Sabah Gazetesi Haberi
(2) Milli Çöpçatan: Televizyon adlı yazı
(3) İzdivacın Dijital Memuru: Televizyon adlı yazı

İlyas Ali DAŞTAN

Memurun İş Günlüğü

2009-05-25T13:13:00.000+03:00

BİRİNCİ GÜN

Mesai dokuzda başlıyor. Saat sabahın dokuz buçuğu. İş yerime geldim. Selamlaşmalar, arkadaşlarla hasbıhaller. Off! İki günlük tatilden sonra haftanın ilk iş günü canım çalışmak istemiyor. Sıkıntı ile koltuğuma kuruldum. Koltuğumun altındaki gazeteyi masaya serdim. Bir taraftan gazetemi okudum, bir taraftan simit ve çay ile kahvaltı ettim.

Saatler on. İkinci sigarayı içiyorum. Karşı masada Hilmi Ağabey ile politika üzerine konuşuyoruz. Ben muhalefet ediyorum. Ne olacak bu memurun durumu? Konuşmalara Altan Bey, Nemciye Hanım ve diğerleri de katılıyor.

Saatler ilerlemiş. Bir çay daha söyledim. Odacı İsmet çayı getirdi. Bilgisayara karşı oynadığım tavlada iki kere mars oldum. Çok hızlı oynuyor meret.

Öğle yemeğine yarım saat var. Odadaki arkadaşlar çoktan çıkmışlar. Şu oyunu bitireyim ben de çıkacağım. Yemek kuyruğunda kaynatıyoruz. Bu yanık kokusu çorbadan mı geliyor?

Hilmi, Altan ve Kudret beyler ile aynı masada yemek yiyoruz. Öğle aralarında daireye yakın kahvede oyun ekibiyiz. Yemekler hızla mideye indirildi. Kahveci kâğıtları getirdi. Desteyi karıyorum. Al papaz ver kız. Hop çaylar karşı tarafta. Hilmi Bey saatine bakıyor. Saat iki olmuş, isteksizce masadan kalkıyoruz.

Bir buçukta mesai başlıyor. Biz memur tayfası buçuğu ikiye tamamlıyoruz. Kanaat kullanıp da çalışkan öğrencisine dokuz buçuktan on veren öğretmen gibiyiz.

Kahvedeki karbonatlı çaylar ağzımda ekşi bir tat bırakmış. Odacı İsmet’in getirdiği soğuk soda midemi yatıştırıyor. Bir güzel de geğirtti. Hay maşallah, insan geğirince midesi nasıl hafifliyor.

Saat üçe doğru karnım acıkmaya başladı. Kantinden bir tost söyledim. Üzerine bir sigara içtim. Bilgisayarda fal baktım. Can sıkıntısı memurun başına püsküllü bela. Yan odadan Nuri’nin yanına gittim. İyi çocuktur Nuri, sohbeti hoştur.

Saat dört oldu. Gözüm saatte, bu yelkovan ne yavaş kovalıyor akrebi.

Dördü yirmi geçiyor. Masamın üzerini topladım. Bilgisayarı kapattım. Bayanlar çantalarını kollarına takmış. Eve dönüş hazırlıkları hızla devam ediyor. Herkesin gözü kapıda.

Saat dört buçuğu az geçiyor. Bu gün mesai bitmiştir. Arkadaşlar herkese iyi akşamlar, yarın görüşmek üzere.

Dairede, sabahtan akşama kadar çalışmaktan nasıl da yorulmuşum!

İKİNCİ GÜN

Uyuya kalmışım ve bu yüzden mesaiye bir saat geç gittim. Daireye giriş çıkışın kontrol edildiği imza çizelgesini müdür almış. Bindiğim otobüs kaza yaptı, dedim. Kerkenez inanmadı tabi. Memurlar geç kaldıklarında çoğunluk aynı mazereti söyler.

Sigara yaktım. Müdüre canım sıkıldı. Elinde olsa memurları köle gibi çalıştıracak. Aklına yandığımın müdürü sanki devleti kendisi kurtaracak.

Geç kalınca gazete almayı da unuttum. Biraz internetten haberlere baktım ama gazetenin tadını vermiyor. Nuri’nin yanına gittim, hem çayını içtim hem gazeteyi onların odasında okudum.
Öğle yemeğinde kuru fasulye vardı. Madem kuru fasulye yapıyorsunuz yanında şöyle kuru soğan da verseniz. Bu aşçıyı şikâyet etmek lazım. Pilavı lapa yapmış. Aşçı devlet memuru olunca yemekler de baştan savma oluyor. Özel sektörde olsa bu yemekleri başından aşağı dökerler. Aşçı Kamil, sürekli olarak eleştirileri kulak ardı ediyor.

Bu gün şansız günümdeyim. İnsanın eline hiç mi iyi kâğıt gelmez. Batak üzerine batak. Anasını satayım çay paraları Kudret ile bana yıkıldı.

İkiyi beş geçiyordu, dairenin kapısından girdik. Masamın üzerinde bir evrak duruyor. Bakanlıktan göndermişler. “Çok acele” bir konuda istatistik form bekliyorlar. Doldurulacak formlar yazının ekine zımbalanmış. Madem çok acele daha önceden isteseydiniz. Evrakı işlem görecek sepetime koydum, acelesi yok.

Sigara yaktım. İnternette gezindim. Komik filmlere baktım. Sigara yaktım. Çay içtim. Arkadaşlar ile çene çaldık. Bizim Odacı İsmet’e takıldık. Bıyıklarını kesince üst dudağı tavuğun arkasına dönmüş. Gül gül öldük. O kadar ki bir ara kahkahalarımızı duyan müdür kafasını kapıdan uzatıp çekti.

Saat dört buçuğa geliyordu. Toparlandım ve çıktım.

Dairede, sabahtan akşama kadar çalışmaktan nasıl da yorulmuşum!

ÜÇÜNCÜ GÜN

Dokuz buçukta mesaideyim. Gazetem koltuğun altında. Çay söyledim,simidimi yedim. Üzerine bir sigara yaktım.

Dün akşam maç vardı. İspanya’yı madara ettik. Adamlar boğa güreşinde iyi olabilirler ama futbolda bizi kimse geçemez. Öğle yemeğine kadar goller, çalımlar, paslar anlatıldı. Maçı almamızın şerefine çaylar söylendi.

Öğle yemeğinde cacık vardı. Hıyarlı cacığı çok severim. Altan’ın cacığı da ben kaşıkladım.

Kahvede oyunu biz aldık. Yavrum benim as, papaz, kız sanki sözleşmişler gibi sürekli benim elimde toplandılar.

Öğleden sonra uyku bastırdı. Cacıklar bir taraftan ağzımdan geliyor. Şöyle koltukta gözlerimi dinlendireyim dedim, içim geçmiş. Telefon ziline uyandım. Arayan müdürdü. Çok acele bakanlığa gönderilecek evraka işlem yapılıp yapılmadığını sordu. Sepete göz attım, evrak yerini beğenmiş yatıyordu.

Uykum dağılsın diye demli bir çay, üzerine sigara içtim. Yine de uykum dağılmadı. Saat dört buçuk olduğunda neredeyse ayakta uyuyordum. Uyur vaziyette daireden çıktım.

Dairede, sabahtan akşama kadar çalışmaktan nasıl da yorulmuşum!

DÖRDÜNCÜ GÜN

Daireye geldiğimde dokuz buçuğu geçiyordu. Haftanın dördüncü iş gününde geç kalmak pek yadırganmaz. Yarın ki tatil havasına erken gireriz.

Çay içtim. Gazetemi okudum. Sigara tellendirdim.

Bu akşam sayısal çekiliyor. Hilmi Bey ile birlikte kupon doldurduk. Hafta sonu için de sağlam bir altılı oynadık. Sayısal ve altılı ganyandan bir para vursak, ikimiz de memuriyetten o dakika istifa edeceğiz. Her hafta aynı hayallere dalıyoruz.

Öğle yemeğinde karnıyarık vardı. Mercimek çorbası yerine pirinç pilavı olsa daha süper olurdu ya. Bak, bu aşçı oğlan canı isteyince ne güzel yemekler yapıyor.

Kahve de çay paralarını fifti fifti ödedik.

Öğleden sonra müdürden izin aldım. Bankaya gittim, faturalarımı yatırdım. İşim bittikten sonra bir daha daireye dönmedim. Yarın müdür sorarsa bankada kuyruk çoktu derim.

Dairede, sabahtan akşama kadar çalışmaktan nasıl da yorulmuşum!

BEŞİNCİ GÜN

Daireye geldiğimde saat ona geliyordu. Memurun en sevdiği gün. Hem mübarek oluşundan dolayı hem de son çalışma günü olmasından bu günü ayrı bir seviyorum. Müdür bile geç gelir.

Gazete okudum. Sonra gazetenin bulmacalarını doldurdum. Çay, sigara içtim.

Dün akşamın dizisini yorumladık. Benim en sevdiğim dizidir. Ertesi gün tekrarını bile kaçırmadan izlerim.

Her hafta olduğu gibi saat on bire doğru erkek arkadaşlar ile caminin yolunu tuttuk. Müdürümüz başımızdadır. Usulüne göre abdestimizi alıp, saf tutarız. İmam efendinin çalışmak, yetim hakkı yememek, kul hakkı ile ölmemek konularındaki vaazını başım önde dinledim.

Camiden çıkışta müdür, bakanlığa gidecek evrakı hatırlatınca aklıma geldi. O iş tamam, dedim. Pazartesi günü ilk işim evraka gerekli işlemi yapmak olsun diye kendime talimat verdim.
Öğle arasında kahve ekibimiz ile papaz, kız çalıştık. Bu Kudret’in ağzı amma bozuk. Eline kâğıt gelmedikçe sövüyor. Yahu birader bu mübarek günde bari küfretme.

Saat ikiyi geçiyordu daireye geldik. Bayan arkadaşlarda ellerinde alışveriş poşetleri ile alışverişten dönüyorlardı. Odacı İsmet, müdürün öğleden sonra valiliğe gittiğini dönmeyeceğini söyledi. Küllü yalan. Müdür, her hafta bu gün valiliğe diye çıkar evine gider. Ne demişler müdür daireden çıkarsa memurunu kimse durduramaz. Birer ikişer ortadan kaybolduk. En son Odacı İsmet kaldı. Bizim arkamızdan odaları kilitleyip o da evine gitmiştir.

Dairede, sabahtan akşama kadar çalışmaktan nasıl da yorulmuşum!

Bir haftanın yorgunluğu var üzerimde. Devlet yeni bir yasa ile tatil günlerini üç güne çıkarsa. Beş iş gününün yorgunluğu iki tatil günü ile çıkmıyor.

İlyas Ali DAŞTAN

Üzgün Gönlüm

2009-05-21T11:32:00.000+03:00

Yeni şehirlerde bulunulacağı farz edilen kimlikler aslında birikmiş hüzünlerin yansımasıdır. Kim, yolculuklara çıkarken geride kendisini bırakır ki? Kaçıp kurtulma yanılgısı, varılan şehirde buzlu bir su gibi çarpar kaçanın yüzüne.

Ankara’dan yağmurlu bir akşam çıktım. Terminalin duvarlarında, gidenlerin aniden bastıran özlemi asılıydı. Kendimi omuzlayıp, süklüm püklüm bindirdim. Nereye gittiğini gittiği yere vardıktan sonra öğrendiğim otobüse…

İçim gibi karanlık, kasvetli bir şehir kollarını açtı bana. Ne aradığımı bilmeden dolaştım, dar sokakların asker gibi dizilmiş apartmanlarına yakın yerlerde.

Kaçıncı sınıf olduğunu bilmediğim ama sınıfta kalmış bir otele yerleştim. Kâbusları bertaraf eden kılıfı eprimiş sert yastığa başımı koyduğumda terk edilme korkum depreşti. Hesaplaşmalarım başlamak üzere. Yabancısı olduğum bu şehirde bana tanıdık gelebilecek hiçbir anım yok. Hiçbir yüz bana kaçışımın yersiz olduğunu hatırlatamaz…

…

Gönül üzgünlüğüdür, hüznün bir tanımı da. Severken takılırsın çengel iğnelerle acının kenarına.

Kaç zaman oldu, ağız dolusu gülemeyeli? Gülüyorum sanırken hüzün dalgasına yüzdüğümü bir ben biliyorum.

…

Bilmezler ki, hüzünlü olur kimi gülüşler, ne kadar da gülünse, yine de fark edersin ki o gülüşün içinde kıymık gibi ince bir sızı hüzün vardır. Gözlerin güler ama göz bebeklerin ağlamamak için dudaklarını büzen bir çocuktur. O çocuğa “bak ağlarsan fena yaparım” diye annesi tarafından gizli bir tehdit savrulmuştur. Dudaklar büzülür ama alınan şifreli mesajla gözyaşı akmaz.

Gülüşler de hüzün vardır. En komik olayları dinlediğinde, kahkahadan gözlerinden gelen yaş aslında biraz ağlayamamanın ifadesidir. Bunu bir tek sen bilirsin. Ama anlatamazsın.

Yapmacık değildir gülmen ama bir hüzün dalgası vardır derinlerde. Okyanus derinlerinde ki su akıntıları gibidir bu, ancak derinlere dalan balık adamlar ya da derin sularda yüzen balıklar bilir bu farklı akıntıların vücuttaki sıcaklığını ya da soğukluğunu. Bir insanın derinlerine inmesini bilmiyorsan anlayamazsın bu derinlik mevzusunu.

Göründüğü gibi değildir hiçbir şey ve yaşananlar. İçlerinde kim bilir kaç hayat barındırır bir hayat sandığımız o yalın karmaşıklıklar.

…

Neresi olduğunu bilmediğim şehrin sokaklarında yalnızlığımı bırakarak döneceğimi sandım. Şehrime döndüğümde pervasızca kırdığın gönlüm avutulmamış çocuklar gibi hala boğuk boğuk hıçkırıyordu.

İlyas Ali DAŞTAN

DR KATIR

2009-05-20T18:15:00.000+03:00

Bir varmış bir yokmuş. Varla yok arası bir ülke olan LİA’da atların ve eşeklerin sıra ile iktidar olduğu bir dönem yaşanmaktaymış.

Masal olunca her şey, rivayet eden çok olur. LİA’nın at ve eşeklerinden, aklını saman ve arpa ile bozmuş bir dişi at ile erkek eşek orman yolunda şeytanın bile aklına gelmeyeni yapmışlar. İki farklı türün ruhsal ve tensel birleşmesinden ortaya her iki türe de yabancı yepyeni bir yaratık doğmuş. Kimi rivayetlere göre de eşek ve at neslinden yanlış yola sapanlar LİA’nın doğa tanrıları tarafından cezalandırılarak lanetlenmiş ve adına “katır” denilen bu tür ibreti âlem için dünyaya gönderilmiştir.

Bu rivayetlerin sonu gelmez, biz bu güne bakalım. Ne varsa bu günde vardır, dün dünde kaldı yarın da henüz gelmedi, demiş LİA’lı atalarımız.

Bu katırın anası güzel bir at, babası inatçı bir eşekmiş. Ne tam bir at, ne de tam bir eşek olan katır, ne idiğü belirsiz kısır bir hayvanmış. Babasından dolayı kendisine eşek oğlu eşek bile denilemezmiş. Sivri dilli, her konuda ahkâm kesecek kadar ukala, kendini beğenmişin tekiymiş. Renkli gözleri ile baktığı herkese nazar edermiş.

Anne ve babasının farklı hayvanlar olmasından kaynaklı ne at ne eşek olabilen katır kişilik bozuklukları yaşamaktaymış. Dünyada hiçbir hayvana benzemeyen, soy ağacı olmayan bu soysuz katır, üreyemediğinden bu alandaki kısırlığını başka alanlarda gidermek için çalışmalar yapıyormuş.

Katırın çocukluğu, ilk gençliği ve yetişkinliği sürekli bir kimlik bunalımı ile geçmiştir. Hayvanlar âleminde kendisine bir yer bulamayan katırda, yoğun bir aşağılık kompleksi başlamış. Paranoid davranışları da göze çarpan yasak meyve katır, dediğim dedik çaldığım düdük bir hayvan olup çıkmış. Katır inadı denilen inat türünün işte buradan geldiği yine rivayetler arasındadır. Katır, ilköğretim, lise, üniversite derken kopya ile sınıfları birer birer geçmiş ve hiç de hak etmediği diplomalar almıştır.

LİA’da yapılan seçimleri kazanan eşekler iktidara geldiğinde katıra bir genel müdürlük verilmiş. Eşek ve atın birazda suçluluklarını bastırmak ve katıra olan dünyalık borçlarını ödemek amacıyla böyle bir karar alınmış. Hayvanolog olan katır, eşeklerin iktidarında, korunması zorunlu hayvanlara bakan ahırda genel müdürlük koltuğuna oturtulmuş.

Katır’ın yeni atandığı bu ahır, LİA’nın en eski ve köklü ahırıymış. Ahırın en verimli ve çalışkan hayvanları olan sağmal inekler, katır tarafından en çok tepilen hayvanlar olmuştur. Genel müdür katır, et ve süt üretiminde çok verimli olan bu hayvanları doğurganlıkları nedeniyle de çekemiyormuş. Çünkü kendisi doğuramadığı ve doğurtamadığı için doğurgan ve üretken hayvanlardan nefret ediyormuş.

Katır, genel müdürlük koltuğuna oturduğunun ilk haftasında sağmal inekleri görevlerinden uzaklaştırmış. İneklerin isimlerinin başında yer alan “sağmal” ibaresini kaldırarak, sadece inek ibaresinin kullanılmasını şart koşmuş. Alınan bu karara hiçbir inek karşı çıkamamış. Aksine önlerine konan bir tutam arpasız saman ile eskisinden çok çalışmaya başlamışlar.

At ve eşek akrabalarının vasıtası ile bir üniversitede doktora programına da devam eden katır diplomasını aldığı günün ertesi, mahiyetinde çalışanlara daha çok eziyetler etmeye başlamış. Narsisçe davranışları ile dünyanın merkezinde kendisinden başka hayvan olmadığını söyler olmuş.

Bugüne bugün katırlar ve LİA ahırlarının bilcümle yük ve süt hayvanlarından onu ayıran ve isminin önünde duran kısaca Dr. yazısıdır. Genel müdür katıra göre; bu akademik unvanı taşımak hiçbir babayiğit hayvana nasip olmamıştır. Oysa LİA’da birçok alanda profesörlük unvanı taşıyan ve alanında uzman olan nice hayvanlar vardır.

Dr Katır, akademik unvana sahip olduğu zamanın dakikasında, cebinde taşıdığı kartvizitleri masaya yaymış ve kartlardaki isminin önüne siyah tükenmez kalemle eğri büğrü de olsa dr diye yazmıştır. Kartta Dr. Katır, altında hayvanolog, onun da altında, genel müdür yazıyormuş. Katır, mürekkebi kuruyan kartviziti avucunun içine alıp çeşitli açılardan bakmış ve kimsenin olmadığı odasında kendi eli ile omzunu tıpışlayarak ne başarılı olduğuyla övünmüştür.

Akademik unvanı yokken de çekilmeyen ve sevilmeyen Katır isminin başına konulan unvandan sonra emrinde çalışan diğer hayvanların daha çok nefretini kazanmıştır. Hemen her alanda bilmediği bir bok olmayan Dr Katır, bir ara inekler gibi süt vereceğini iddia etse de o güne kadar LİA’nın doğa yasalarına aykırı bir işlem olmamıştır.

Dr Katır, öncelikli iş olarak bütün yazılı ve kendi imzasını taşıyan belgeleri ve yazıları yeniden yazdırmıştır. Çok uzun ve zahmetli ve gereksiz olan bu işlemi sırf Dr Katır olarak belgeleri yeniden imzalamak için yapmıştır. Çalışanlar, Dr Katır’ın emri ile günlerce uğraşmışlar, arşivleri taramışlar ve bütün belgeleri yeniden genel müdürlerinin istedikleri gibi tanzim etmişler.
Dr Katır kendisine yeni yaptırdığı kaşe ile havalı bir şekilde ismini kâğıda basıyor ve yeni bir stille imzasını atıyormuş. Gelecek nesiller tarih sayfalarını açtığında onu Dr Katır olarak görmeliymişler.

Gel zaman git zaman LİA’nın en eski kurumunda çalışan bütün hayvanlar artık işlerinden ve canlarından bıkmışlar. LİA’nın en eski, en düzenli, en huzurlu ahırı, zürriyetsiz bir katır yüzünden çalışanlarına cehennem edilmiştir.

Her masalın sonunda bir kurtarıcı ve o masalın kahramanı ortaya çıkar ve masalda yer alan bütün canlıların kaderini değiştirirmiş. Ama bu masalda şimdiye kadar bir kahraman ya da kahramanlar örgütü çıkmadı, bundan sonrada çıkmaz. Çünkü LİA’da eşekler ve atlar sıra ile iktidar koltuğuna oturduklarından Dr. Katır’ın her iki dönemde de tuzu kurudur.

Masalın sonuna geldik, sonunda ilginç bir bitiş bekleyenlerin hevesini kursağında bırakalım. Boşuna ilginç bir son beklemeyin, bu masal pat diye bitmiş.

Pat…

İlyas Ali DAŞTAN

İzdivacın Dijital Memuru:Televizyon

2009-05-14T13:17:00.000+03:00

Resmi olarak evlendirme biçimi şöyledir. Çiftler evlenmeye karar verdikten sonra belediyeye başvururlar. Belediye, çiftlerin nikâh işlemleri için şu belgeleri ister: Evlenme beyannamesi, bekâr olduğuna dair bekârlık belgesi veya nüfus kayıt örneği, nüfus cüzdanı, sağlık raporu, 6'şar adet vesikalık fotoğraf, ikametgâh ilmühaberi.

Belgeler tamamlandıktan sonra nikâh memurunun karşısına geçilir. Kırmızı cüppeli nikâh memuru, belediye başkanının kendisine verdiği yetkiye dayanarak bir kere daha şahitler önünde evlenecek olan erkek ve kadına sorar.

—Sayın İhsan Cendere, hiçbir baskı altında kalmadan Sayın Nimet Taşkesen’i karılığa kabul ediyor musunuz?
—Evet.
—Sayın Nimet Taşkesen, hiçbir baskı altında kalmadan Sayın İhsan Cendere’yi kocalığa kabul ediyor musunuz?
—Evet.

Bu evet’ler şahitler tarafından tasdik edildikten sonra nikâh memuru, çiftlerin “bir yastıkta kocamaları” dilekleri ile nikâh işlemlerini tamamlar ve gelenek olduğu üzere evlenme cüzdanını kadına verir. Çift artık ülkenin çiçeği burnunda evlileri olarak toplumdaki yerlerini alırlar.

Yeni moda evliliklerde, televizyonun yaptığı dijital nikâh memurluğunda evlenmemin hiç de bu kadar kolay olmadığına şahit oluyoruz. Nerede şahit oluyoruz? Televizyon kanalları arasında kıyasıya bir yarışa dönüşmüş olan izdivaç programlarında.

Dijital nikâh memurunun evlendirme işlemleri şöyle oluyor: Öncelikle evlenecek olan çiftler, ülkenin değişik yerlerinden gelen farklı yaş ve fiziksel özelliklerde olan adaylardan birisine talip olur. Evlenmeye talip olan kişi stüdyoda başta program sunucusunun, şakşakçı grubun ve konukların, sonra tüm ulusun gözleri önünde sınavdan geçirilir.

Adayların yanında getirmeleri gereken belgeler şunlardır: Ev tapusu, yazlık tapusu, iş yeri belgesi, vergi levhası, arsa kayıtları, maaş durumunu gösterir belge, banka hesap cüzdanı, kredi kartları koleksiyonu.

Evlenme talebinde bulunanlar özel bir paravan arkasına alınırlar. Alkışlardan sonra hadi bakalım denir.

—Adınız?
—Kemal
—Ben de Nalan.

Her iki tarafta birbirinin sesini duyarak tanıştıklarına memnun olurlar.

—Ne iş yapıyorsunuz?
—Kendi iş yerim var.

“Kendi iş yerim var” demek stüdyodaki koronun “oooo” sesleri ile kişinin hanesine artı puan yazdırır. Paravan ardında adama soru soran bayanın da hatırı sayılır şekilde ağzı kulaklarına gider gelir. Kafasını sallar, bu iyiye işarettir. Herhalde bir yağlı kuyruk yakaladık diye düşünür.

—Ne üzerine çalışıyorsunuz?
—Pazarlama üzerine, efendim.
—Ne pazarlıyorsunuz? (pazarlamandan kasıt, tencere tava değildir inşallah)
—Kesilmiş küçükbaş ve büyükbaş sakatatı.

Stüdyoda garip bir uğultu yükselir. Memnuniyetsizlik belirtileri belirsiz birkaç noktadan başlar. Paravanın bir tarafında duran kadın sanki hayatında hiç sakatat lafını duymamış gibi gözlerini belertir.

—Kasap mısınız?
—Değilim efendim
— O zaman sakatatları kimden alıyorsunuz? (Kadının umduğu gibi bir yağlı kuyruk olmadığı biraz daha anlaşılır)
—Kesimhanelerden topluyorum.
—Ne kadar kazanıyorsunuz?
—Kendimi ve ailemi geçindirecek kadar, efendim

Sunucu kadın devreye giriyor. “Her insan bir şekilde ekmek parası kazanmalı değil mi” diye stüdyoya soruyor. Stüdyodaki güruha “siz salaksınız” dese alkışlayacak olan kalabalık nasıl da candan alkışlıyor. Evinin olup olmadığını, gelirini falan sorsana diye paravan arkasındaki kadına sözde soru desteği veriyor. Kadın soruyor.

—Eviniz var mı?
—Kendime ait bir müstakil evim var?
—Eviniz nerede? (Boşuna mı “dünyada mekân ahrette iman” demişler.
—Esenyurt’ta, müstakil gecekondu.

Evlenme adayının en azından evinin olmasına sevinen kadın, evin gecekondu olduğunu duyunca dudaklarını büzüyor. Bu devirde gecekonduda oturulur mu? Hem yarın bir gün belediye kapıya dayanırsa gecekonduyu yıkacağız diye. Canım, buralara kadar gelmişken, dairesi olan bir beyden şansımı denesem mi diye geçiriyor içinden.
Biraz da Kemal beyin sosyal yaşamına ilişkin sorular soruluyor.

—Daha önce hiç evlendiniz mi?
—İki kere evlendim.

Kadın şaşkınlıktan yerinde kıpırdanır. Stüdyodaki konuklarda demlenecek çay suyu gibi fokurdamaya başlıyor. Kendi aralarında yorumlar yapanlar ön sıralara laf yetiştirenler, daha evlilik olmadan kadın ve adamı boşayanlar… Gözleri ile seyirciyi taradıktan sonra kadın, ne olacaksa olsun diye devam eder.

—Evlilikleriniz nasıl bitti?
—İlk eşim vefat etti, ikincisinden de boşandım
—Çocuk var mı?
—İki oğlum var ellerinizden öper.
—Çocuklar hangi eşinizden.
—İkinci eşimden.
—Çocuklara kim bakıyor
—Ben bakıyorum, efendim.
—Kaç yaşındalar.
—Küçük on iki, büyük on altı.
—Çocuklarınız büyükmüş
—Evet efendim, büyüdüler.

Çocuklar olmasaydı daha iyi olacaktı ama kimi dulların cilvesi de böyle oluyor. Kadının aklına başka soru gelmiyor herhalde. Sunucuya bakıyor, stüdyodakilere bakıyor.
Mikrofon seyirciler arasında dolaşmaya başlıyor. Koca bulma konularında uzman olduğu daha ilk bakışta anlaşılan mahallenin duygusal ve anaç çöpçatanı halli bir orta yaşlı kadın konuşuyor.

—Nalancım, bana kalırsa Kemal Bey evlenilecek bir adam. Evi var, işi var. Maşallah, aslan gibi bir adam. Bence, sen bu adamı kaçırma. İki oğlu varmış, sen de onlara analık edersin. Hem, öksüze analık edenler cennete gidermiş.

Mahallenin bir başka çöpçatan halli perma saçlı geçkin bayan cevap veriyor.

—Ayol, hiç olur mu? Nalan daha koklanmamış bir kız, ama maşallah beyefendi iki kere evlenmiş, feleğin çemberinden geçmiş, hem ortada çocuklar var, sonra evi gecekondu, işinin de bence garantisi yok. Güzelim bence sen başka taliplilerine bak, beni dinlersen.

İki farklı görüşü dinleyen seyirci kendi aralarında konuşmaya başlıyor. Öyle ki kısa zamanda iki tarafında kendi çapında taraftarları oluşuyor. Kimi Kemal’den, kimi Nalan’dan yana oyunu kullanıyor. Taraftarlar neredeyse kavga edecekler. Araya sunucu giriyor, ellerindeki mikrofonun sesi kısılıyor. Bu bizim millet üzerine vazife olmayan işlerde akıl beyan etme konusunda hiç geri durmuyor.

Konuşmalar, tartışmalar, yorumlar bittikten sonra sunucu paravanı açalım mı diye soruyor. Yine alkışlar arasında paravan açılıyor. Adaylar birbirini yüz yüze görüp tokalaşıyorlar. Sunucu soruyor.

—Kız, Nalan elektrik aldın mı Kemal’den?

Nalan, etrafına bakınıyor. Yutkunuyor, gözlerini Kemal’den kaçırarak soruya cevap veriyor.

—Elektrik alamadım. Nalan’ın şakşakçıları alkışlamaya başlıyor.

Nalan ve Kemal başka adaylarda şanslarını denemek üzere ayrılıyorlar.
…
Televizyondaki programlarda her gün buna benzer hatta daha trajikomik olaylar yaşanıyor. Evlenme vaadiyle karşı karşıya gelen kişilerin birbirinden beklentileri tamamen maddi olanaklara endekslenmiş durumda. Programa katılan birçok aday “mantık evliliği” diye tabir edilen evlilik peşindeler.

Evde kalmış geçkin güzel Nalan’ın dönüp bakmadığı Kemal Bey, bir sonraki programda eşinden boşanmış Figen Hanım tarafından gökte ararken yerde bulunmuşçasına hava da kapıldı.

Kemal Bey ve Figen Hanım’ın haftaya düğünleri var.
…

İlyas Ali DAŞTAN

Tuzlayalım da Kokmasın

2009-05-12T20:09:00.000+03:00

On beş yılın ardından, adaklarla, dualarla, tedavilerle en sonunda hanım hamile kaldı. Hamileliği süresince elini ılık sudan soğuk suya değdirmedim. Hastanelere sırtımda götürdüm, sırtımda ağrılar sızılar başlayınca da taksilerde taşıdım.

Hanım, hamililiği süresince her ay doktor kontrolünden geçti. Ben her kontrolde yanındaydım. Artık doktorla, hemşire ile ahbap olduk. Hastanenin doğum polikliniğinde çalışanlar olsun, kontrole gelen diğer hastalar olsun benimle ahbap olmuşlardı.

Doktor, bunca yılın kadın doğum uzmanıyım karısından önce doğum haneye koşan bir seni gördüm diyordu. Dedim ya kaç yıl aradan sonra Mevla’m bize bir çocuk sahibi olmak nasip etmiş. Laf aramızda tıbben mümkün olsa hanımın yerine ben doğurmak isterdim. Hoş hanım doğum yapana kadar ben de otuz kere dokuz doğurdum.

Eşim, dokuz ay on bir gün sonra dört kilo iki yüz elli gram ağırlığında nur topu gibi kocaman bir kız doğurdu. Bebeği kucağıma aldıktan sonra babalık duygularım bir kabardı ki fırtınalı deniz böyle dalgalanıp kabarmamıştır.

Çocuk sahibi olmanın sevincini, hele de on beş yılın ardından gelen bu geç sevinci yaşayanlar halimden anlayacaklardır. Bir an da eş, dost ve akrabanın ilgisini üzerimize çektik. Evimiz, hanım ile evlendiğimizin ilk günlerinde olduğu gibi dolup boşalmaya başladı. Hayırlı olsuna gelenleri günlerce ağırladık.

El ayak çekildikten sonra annem ile kaynanam, hanım, ben ve evimizin yeni yüzü bebeğimiz ile kaldık. Kaynanam ve annem kendi aralarında bebeğe sen daha iyi bakarsın ben daha iyi bakarım yarışması yapıyorlar. Ben her ikisinden de bebeği korumak için canla başla çalışıyorum.

İş yerinden iki yıllık birikmiş yıllık iznimi aldım. Sürekli olarak bebeğin ve loğusa eşimin etrafında pervane gibi dönüyorum. Aman nazar değmesin, aman maşallah diye diye.

On beş yıldır kadın doğum eğitimi almışım. Gitmediğim doktor, okumadığım makale kalmamış. Ebelerin, dedelerin dediklerini uygulamışım, tekkelerin kapısına yüzler sürmüşüm. En sonunda da kadın doğum, bebek bakımı konularında dokuz ay on bir günlük yüksek lisans yapmışım. Ev de kimseye söz hakkı tanımıyorum. Hele kaynanam ve annemin kaç nesil önce uyguladıkları koca karı reçetelerine yüz vermiyorum.

Annem, daha bebeği hastaneden eve getirdiğimizin ikinci günü aktardan kaya tuzu alıp gelmemi söyledi. Ne yapacağını bilmediğim için o günün telaşı ile gittim, annemin dediği kaya tuzunu aldım geldim. Kaya tuzunu anneme uzattım. Bebeğin odasına gidip uyurken kızımı izliyordum. Mutfaktan gelen takır takur seslerine kulak kabarttım. Sesin geldiği yere vardığımda annemin sofra bezinin içerisinde bir şeye çekiç ile vurduğunu gördüm.

-Hayrola anne, ne yapıyorsun?

-Kaya tuzunu inceltiyorum.

-Ne yapacaksın ince kaya tuzunu?

-Bebeği tuzlayacağım.

-!!!

Annemin yüzüne aval aval baktım. Tam olarak ne demek istiyor, ağzından çıkanları ben anlayabiliyor muyum diye kendimi tarttım. Mutfakta bardakların sesimle zangırdadığını düşünürseniz ne denli tepki verdiğimi anlarsınız. Sesime, salondan kaynanam ile loğusa karım geldiler. Meraklı gözlerle bize bakıyorlar. Biz anne ve oğul olmaktan çıkmış iki düşman gibi birbirimize bağırıyorduk.

Annemin elinden sofra bezini çekiştiriyorum. Annem gözlerinde öfke ile bezi sımsıkı kavramış bırakmıyor. Bir taraftan da atışıyoruz.

-Anne, saçmalama. İki günlük bebek tuzlanır mı? Ölür, Allah korusun.

-Sen karışma gavurun dölü (annem çok kızdığında bu şekilde küfreder)

-Ne demek karışma, bebeğimi sana tuzlatmam.

-Oğlum, tuzlamak faydalıdır, ben seni de tuzladım. Diğer torunlarımı da tuzladım.

-Anne burası köy değil hem biz kaçıncı asırdayız.

-Asırına başlatma şimdi, ölseydin sen ölürdün.

-Anne, ben ölmediysem şanslıymışım, kusura bakma bebeğimi sana tuzlatmam.

Annem, benim ne kadar inatçı olduğumu bildiğinden biraz daha yumuşayarak anlatmaya çalıştı.

-Bak çocuğum, tuzlamak faydalıdır, tuzlanmayan çocuk kötü kokar.

-Anne, bu deri değil ki tuzlanmayınca koksun.

-Sen bilmezsin, köyde Şaş Haydar’ı tuzlamayı unuttuklarından, adam tersi tersi kokardı.

-Haydar amca kıllı olduğundan kokuyordu.

-Sen karışma oğlum, biz yıllardan beri bu işi yapıyoruz.

-İyi de yıllardır yanlış yapıyordunuz.

-Hadi oradan, bizim çıkardığımız bize akıl öğretecek.

Ben de bağırarak çağırarak annemi ikna edemeyeceğimi anladığımdan yelkenleri suya indirdim ve onun bana uyguladığı taktikle tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır misali kadife gibi bir ses tonuyla anlatmaya başladım.

-Anneciğim, senin dediklerin köy yerinde eskiden uygulanan batıl inanışlardı. Biz köylük yerde değiliz, hem bu kocakarı yöntemlerini köylerde de kullanmaları doğru değil.

-Yavruğum, ben daha geçen yıl kardeşinin yeni doğan çocuğunu tuzladım. Bak, çocuk şimdi turp gibi maşallah. Hiç kokmuyor.

-Annem benim, tıbben söylediklerin doğru değil. Hem yeni doğmuş bebeğin derisine tuz değerse maazallah yanar. Bak, ben bu konuda birçok yazı okudum. Bebeklerin deri hücreleri çok hassas olduğundan tuzlamak ne bileyim başka bir şey sürmek onların derilerini tahriş eder.

-Hiç bir şey olmaz oğlum, sen bana güven.

-Anne sana güvenmediğimden değil.

-Ben sizin iyiliğinizi istiyorum.

-Kurban olayım anne, bana iyilik yapacaksan başka türlü yap.

Annem benimle baş edemeyeceğini bildiğinden yanındakilerden medet ummaya başladı. Anlamsız gözlerle ayakta dikilen ve eli belinde korkulu gözlerle anneme bakan eşimi mutfaktaki sandalyeye oturttum. Annem aradığı medeti yanımızda dikilen kaynanamda buldu.

-Dünür, sen de bilirsin, bebekleri tuzlamak faydalı değil midir?

Kaynanam ne dese, kime yaransa kestiremediğinden ortaya konuşmayı daha doğru bulmuş olacak ki;

-Valla, eskiden yapıyorlardı ama ben şehir de hiç duymadım. Yedi çocuk, on iki torun büyüttüm ama hiçbirini tuzlamadım.

-Size de iyilik yaramaz, diyen annem ikimizin ortasında kalan sofra bezinin bir ucunu hızla bıraktı. Bir yanı boşluğa gelen bezin içindeki ezilmiş kaya tuzları mutfağın ortasına dağıldı. Annem odasına gitti.

Ben, kaynanam ve karım mutfakta öylece kalakaldık.

Sonraki günlerde annem asık suratı ile çocuk gibi bir köşede küstü kaldı. Bana duyurmak için sürekli olarak ‘bizim çıkardığımız bize akıl öğretiyor’ sitemlerinde bulundu. Annemin gönlünü almak için çok uğraştım ama inatçı kişiliğimi annemden aldığımı unuttuğumdan gönlü kırılmış kadını bir türlü ikna edemedim.

Annem, birkaç gün sonra eşyalarını toplayarak hiçbirimizle vedalaşmadan kendi evine gitti.

İLYAS ALİ DAŞTAN

YURTAYDER

2009-05-12T20:08:00.000+03:00

Yetiştirme Yurtlarından Ayrılanlar Kültür Ve Dayanışma Derneği
(YURTAYDER)

İnsan sosyal bir varlıktır. Bir aile içinde doğar, büyür. Kendisine bir eş seçer, kendi ailesini kurar. Aile toplumun çekirdeğini oluşturur. Toplum ailelerden meydana gelmektedir. Birey, aile yaşamını sürdürürken kendisini bir başka topluluğa ya da gruba ait hissetme ihtiyacından kaynaklı olarak, kendisi gibi düşünen ya da yaşayan diğer bireylerle de farklı gruplar, topluluklar oluşturur.

Sivil toplum örgütleri dediğimiz, dernek, vakıf, grup ya da oluşumlar başta üyeleri olmak üzere belli bir amaca hizmet etmek için kurulmuş insan topluluklarıdır. Sivil toplum örgütleri tüzüklerinde yer alan amaçlar ve ilkeler çerçevesinde kendilerini gerçekleştirmeye çalışmaktadırlar. Bunu yaparken hazırladıkları tüzüklerde belirlenen amaç ve çalışma disiplini-biçimini kendilerine rehber edinirler.

Ülkemizde insanlarımız, doğup büyüdüğü köyünden tutun da, taraftarı olduğu takıma kadar akla gelebilecek her alanda ve her konuda bir dernek kurmuştur. Kanarya sevenlerden, avcılar-atıcılar, köy dernekleri ve daha büyük ve geniş kitlelere hitap eden sosyal amaçlı kurulmuş ve kamu yararına çalışan dernekler bulunmaktadır.

Ülkemizde on binlerce dernek arasında kendi oluşumunu tamamlamaya çalışan ve önemli bir üye potansiyeli olan bir dernek vardır: Yetiştirme Yurtlarından Ayrılanlar Kültür ve Dayanışma Derneği. Kısa adı YURTAYDER.

Yetiştirme yurtlarından ayrılan bir grup çocuk yaklaşık yirmi yıl öncesinde bir dernek kurmuşlardır. Kısa adı KİPDER olan bu oluşum daha sonra YURTAYDER olarak faaliyetlerine devam etmiştir.

Yetiştirme yurtlarında düzenledikleri faaliyetler ve zaman zaman basında çıkan haberlerden birçoğumuz YURTAYDER adına aşina olmalıyız. Ülke genelinde çeşitli illerde, yetiştirme yurtlarından ayrılmış kişiler tarafından kurulmuş dernekler vardır. Bunlar içerisinde bazıları aktif olarak çalışmakta ve kendisini göstermektedir.

Birbirinden bağımsız ve ayrı illerde kurulan YURTAYDER’lerin tüzüklerinde gerçekleştirmek istedikleri amaçlar öz itibariyle aynıdır.

Ankara’da kurulan ve şubeleşme yolunda büyük atılımlar yapan YURTAYDER’in tüzüğünde yer alan “Dernek, Yetiştirme Yurtlarında kalmış olanların bir araya getirilerek, yardımlaşma ve dayanışmalarının sağlanması, sorunlarının tespiti ve çözümlenmesi, ekonomik, sosyal, kültürel ve mesleki vb. bakımlardan geliştirilmeleri, halen yetiştirme yurtlarında kalanlar ile korunmaya muhtaç çocukların sorunlarının çözümlenmesi ile bu alandaki yasal düzenlemelerin iyileştirilmesi yönünde faaliyet göstererek, onların toplum yaşamına bütün alanlarda ve düzeylerde katılımını gerçekleştirmek amacı ile kurulmuştur.” İfadesi ile faaliyet alanı ve hedef kitlesinin özelliklerini açıkça ortaya koymaktadır.

Türkiye’de her hangi bir şehirdeki yetiştirme yurdunda kalmış olan kişiler derneğe üye olabilirler. Bununla birlikte, yetiştirme yurdunda kalmış ve evlenmiş olan kişinin eşinin de derneğe üye olabilmesi durumu mevcuttur. Buna yetiştirme yurdunda kalmış olan bireyin çocuklarının da üye olabileceğini düşünürsek derneğin üye potansiyelinin katlanarak artacağını görürüz.
…

İlyas Ali DAŞTAN

SHÇEK'TE Yeni Bir Gelenek Başlatalım

2009-05-12T20:06:00.000+03:00

Türkiye, 2008 Pekin Olimpiyat Oyunları’ndaki ilk madalyasına Sibel ÖZKAN ile ulaştı. Halterde bayanlar 48 kiloda mücadele eden Sibel, koparmada 88, silkmede ise 111 kilogram kaldırdı ve toplamda 199 kilogramla olimpiyat ikincisi oldu.

Sibel’in daha önceki başarıları şöyledir: 2001–2002 yılında Halter Milli Takımına seçildi. 2004’te Norveç’teki Avrupa Yıldızlar Halter Şampiyonası’nda 53 kiloda Avrupa Şampiyonu, 2005’te Güney Kore’deki Dünya Gençler Şampiyonası’nda 48 kiloda Dünya Şampiyonu, İspanya’da 2005’teki Akdeniz Oyunları’nda ise 48 kiloda ikinci oldu. 2007 yılı İspanya’daki Avrupa Gençler Şampiyonası’nda silkme ve toplamda altın madalya, Dünya Gençler Şampiyonası’nda iki altın ve bir gümüş madalya kazandı. Kolombiya ve İtalya’daki Avrupa Şampiyonasında da altın madalya kazandı. Ayrıca, Avrupa Gençler Rekoru kırdı…

(Radikal 10.08.2008)

Haberde başarıları sıralanan Sibel ÖZKAN, 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanuna (SHÇEK) istinaden korunma ve bakım altına alınarak yatılı sosyal hizmet kuruluşuna yerleştirilen ve halen yetiştirme yurdunda kayıtlı biridir.

Sibel, Konya M. Necati Çetinkaya Kız Yetiştirme Yurdunda kayıtlı olup, halen Tokat Beden Eğitimi Spor Yüksekokulunda okumaktadır.

Sibel ile ilgili haber yapmayan gazete ve televizyon kanalı yoktur. İnternetin arama motorlarına bu başarılı gencin adını yazdığınızda kendisiyle ilgili yüzlerce internet sitesinde yapılmış haberleri ve yazıları göreceksiniz.

Başarılı olmak sıradan bir iş değildir. Başarı; yetenek, şans ve çalışma üçlüsünün koordinesinde ortaya çıkan bir sonuçtur. Ama bu üçlü kombinezonda kimi zaman ağırlıklı olarak ön plana çıkan durumlar vardır. Bazen, şanslısınızdır, bazen çalışkan bazen de yetenekli olduğunuzdan başarılı olursunuz.

Olimpiyatlar ve diğer yarışmalar için ilk üçte olmak başarılı bir skordur. Birinci, ikinci ve üçüncü arasındaki şans faktörü bu üç dereceye kimin sahip olacağını belirler. Sibel’in şansı biraz daha yaver gitmiş olsa olimpiyat birincisi olacaktı. Ancak, ülkemiz açısından baktığımızda gümüş madalyayı kazanan ilk sporcu olmasından dolayı bizim gönlümüzün birincisidir.

Sibel ÖZKAN’ın olimpiyat ve diğer şampiyonlukları ile birlikte anıldığı diğer bir durumda, kendisinin yetiştirme yurdundan hizmet alan bir genç olmasıdır. Yetiştirme yurdunun anlamlarına bakalım. Türk Dil Kurumu Sözlüğünde tanım şu şekilde yer alıyor: “Anne ve babası olmayan veya anne ve babası tarafından bırakılan, haklarında koruma kararı alınan, 7–18 yaşlarındaki çocukların barındırılıp yetiştirildiği eğitim kurumu, çocuk yuvası.” 2828 Sayılı SHÇEK Kanununun tanımı ise şöyledir: “13–18 yaş arası korunmaya muhtaç çocukları korumak, bakmak ve bir iş veya meslek sahibi edilmeleri ve topluma yararlı kişiler olarak yetişmelerini sağlamakla görevli ve yükümlü olan yatılı sosyal hizmet kuruluşlarını ifade eder.

Her iki tanımda da ön plana çıkan vurgulamalar; yetiştirme yurdunda korunmaya ve bakıma muhtaç çocuk/gençlerin barındırıldığı ve hayata hazırlandıkları bir kurum oluşundan söz edilmektedir.

SHÇEK resmi web sitesinde 113 yetiştirme yurdu, 102 çocuk yuvası ve ülke genelinde kuruma bağlı toplam 652 sosyal hizmet kuruluşu olduğu bilgileri yer almaktadır. Ülkenin en büyük ailesi olan kurumda; çocuk, genç, yaşlı, kadın, aile, özürlü gruplarındaki binlerce müracaatçıya hizmet sunulmaktadır. Kurumun her kademede çalışanlarını da hesaba kattığımızda kurumun nüfusunun ne kadar ciddi bir çoğunlukta olduğu görülecektir.

Bütün bu istatistikî bilgileri neden sıraladım? Ülkenin en büyük ailesi olan SHÇEK’in aile üyelerinden birisi Sibel ÖZKAN, dünyanın önemsediği ve spor karşılaşmalarında önemli bir yere sahip olimpiyat oyunlarında halterde gümüş madalya kazanarak ikinci oldu. Bu başarı, özellikle Avrupa Birliği projelerinde imkânı kısıtlı gruplar olarak değerlendirilen korunmaya ve bakıma muhtaç müracaatçı kitlesi için önemli bir olaydır. Çocuk yuvası ve yetiştirme yurtlarında kalan diğer çocuklarda Sibel ablaları gibi olimpiyat şampiyonu olma yolunda hırslanacak ve kendilerinden birisinin başardığını gördükleri içinde özgüven kazanarak çalışmaya başlayacaklardır.

Sibel ÖZKAN ismi bir kenara not edilmelidir. Hatta bu ismin unutulmaması için SHÇEK’e bağlı yetiştirme yurtlarından birisine verilmesi hem başarının ödüllendirilmesi hem de geriden gelecek çocukları teşvik niteliği taşıyacaktır. Özellikle, sporcunun kaldığı yetiştirme yurduna, adının verilmesi anlamlı olacaktır. Çünkü Sibel tek başına bir başarı örneği ve öyküsüdür. Kendisiyle yapılan söyleşilerde ve antrenörünün açıklamalarında yarışmalara zor koşullarda hazırlandığı ortaya çıkmıştır. Her türlü zorluğu ve imkânsızlığa rağmen ortaya konan bu başarılı sonuç takdire şayandır.

Yazılı ve görsel medyada yer alan her Sibel ÖZKAN haberi ile birlikte anılan SHÇEK ve Konya Yetiştirme Yurdu sporcuya emeğinin hakkını teslim etmelidir. Geçmişte, medyada çıkan kimi haberler ile kurumun adı yıpratılmıştır. SHÇEK’ten hizmet alan müracaatçılar arasında olumlu ve başarılı örneklerin olduğu Sibel ÖZKAN ve başka alanlarda başarı sergileyen yurt çocukları tarafından ortaya konmaktadır. Bir başına kurumun adının dünya çapında yaygınlaşmasını sağlayan başarılı gençleri kutlamak yeterli olmayacak, hak ettikleri gerçek değeri vermek yerinde olacaktır.

Eşref APAK atletizm çekiç atmada elli yıl sonra Türkiye’ye bronz madalya kazandırdı. Bu başarı ile sporcunun ismi Ankara’da bir spor tesisine verildi. Yine, ünlü haltercilerden Naim SÜLEYMANOĞLU, Halil MUTLU başarılarını, isimlerinin çeşitli tesislere verilmesi ile taçlandırmışlardır.

SHÇEK’in kalabalık aile bireyleri arasında daha çok başarılı kişiler yetişmesi ve ön plana çıkması için yeni bir gelenek başlatalım. SHÇEK’i sosyal, sportif, kültürel ve diğer alanlarda temsil eden ve başarı gösteren kişilerin adlarını sosyal hizmet kuruluşlarına verelim. “Sibel ÖZKAN Yetiştirme Yurdu” adını kayıtlara geçirelim.

Yiğidi öldürmemiş hem de hakkını yememiş olalım.

İLYAS ALİ DAŞTAN

Toplu Taşıma

2009-05-12T20:05:00.000+03:00

Şehirde yaşamanın zor olduğunu söylerler. Trafik, gürültü, kalabalık, kirlilik, toplu taşıma şehre özgü durumlardır. Özellikle de büyük şehirlerdeyseniz, üstüne üstlük başkente iseniz benim gibi yandınız.

Başkente tayin olalı altı ay oluyor. Kız üniversiteyi kazandı, biz de on beş yılın sonunda doğuda şirin ilçemizden başkente gelmek zorunda kaldık.

İlçede her sabah yirmi dakikalık bir yürüyüş ile iş yerime gidiyordum. Ancak başkentte oturduğum ev ile iş yerim arasında trafiğin akıcı olduğu zamanlarda bile otobüs ile bir saatlik mesafe var. Güneş doğmadan kalkıp yollara düşüyorum ki iş yerime geç kalmayım diye.

Büyükşehirde yaşamak için insanın önce bir kursa gönderilmesi gerekiyor. Biz ailecek büyükşehir yaşamına yabancı olduğumuzdan alışana kadar çok sıkıntılar çektik.

Toplu taşıma dedikleri işlem gerçekten de çok ilginç. Belediye otobüsü, halk otobüsü, dolmuş, tren, tranvay hiç durmadan toplu insan taşımacılığı yapıyor. Toplu olarak insanları bir araca tıkış tıkış istifliyorlar. İnsanlar arasında bir santim bile boşluk kalmıyor. Muavin sürekli olarak tetikte. “Ağabeycim bir yanaşalım, ablacım bir adım atalım.” Affedersiniz insanlara burada birbirinin sırtına çıkıyor neredeyse.

Şehirde dolmuşa, otobüse binmek için ayrıca kondisyonlu olmak gerekiyor. Önce dolmuşu uzaktan süzeceksin, yakınına geldikçe adımlarını açacaksın. Dizlerinin üzerinde tazı gibi yaylanacaksın. Kapılar açılır açılmaz hop kendini otobüsün kapısından içeri atacaksın. Şansın varsa kapıdan sarkarak bile yolculuk yapabilirsin. İlk zamanlar kapıdan sarkarak yolculuk yapmayı çok yadırgamıştım. Medeniyetin başkentinde olur iş değil. Ama ilerleyen zamanlarda bir el tutacak yer bulduktan sonra sarkarak yolculuğun özellikle sıcak havalarda faydalı olduğunu gördüm. İçeride milletin vücudu terden birbirine yapışırken sen açık kapıdan saçların rüzgarda dalgalanarak gidiyorsun.

Bizim hanım ve kız toplu taşıma cambazlıklarını öğrenene kadar çok yayan yapıldak gittiler. Çok kerelerde kendilerine kalabalıkta bir elcik tutunacak yer bulamadıklarından ezilme ve düşme tehlikesi geçirdiler. Şimdilerde onlar da toplu taşıma kurallarını öğrendiler, çünkü bacaklarında, sırtlarında daha az çürükler, morluklar olmaya başladı.

Toplu taşıma eziyet gibi oluyor ama şimdilik bu eziyetten daha iyisi yok. Hatta soğuk havalarda otobüsün içinde insanların bu kadar yakın durmaları koyunların kaya kovuklarında birbirine sığınıp ısınmalarını andırıyor.

Onca yıl ilçede yaşadık, yolculuk için haftada birkaç kere dolmuşa binerdik. Dolmuş da her zaman için oturacak yer vardır. Zaten fazla yolcu yoktur. Olanlarda koltuklarda rahat rahat oturarak gidecekleri yere giderler. Şehir de dolmuşta, otobüste, trende, tranvayda oturacak boş koltuk bulmak şöyle dursun ayakta giderken bile insana rahat yoktur.

İlçede iken iyiden iyiye yaşlı olduğuma inanmaya başlamıştım. Ne de olsa orta yaşı geride bırakıyordum, boyumca da çocuğum vardı. Etraftan da bey amca diye seslendiklerinden yaşlılığı iyiden iyiye benimsemeye başlamıştım. Ama şehirde yaşlı olmanın hiç de faydalı bir şey olmadığını gördüm. Yaşlılık eğrisi ile hafif bükülen belim, çıkan kamburum ve kırlaşmış saçlarım gençlerin umurunda değil. Kulaklarında bir kulaklık, yalandan da koltuğa büzülmüşler, uyur gibi. Ölsen, kalkıp biri yer vermiyor.

Bu şehir çocuğu, genci ne kadar arsız ve saygısız olmuş böyle. Bizim zamanımızda kadınlar, yaşlılar, kucağında anneler ayakta yolculuk edecek öyle mi? Gerçi küçük yerlerde bu değerler hala yaşatılıyor. Büyükşehre geldiğimden beri hiçbir genç kalkıp da ‘gel amaca otur’ dememiştir.

Belediye otobüslerinde, dolmuşlarda yolculuk yaparken yadırgayıp kızdığım olaylardan biri de hemen arka sırada oturanların bağıra bağıra konuşmalarıdır. İnsanlara saygı denilen şeyin bu kişilerde olmadığını düşünüyorum.Yine bir gün toplu taşıma aracındayım. Hemen arka koltukta oturan iki bayan ( kadınlara has bir olumsuz davranış değil, erkekler de yapıyor) başladılar çene yarışına. Sabahın köründe bu denli konuşacak malzemeyi nereden bulursunuz? Neden yüksek sesle konuşursunuz?Aralarında konuştukları ve benimde dinlemek zorunda kaldığım konunun özeti şuydu: Kadınlardan biri sabah kalktığında duş almış da, saçları pamuk gibiymiş de, bu şampuanı bilmem ne markaymış da... İnanın sabah sabah konuşulan mevzu bu ve otobüsteki insanlar bu zırvaları dinlemek zorunda kalıyorlar.

Yan taraftan bir başka iki kadının sesleri onları bastırıyor. Efendim, bunlarda dairede şeflerinden muzdaripler. Çapkın şef fotokopi odasında arkadaşlarını çimdiklemiş. Çimdiklenen kadın basmış kalayı şefe. Adamın ne alçaklığını, ne ahlaksızlığını koyuyorlar. Sanırsınız şef hemen önlerindeki koltukta ve kadınlar sözleri ile adamı dövüyorlar…

La havle diyorum ama umurlarında değil ki!
Hatırıma ilçede sabahları yaptığım yürüyüşler geldikçe otobüsün koltuğunda koltuk altlarımdan terler fışkırıyor. Bol oksijenli havada, ağaçlar arasında, kuş cıvıltıları kulaklarımda büyük bir huzurla yaptığım yürüyüş sonrası işe vardığımda yorulmak nedir bilmezdim.

Ya şimdi. Bu şehirde sadece yolculuk yapmaktan yoruluyorum. Sabah işyerime geldiğimde yorgunluktan işyerinde uyukluyorum, akşam da eve vardığımda sayıklıyorum...

Kızım üniversiteyi bitirdiğinde karı koca ilçedeki huzurlu yaşamımıza tekrar döneceğiz. Şunun şurasında dört yıl daha toplu olarak taşınacağız… Hepsi bu.

İlyas Ali DAŞTAN

Ailenin Dijital Reisi:Televizyon

2009-05-12T20:03:00.002+03:00

İlk tanışıklık…

Televizyon ile olan ilk tanışmamız, İskoçyalı mühendis John Logie Baird’in televizyonu icadından tam altmış yıl sonra oldu. O zamanlar beş yaşındaydım, bacağımda kısa pantolonum vardı. Zamanım arkadaşlarımla birlikte köy meydanında çember çevirerek ve derelerde çimerek geçiyordu. Şehrin ne olduğunu bilmiyor, dünyayı bizim köyden ibaret sanıyordum. Bizden zengin olan komşumuz Musa Emminin siyah beyaz televizyonu köye getirip, evinin toprak damında upuzun ardıç direğinde sallandırdığı çatallı anten ile köyde bir numara oluşu ile köyümüzün elektrik ve elektronik tarihi kitabında yeni sayfa açılmış oldu.

Camlı kutuda siyah beyaz noktalar arasında kıpırdayan görüntülere şaşırır, Musa Emminin oğlu, televizyonun tek varisi sidikli Ellez’in, köy meydanında şişinerek gezinmesine illet olurduk. Ellez ile arkadaşlığı bozmanın faturası pahalıya mal olurdu. Zaten, televizyon evlerine girdiğinden beri sidiklinin halleri pek değişti. En küçük şeyden alınır oldu. Nazlanması arttı, doyumsuz bir çocuk oldu. Artık, köy çocukları arasında ona Sidikli Ellez diye hitap eden çocuk kalmadı.

Ellez’e taşınan tornet, misket, gazoz kapağı ve aşık kemiğinin haddi hesabı yoktu. Bütün oyun araç ve gereçlerimizin tek varisi o olmuştu. Her gün yeni şeyler vermek zorundaydık, akşama televizyon izlemek için gerekli olan geçiş vizesini almak için. Ellez’in annesi Esma Teyze de sidikli oğlunun çocuklar arasındaki bu hükümranlığını anlamış olmalı ki oğluna yaltaklanmayan çocuklara televizyon izleme ambargosu koyardı.

Benim durumum da diğer çocuklardan farklı değildi. Ellez ile olan arkadaşlığımız televizyon öncesi ve sonrası diye ikiye bölündü. Televizyon gelmeden önce Ellez’i hiç sevmez, sık sık kavga eder; kimi zaman ağzını burnunu kanatırdım. Ama televizyon geldikten sonra durum değişti. Artık, Ellez köyde en yakın arkadaşım olmuştu. Hatta, Ellez’in hamiliğini üstlenmiş, benden birkaç yaş küçük olan Ellez’e dalaşanlara karşı korumalığını yapıyordum. Bu şekilde, akşamları televizyon başında yan yana oturmamızı garantiliyordum. Esma Teyzenin, ‘geç oldu evinize dağılın’ diye çocukları evden kovaladığında Ellez’in yanında kalan ender çocuklardan biri ben oluyordum.

Televizyon sadece çocuklar arasında değil, yetişkinler arasında da vazgeçilmez bir tutku haline gelmişti. Musa Emmilerin evinde televizyon sayesinde sürekli birileri olurdu. Musa Emmiden cesaret alan diğer köylüler de birer ikişer televizyon almaya başladılar. Her hafta pazar alışverişi için kasabaya giden köylüler, kucaklarında televizyon ile dönüyordu. Toprak damların üzerinde gökyüzüne uzanan antenler çoğalmaya başladı.

Televizyon, önce köy meydanında toplanıp sohbet edenleri dağıttı. Ardından, uzun kış geceleri bir araya gelmeler sona erdi. Köyümüzün ve köylümüzün renkli, hareketli, hoşsohbet, konuşkan havası sis gibi dağıldı yerine ekranlara kilitli yeni tip kişilikler bıraktı.

Köydeki çocukluk yaşantımız televizyon öncesi ve sonrası diye ikiye ayrılıyor. Musa Emminin köye getirdiği televizyon ile asıl eğlencemiz olan oyunları bir kenara bıraktık. Harman yerinde oynadığımız çelik çomak, saklambaç, kovalamaca, uzuneşek gibi oyunların yerine koyduğumuz televizyon hiçbir zaman sadık bir oyun arkadaşı olamamıştır. Televizyon kapandığında ya da program bittiğinde arkadaşlığımız da sona ermiş ve televizyon ile arkadaşlık geleneksel oyunlarımızı unutturmuştur
......
Televizyon ve Sidikli Ellez’in hayatıma girişinden bu yana otuz yıl geçti. Ellez, en yakın dostlarımdan biridir. Ama aptal kutusu diyeceğim televizyon için aynı şeyi söyleyemem.

Televizyon ve Etkileri

Televizyon hakkında bu güne kadar yazılan birçok yazı ve makale vardır. Bu yazılarda televizyonun yararlarından çok zararları dile getirilmektedir.

1968 yılında televizyon ülkemize girmiştir. Kırk yıldır hayatımızda başköşeyi alan televizyon toplum olarak birçok alışkanlığımızı da değiştirmiştir. Yediden yetmişe kadar her insanın günlük yaşamının önemli bir kısmı televizyon karşısında geçmektedir.

Geçmişte yapılan bir araştırmanın oldukça düşündürücü bulgusunu paylaşmak istiyorum: “Amerikalıların günde ortalama 3 saat 59 dakika ile birinci sırada yer aldığı televizyon izleme sıralamasında, Türkiye 3 saat 36 dakika ile ikinci sırada yer alıyor.” Bugün, televizyon izleme oranının Türkiye için günde 5 saat olduğundan söz ediliyor. Türk insanının zamanı bu kadar değersiz ve bol mudur? Yararından çok zararının olduğu belirtilen bir aygıta köle olmak, mahkum olmak zayıflık değil midir?

Günümüzde bireylerin televizyon ile tanışıklığı henüz anne karnında iken başlıyor. Hamile kadının ekran başında geçirdiği hamililik süreci hem kendisi hem de bebeği için zararlıdır. Doğumdan sonra da televizyon ile olan birlikteliğimiz devam ediyor. Emzirme sırasında koşullu şartlandırma yöntemi ile bebekler televizyon izlemeye koşullandırılıyor.

Bir anı…

Bir yakınımın evinde misafir olarak bulunurken, ailenin on iki yaşındaki çocuğunun davranışı dikkatimi çekmişti. Çocuk, televizyona gözlerini dikmiş, kendisine seslendiğimi duymuyordu. Annesi gülerek, oğlunun henüz oturmaya başladığı bebeklik döneminde, yastıklar ile etrafını beslediğini ve televizyonu açıp, kendisinin mutfakta yemek pişirdiğini ve çocuğun saatlerce televizyon karşısında hiç sesini çıkarmadan kaldığını anlatmıştı. Bebeklikten itibaren televizyon bağımlısı olan çocuk pür dikkat reklâmları dahi izliyordu.

Kültürel değerlerimizden olan misafir kabul etme ve misafir olma davranışları da davetsiz misafir olarak evlerimizde başköşeye kurulan televizyondan nasibini aldı. Misafirlikte hal hatır sorulur, sohbetler edilir, çaylar içilirdi. Şimdilerde misafir olarak gidilen evlerde ya da misafir kabul ettiğimiz zamanlarda konuşacak konu bulamadığımızdan misafirin sıkılmaması için televizyon açılır ve ev sahibi ile birlikte televizyon izlenir oldu.

Televizyon ve aile

Televizyon; bebeklikten, yaşlanıp ölene kadar hayatımıza aldığımız dijital bir aile üyesi gibi vazgeçilmezimiz olmuş durumda. Türk aile geleneği; kalabalık ailenin parçalanarak köyden kente göçmesiyle değişmeye başladı. Aile büyükleri kente ve kentin hızlı yaşamına uyum sağlayamadığı için köylerde kaldı. Dede, büyükanne gibi ailenin bilgi ve tecrübe kaynakları çocuklardan uzaklaştırıldı. Yaşlıların sohbetlerinin dinlendiği, anıların paylaşıldığı günler geride kaldı. Artık, çekirdek ailede tek söz sahibi televizyon oldu.

Kent yaşamının zorunlu değişimi olan çekirdek aile; anne, baba ve çocuktan meydana gelmektedir. Ortalama gelire sahip olan çekirdek ailede en az iki tane televizyon bulunmaktadır. Çocukluğumda, servet değerinde olduğu için alınamayan bu aygıt, teknolojinin ve seri üretimin artması sonucu ucuzladı. Televizyon alamayan aile yoktur; sadece devasa ekranlı veya plazma televizyon alamayan aileler vardır.

Günümüzde, aile bireylerinin sayısı kadar televizyona sahip durumdayız. Çocuk odasında televizyon vardır: Çocukların, çizgi film ve benzeri programları izlemeleri için. Aslında, yetişkinlerin istedikleri programları izlemeleri için çocuklar dışlanır. Kumandayı eline alan yetişkin, çocuğunun mızmızlanıp televizyon keyfini kaçırmasını istemez. Kadın ve erkek olarak da farklı program seçenekleri olduğundan ayrıca salona ve oturma odasına televizyon kurulur.

Kadın, eşinden ve çocuğundan farklı olarak kendisine özgü programları izlemek istemektedir. Kadının takip etmesi gereken bilmem kaç tane pembe dizisi, sabahları kaçırmaması gereken sabah programları ve haberdar olması gereken dedikoduları sunan magazin programları vardır.

Erkek için de benzer şeyler geçerlidir. Hala, ailenin reisi olan babaya ayrıcalıklı olarak en büyük ekran sunulur. Erkek, salondaki büyük ekranın başına kurulur ve futbol maçlarını, haberleri, tartışma programlarını ve filmleri izler.

Görüldüğü gibi aile bireylerinin televizyon izleme gereksinimleri ve program seçimleri de birbiri ile uyuşmaz. Bu nedenle aile üyeleri, akşamları evde buluştuklarında yemek saati sona erdikten sonra kendi dünyasına ve televizyonuna dalar. Hatta akşam yemeği saatinde de mutfağa kurulu küçük ekran televizyondan atıştırmalık bir şeyler izlenir.

Aileyi, fiziken bir arada tutan şey televizyondur. Aynı ev içerisinde yaşayan aile üyeleri televizyon ile birbirlerini aldatırlar. Çünkü birbirlerine ayırmadıkları zaman ekran başında harcanır.

Tek televizyonlu ailelerde yaşanan olaylar daha farklıdır. Kumanda savaşlarının yaşandığı bu ailelerde şiddete kadar varan durumlar olabilir. Kumandayı elinde bulunduran kişi aynı zamanda ailenin de otoritesidir ki bu çoğunlukla erkektir. Diğer aile üyeleri, erkeğin seçtiği kanallarda yayınlanan programları izlemek durumundadır. Erkek, elinde kumanda uyuklamaya başladığında hâkimiyet bu sefer kadına geçer. Erkek ve kadın arasında kalan çocuklar, yaşlarına ve gelişim özelliklerine ters düşen program ve yayınları izlemek zorunda kalırlar.

Aile bireylerinin hepsine birden hitap eden televizyon programlarının sayısı az ya da izlenme saati uygun değildir. Aile olarak bir programı izlemek ve program üzerinde tartışmak, fikir alışverişinde bulunmak nadir görülen davranışlardandır.

Peki, aile üyeleri arasındaki bu kopukluk ve soğukluk kimin işine yarar? Kapitalist bir anlayışın ürünü olan, insanlara hayali renkli bir hayatı sunan televizyon, reklâm ve ticaretin dışında bir kaygı gütmemektedir. Televizyon kanalı sahipleri reklâm pastasından daha büyük payı kapmak amacıyla gece gündüz çalışarak insanları daha uzun süre ekranlara bağlamayı amaçlamaktadır.

Televizyon kanallarının yayın akışları incelendiğinde eğitim, kültür gibi programların yok denecek kadar az olduğu görülecektir. Birbirinin kopyası dizi senaryoları, yarışma programları, magazin haberleri ile yirmi dört saat doldurulmaktadır.

İçinde bulunduğumuz yüzyılda ailenin tanımını yeniden yapmak gerekiyor. Aile; televizyon, baba, anne ve çocuklardan meydana gelen en küçük sosyolojik birimdir. Egemenliğin televizyona kaptırıldığı ailelerde televizyon, ailenin dijital reisi olarak karşımıza çıkmaktadır.

İlyas Ali DAŞTAN

Şimdi Bir Başka...

2009-05-12T20:03:00.001+03:00

ŞİMDİ BİR BAŞKA BAKTIĞIM RESİMLER…

Şimdi yeni bir pencereden seyrediyorum yaşam manzarasını…
Yeşilini yitirmiş bir yaprağın üzerinde duruyor solgun yüzün.
Çiçekleri sen sulardın eskiden,
Şimdi boynu bükük bekliyorlar saksıların tutsaklığında,
Hüzünlü bir çocuk edasıyla.
Kapılar kara yalnızlıklara sonuna kadar açık,
Balkonlarda hasret rüzgârları esiyor.
Uzak yollar çekçekte yolculuktan usanmış yorgun bedenimi
Yüreğim akıp gitme sevdasında bahar yağmurları ardı sıra.
Kuşlar başımda dönüp duruyor,
Başım dönüyor; kuşların peşi sıra.
Ellerimin ayasında kocaman yol ayrımları…
Gece yarıları, terli çığlıkların dokunuşlarıyla paramparça olurken bir an da,
Aynalarda ufalanıp yerlere dökülüyor yüzümden düşen cam kırıkları.
Kırılıp un ufak olan ümit kırıntıları toza dumana bulanıp geçip gidiyor okyanusta kaderine terk edilmiş salların ıslaklığında.
Şairler katil olmuş, şiirlerden oluk oluk kan damlıyor,
Şarkılar kör nişancı, kör karanlıkta yürekteki hedefini on ikiden vuruyor.
Bizim diye bir şey yok artık, her şey birilerinin olmuş, bir zamanlar bize ait ne varsa…
Ne sen bendesin, bir zamanlar dağlar kadar büyükken sende,
Ne ben sendeyim eskiden olduğu gibi…
Şimdi yeni bir pencereden seyrediyorum yaşam manzarasını…
Güneş çoktan devirdi yorgun ve uykusuz başını dost bildiği dumanlı dağların omzuna,
Gurubun kızıllığı çekti setini maviliklerin üzerine,
Uzaklardan bir kuş, garip ve elemli sesiyle her gece olduğu gibi
Bu gece de eşeyini aramakta, bulamayacağından haberi olmadan.
Sen uykudasın bebek, bense yaşamın gece nöbetinde…

İlyas Ali DAŞTAN

Sosyal Hizmet Uzmanı Aranıyor

2009-05-12T20:01:00.000+03:00

LİA Devletinin en popüler ve tirajlı gazetelerinden birinde tesadüfen gördüğüm iş ilanını ihtiyacı olan arkadaşlarla paylaşmak istiyorum. Malum, artık ekmek ve iş aslanın midesinde. İşsizlik almış başını gidiyor.

İlgilenen arkadaşlar için gazetede yer alan iş ilanı şöyledir:

LİA Devleti Başkanlığı Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğüne bağlı olarak istihdam edilmek üzere sosyal hizmet uzmanı aranmaktadır.

Mevzuat bilgisi tam olan; LİA Devletinin ana-babayasası dâhil bütün kanunlarını bilen ama kanunlarda yer alan maddeleri yeri geldiğinde amirlerinin ve üstlerinin keyfine göre uygulayıp uygulamama esnekliğine sahip, kanunların yetersiz kaldığı durumlarda amirlerinin buyruk ve sözlerini kanun kabilinde uygulayan…

Sosyal hizmetlerin bünyesinde bakılan ve beşikten mezara kadar her yaşta ki müracaatçı gruplarıyla çalışmaya hazır ve nazır…

Bilgisayar, daktilo, istatistik konularında sertifikalı, kendi yazılarını, raporlarını yazabilen, kendi söküğünü dikebilen…

Elektrik, elektronik ve tamir işinden anlayan, sosyal serviste meydana gelebilecek arızaları tamir edebilecek, ampul ve priz değiştirebilen, kaynak ve montaj yapabilen…

Ağzı var dili yok, verilen emirleri harfiyen yerine getiren, karşı söz, eleştiri veya başka herhangi bir şekilde öneri, teklif sunmayacak…

Harita ve imar konusunda bilgili; görevi gereği çıktığı sosyal incelemelerde kolay adres bulabilecek, kurum şoförünün kafasının tası attığı zamanlar adres bulmayı bıraktığında, taksi durakları, su, tüp bayilerine adres soracak, pusula ve teknik izleri yorumlayacak, karınca ve tazı ayak izlerini sürerek müracaatçının evini öğrenecek…

Kendisini koruyacak kadar uzak ve yakın doğu sporlarından karate, judo, tekvando vb. en az birini bilecek, kavgaya karışmak istemediğinde olay yerinden hızla uzaklaşacak kadar bacakları güçlü ve çevik…

Halkla ilişkiler konusunda deneyimli, halkın içine ve işine karışmayacak, halkçılık etmeyecek, bu konularda halt yemeyecek…

Ön muhasebe ve mutemetlik konularını bilecek, kurumda çalışan ve personelin özlük ve maaş işlerini takip eden ancak her seferinde yanlış hesaplamalarla personelin maaşını baltalayanlara karşı maaşının takibini yapacak, yanlış ve eksik ödemelerde ilgili saymanlıklarda elinde maaş bordosu ile çile dolduracak…

Görevden ve işten kaçmayacak, gerekirse alakasız konularda meta zoru ile yapılan görevlendirmelere eyvallah diyecek, fazla çalışmaların karşılığı olarak izin, ücret konularında dırdır etmeyecek…

Mesai mefhumu tanımayacak, gece gündüz iş ile yatıp kalkacak, bekar olması tercih sebebi olup çocuksuz olması ekstra tercih sebebidir…

Kurumlarda müracaatçıların sökük ve yama işlerini yapacak kadar dikiş, nakış, overlok işlerinden anlayacak, karanlıkta iğnenin deliğinden ipliği geçirebilecek…

Garsonluk deneyimi olan, işi başından aşkınken bile masasından kalkacak kendi çayını kahvesini alacak, misafirlerine elinde tepsi ile çay taşıyacak, kahvenin köpüklerini dökmeyecek kadar düzgün ve ritimli yürüyecek…

Kendi kullandığı masa ve eşyaları temizleyecek kadar temizlik ve bakım işlerinden anlayacak, temizlik ve bakım işlerine bakan personelin sahip olduğu torpil ve dayı-yeğen işlerine tahammül edecek…

En az bir yabancı dil bilecek, ama bildiği yabancı dilleri kendinde saklayacak…

Ameliyat ya da başka bir yöntemle sinirleri alınmış, her daim gülen, yürürken bulutların üzerinde yürüyor gibi yaylanan…

Ek gelir, yan ödeme, alt ödeme, üst ödeme vs. gibi adlar altında özlük, sosyal, ekonomik hak ve ödeme talep etmeyecek, eşit işe eşit ücret gibi falan safsatalarda bulunmayacak…

Sözleşmeli maaş, düz maaş, ek ders konularında cart curt edip bölücülük yapmaya kalkışmayacak kadar tok gözlü, tamahkar olacak, kıt kanaat geçinmeye ve asgari düzeyde yaşamaya alışkın, azıcık işim kaygısız başım felsefesi ile yoğrulan, kuru ekmeğe şükreden…

Araştırmacı, ama araştırıp bulduklarını kimseye söylemeyecek, buldukları ile amirlerine iş çıkarmayacak …

Kurumun hemen her bölümünde ve biriminde çalışmayı kabul eden, satın alma, satma, sayma gibi türlü türlü komisyonlarda görev alacak, kendisine havale edilen her hangi bir iş konusunda benim uzmanlık alanım dahilinde değildir diye bir mazereti olmayan, verilen her işi öpüp başına koyan, gereksiz her iş ve evrak havalesinde sevincinden oynayan…

Ağzıyla konuşmak yerine kuş tutan, kulakları ile dümbelek çalan, burnuyla zurna öttüren, keklik gibi seken, diliyle mektup kapağı yapıştıran, serçe parmağıyla zımba teli söken…

En az iki tam teşekküllü hastaneden sağlıklıdır ve eşek gibi çalışabilir raporu alınmış olacak ve her türlü sağlıksız koşulda hastalanmayacak, hastalandığında sevk ya da rapor haklarım var demeyecek…

Son olarak Don Kişot gibi yel değirmenlerine saldıracak mücadeleci ruha ve köle İzavra kadar ağır işlere dayanıklı metanetli bir bedene sahip…

Yukarıdaki şartları taşıyan ve kendisine güvenen sosyal hizmet uzmanlarının boydan, yandan ve şortlu birer adet fotoğrafları ile birlikte genel müdürlüğümüz personel dairesine başvurmaları gerekmektedir.
…
İş arayan sayın sosyal hizmet uzmanı arkadaşlarım, LİA Devleti’nin bugünkü ekonomik koşullarında bu iş fırsatını gelin, kaçırmayın. Yukarıdaki şartlar ağır demeyin, alimallah bir sosyal hizmet uzmanı için bu koşullar az bile! Allah uzmana can sağlığı, koluna kuvvet, beline güç, ayaklarına çeviklik, zihnine açıklık, gönlüne aşk verdiği vakit her işin üstesinden gelir…

Ben görevimi yaptım, kendisine iş arayan arkadaşlara duyurulur.

İLYAS ALİ DAŞTAN

Projenin Başarı Öyküsü

2009-05-12T20:00:00.000+03:00

“Balık bilmezse halik bilir” sanırım yaşarken bu atasözünün deneyimsel gerçekçiliği ile yüz yüze gelmeyen insan yok gibidir. Sonuçta atasözleri atalarımızın deneyim imbiklerinden süzülerek bugünlere gelmiş kalıp sözlerdir.

Bu girişten sonra asıl anlatmak istediğim öyküme geçiyorum. Geçen yıl bu zamanlar yakın arkadaşım İzzet ÇETİN ile yapmış olduğumuz sohbetler neticesinde doğan proje fikrini olgunlaştırdık ve bu proje fikrini ete kemiğe büründürüp uyguladık. AB Ulusal Ajans tarafından dezavantajlı grupta sayılan yetiştirme yurdu çocukları için uygulanan projeye hibe yine Ulusal Ajans tarafından verilmiştir. “EL ELE SEVGİ SELİNE” adlı projenin planlama ve uygulamaya dair tüm detaylarını yine burada yayınlamıştım. Ankara’daki yetiştirme yurdunda kalan gençlere uygulanan proje nihai hedeflerine ulaştıktan sonra uygulanmış projeler rafına kaldırıldı.

Projeyi uyguladıktan sonra bağlı olduğumuz birimler tarafından “elinize sağlık” diyen olmadı ancak İzzet ve ben birbirimizi tebrik ederek egomuzu tatmin edip yeni işler ve projeler için çoktan kolları sıvadık. Bizi çalışmaya sevk eden toplumsal duyarlılığımız yeni işlere koşturmamız içinde sürekli iğnelemektedir.

04.10.2007 tarihinde Ankara Sheraton Otelinde bir ödül töreni vardı. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) Türkiye Temsilciliği tarafından hazırlanan gençlik temalı “Ulusal İnsani Geliştirme Raporu” kapsamında GENÇLİK ALANINDA İYİ ÖRNEKLER etkinliği düzenlenmiş ve gençlik alanında değişime ve gençlerin gelişimine katkı sağlamış projelere ödül verilmesine karar verilmiştir. “EL ELE SEVGİ SELİNE” adlı projemiz ile ödüle layık görülen projeler arasında olmak ayrı bir gurur yaşattı. UNDP tarafından, seçilen bu projeler sadece Türkiye’ye değil tüm dünyaya duyurulacaktır.

Yüzlerce ampulden oluşan toplantı salonun tavanında güneş gibi parlayan devasa avizenin ışığı altında ödül almak için kürsüye doğru ilerledim Tören salonu dolmuş. BM Daimi Koordinatörü ve UNDP Türkiye Temsilcisi Mahmod Ayup, British Council Yönetim Kurulu Başkanı Lord Neil Kinnock, British Council Türkiye Direktörü Chris Brown, Almaya Büyükelçisi Eckart Cuntz ve diğer üst düzey yöneticiler bize ödül vermek üzere oraya toplanmışlar. Bu isimler aslında o kadar da önemli değil, sadece öteki tarafta var olan vefasızlığı biraz daha gözler önüne sermek için pekiştireç olsun diye zikrediyorum.

UNDP tarafından ödüle layık bulunan proje başarımız bizi şımartmak yerine daha çok çalışmak ve yeni projelere imza atmak konusunda güdülemiştir.

Yazımın başlangıcında sitemkâr bir tarzda sarf ettiğim atasözünde sizce de doğruluk payı yok mu?

Ünlü yazar Aziz NESİN “Çocuklarıma” adlı şiirinde şöyle der:

Dünyada yapılmamış işler çoktur çocuğum

Derlerse ki bu işler bişeye yaramaz

De ki bütün işe yarayanlar

İşe yaramaz sanılanlardan çıkar

El ele verdiğimiz zaman sevgi selinin çoğalacağına olan inancımızla…

İlyas Ali DAŞTAN

Otobüste Sabah Dedikoduları

2009-05-12T19:59:00.000+03:00

Konuşmayı, gevezelik etmeyi seven bir milletiz. Konuşmak için zaman ya da yer önemli değildir. Biz konuşmak istedikten sonra her ortamda her zaman konuşuruz. Berberde, kasapta, hastanede doktor sırasında, bankada maaş kuyruğunda…

Öyle gizlimiz saklımız da yoktur. Küfredeceksek bile etrafımızdakiler duyacakmış veya rahatsız olacakmış umursamayız. Bizim millet olarak özümüz sözümüz birdir.

Trende, tramvayda, otobüste, dolmuşta artık neresi denk gelirse. Bazen dedikodu yaparız, bazen başımızdan geçen acıklı bir olayı anlatırız, bazen de sorunlarımızı paylaşırız.

Sabahları uzun bir yolculuk yaparak iş yerine gidiyorum. Şehrin bir ucunda oturuyorum, diğer ucunda çalışıyorum. Hal böyle olunca işe yetişmek için otobüsün ilk seferinde yolculuk yapıyorum. Maşallah bindiğim otobüs sabahın köründe dahi tıklım tıklım olur.

İş yerine gidene kadar değişik konularda değişik konuşmaları dinleyerek zaman geçiririm. Konuşulanlara kulak kabarttığımdan onca yolun ne zaman bittiğini fark edemem.

Bu sabahki yolcuların aralarında geçen sabah dedikodularından bir bölümünü anlatayım size. Bu önemli konuları onlar bana anlattılar, ben de size aktarayım. Paylaşımcı bir toplumuz ne de olsa. Aslında konuşulanlar bunlarla sınırlı değil. Yüz kişilik otobüsün içinde yoğun bir uğultu bulutu içerisinde benim kulağımın seçtikleri bunlar. Yoksa alimallah bütün konuşmaları yazmaya kalksam sayfalar yetmez.

Daha ikinci duraktan sarışın kadın başladı. Sabahı zor edenlerden biri olmalı…

Sonradan sarışın olduğu saç diplerinin siyahlığından belli olan kadın, yanındaki bayana anlatıyor: Ayten’i tanıyorsun, patlak gözlü Ayten ile cumartesi günü kuaföre gittik. Kuaför, Ayten’in eski bir arkadaşının tanıdığıymış. Kuaför denilen izbenin aynalarına sinekler pislemiş, koltukların kolları eprimiş. İçeride yılışık bir adam üzerimize abanarak karşıladı bizi. Ayı gibi kıllı adam neredeyse üzerime düşecek diye korktum. Kendimi azıcık geri çekince bu sefer de arkamda uyuz çırağının kucağına oturuyordum. Ay! Bir utandım, bir utandım, sorma. Çırak da sararmış dişlerini göstererek sırıtmaz mı? Kız aklım iyice başımdan gitti. Bir an da bu abazanların arasına nerden düştüm diye korktum. Kuaförden daha çok af edersin at hırsızına benzeyen adam buyurun hanımlar dedi. Sanırsın azgın bir at kişnedi. Adamın adı Fettah mıymış, Settah mıymış, unuttum. Adamın adında bile meymenet yoktu şekerim. Ayten, salınarak buyurdu. Aynadan Ayten’e bakıyorum. Bu Ayten ile bir daha bir yere gidersem iki olsun…

Sarışın kadın ile Ayten’in maceraları devam ededursun.

Hemen arka koltukta oturan başka bir kadın boru gibi sesiyle yanındakini azarlıyordu. Herhalde eşi olacak. Adam, söylenenleri sadece dinliyordu. Adamın yüz ifadesi nasıl diye merak ediyorum. Boru sesli kadın: Sen, ne biçim adamsın Müslüm. Sen de hiç mi erkeklik gururu yok. Adam senin tepene yağmur gibi tuvalet sularını boca etsin, senin gıkın çıkmasın. Üstüne bir de adama günaydın diyorsun. Sersem herif, senden zaten başka ne beklenir. Bu kadar sümsük olmasaydın şimdiye kadar dairede şef olurdun. Bak Şişman Hayriye’ye havasından geçilmiyor. Kocası senden önce işe girdi, şimdi şef olmuş. Ama sende nerde o kadar akıl. Senin kafana üst kattakiler sıçıyorlar, senin daha sesin çıkmıyor. Bana bak, bu akşamda üst kata çıkıp o Kerim deden herifle konuşmazsan eve gelme…

Orta yaşı biraz geçmiş bayan, kırmızı ruju balçık gibi parlayan geçkin kadına anlatıyor. Bu Şinasi denilen kart zamparayı şikâyet edeceğim. Hangi Şinasi olacak ayol, bizim dairedeki tüysüz Şinasi’yi. Adam yaşına başına bakmıyor, bana yemeğe çıkma teklif ediyor. Hadi oradan yaşlı bunak dedim. Ben daha koklanmamış bir gülüm, senin gibi titrek elli bunağın yanına yakışır mıyım?

Kırmızı ruju balçık gibi parlayan geçkin kadın cevap veriyor. Hayatım, erkek milleti askıntı olmasa hayatımız ne güzel olacak. Bizim dairede de müdür yardımcısı Tayfun peşimden ayrılmıyor. Herif köpek gibi kuyruğumda. Azıcık kuyruğumu sallasam itin salyaları yere damlayacak. Ben ki genel müdür sekreterliği yapmışım, müdür yardımcısı ile ne işim olur ayol…
Burun deliklerinden kıllar sarkan adam yanındaki arkadaşına anlatıyor. Birader, dün kahvede koz sinek oynuyoruz. Kamil’in elinde maça beyi var. Kimse de koz kalmadı. Herkes elinde kalan son kâğıdı masaya vurdu. Kamil’in yüzünü görmeliydin, eşekten düşen balkabağı gibi oldu. Şöyle kasıldım da masaya pat vurunca yirmi üç çay enayilerde kaldı…

Onun önündeki adamın ağzından tükürüklerin çıktığını görüyorum. Akşamki maçı yöneten hakeme bozuk atıyor. Sanırsın hakemlik konusunda uzman. Maçı yöneten hakem doksan dakika boyunca bir tane haklı karar vermemiş. Hakemin gözüne gözlük gerekliymiş…
Bu millete futbol dedin mi akan sular durur. Önlü arkalı birkaç koltuk daha tartışmaya katıldı. Ne hakemin körlüğünü bıraktılar, ne hocanın nankörlüğünü. Sahadaki adamların yedi ceddini yokladılar. Yol boyu futbol konusunda demeçler verdiler, anlattılar, kaçan golleri defalarca yorumladılar…

Elindeki defteri dürüm yapmış lise öğrencisi erkek çocuk yanındaki kıza hava yapıyor. Tarihçi tahtaya kaldırdı. Sözlü yapacağım dedi. Elim cebimde tahtaya kalktım. Buyur hoca dedim. Hoca yutkundu. Osmanlı’nın kuruluşunu anlat dedi. Ben de hocam Osmanlı bir kere kurulmuş, kaç kere anlatacağız dedim. Sen benimle dalga mı geçiyorsun dedi. Elini kaldırdı, tokat atacaktı. Havada yakaladım elini, hocanın gözleri fal taşı gibi oldu…

Öğrencilerin hemen önündeki koltukta fötr şapkalı beyefendi kılıklı bir adam, yanındakiyle konuşuyor. Azizim, satın alma dairesindeki esmer Şükran’a bitiyorum. Bir gün kafayı bozacağım, gidip yanına seviyorum ulan diyeceğim…

Pembe ojeli tırnakları tatlı kaşığından uzun süslü kadın kahkaha attığında dikiz aynasından şoför bile ne oluyor diye arkaya baktı. Kadın cep telefonu ile konuşuyordu. Karşı taraftaki komik bir şeyler anlatıyor olmalı ki kadının ağzı hiç kapanmıyor.

Kızıl küt saçlı bayan kısık sesle konuştuğunu sanıyor. Arkadaşına, mağazadan yeni aldığı iç çamaşırlarını anlatıyor. İnce tüllü bir jartiyer almış, ip külot ile akşam denemiş. Aynanın karşısında kendini nasıl beğendiğini anlatıyordu.

Göğüs dekoltesi yerinde olan bir bayan heyecanla anlatıyor. Dün akşam dizim başladı. Harun kahveye maça gitti. Kahvemi yaptım, televizyonun karşısına oturdum. Bu Ferhun’de lanet bir kadın. (dizi deki kahramandan söz ediyor) Ay, kadında şu kadar ar kalmamış. İhsan ile yattıktan sonra, Memduh ile tatile gitti. Geçen bölümde de Recai’yi karısından boşanması için sıkıştırıyordu. Bu kadın milletinden korkulur şekerim…

Daha başkaları değişik konularda konuştular, konuştular… Kimi zaman bu konuşmalara aynadan şoför de katıldı. Yol boyunca konuşulan konular arasında ne hayat pahalılığı, ne enflasyon, ne zamlar, ne ülkeyi soyanlar, bankaları dolandıranlar vardı. Aslında bunlar kimsenin pek umurumda değildi.

Son durağa geldiğimizde yolcular ha bire yanındakine bir şeyler anlatmaya devam ediyorlardı. Kapılar açıldı, millet ikişerli üçerli çeşitli yönlere dağıldılar. Gidenlerin arkalarından baktım el kol hareketleri ile hala bir şeyler anlatıyorlardı. .

İLYAS ALİ DAŞTAN

Ordu'dan

2009-05-12T19:58:00.000+03:00

Sahil boyu sol yanımı maviye sağ yanımı yeşile yaslayıp, dilimde Ordu’nun meşhur türküsü ile girdim şehrin kapısından içeri.

Ordu’nun dereleri
Aksa yukarı aksa
Vermem seni ellere
Ordu üstüme kalksa
Sürmelim aman.

Güneş delici ışıklarıyla perdelemiş her tarafı. Denizde mavinin, dağlarda yeşilin tonları üzerinde çakıyor.

Bilmediğiniz bir şehre ilk ayak bastığınızda sırtınızda garip bir yabancılık, sinsi bir yalnızlık eli dolaşır. Kendime yabancılık payesi biçmeden indim otobüsten ve Ordu’nun içine karıştım. Ben, gittiğim şehrin insanı olurum. Ordu’da Ordulu, Çorum’da Çorumlu, Diyarbakır’da Diyarbakırlı…

Üç gün, iki gecelik Ordululuğum başladığında haziran ayının sonuydu. Keyfimizden bozduğumuz tabiatın dengesinin öfkesini aşırı sıcaklarda kavrularak ödüyorduk. Tabiat, kendisinden çaldıklarımızı bir gün geri alacak demişti bir dostum. Molozlarla doldurduğumuz denizler, ciğerini kavurduğumuz ormanlar, kuruttuğumuz göller sonsuza kadar suskun kalmayacak…

Şehrin caddelerini, sokaklarını kafama yazmak için haritasız ve adressiz dolaştım. Tepelerinde gözlerimi, sahilin kumlarında ayaklarımı gezdirdim. Karnım acıkmaya başladığında üç beş masadan oluşan ve küçük kentlere özgü aşevlerinden birine girdim. Kahvaltı niyetine iki tas mısır çorbası ile kendime geldim. Aşevinin sahibinin ikramı hakiki Karadeniz yaprak çayını içerken bir yandan da sohbet ettik. Karadeniz şivesinin tatlı kayganlığı ile buralarda ne aradığımı sordu.

Dağlarında fındık ağaçlarının soluduğu, sahilde denizin üflediği bol oksijeni ciğerlerime çekerken Ordu’ya neden geldiğimi hatırladım. “Okçuluk Federasyonunun düzenlediği, minik okçuların yarışacağı şampiyonada hakem olarak görevliyim,” dedim. Memleketine özgü burnu ile anlattıklarımı dinlemeye çalışan aşevi sahibine. Sonra da okçuluk sporunu anlatmaya çalıştım; hamsi ve fındıktan başkasını tanımam der gibi bakan sevimli adama. Vedalaşırken yabancısı olduğu okçuluk sporunu izlemesi için onu stadyuma davet ettim…

İlk gün geceyi bulduğunda; gökyüzünden üzerime değecek kadar yakın, sayıca çok yıldızların parlaklığında, dalgaların sahildeki kayalarla sohbetini dinleyerek ve Ordu’da olmanın mutluluğunu düşlerime sararak bıraktım gözlerimi uykunun kollarına.

Uyandığımda yüzümde akşamdan unuttuğum tebessümü yerinde dururken buldum.
…
Martılar yavrularıyla birlikte deneme uçuşları yaparken bir yandan da çığlık atarak gökyüzünden izlediler, açık alanda uçup hedeflerin kalbine düşen okları.

İki gün boyunca; denizin kenarında kurulmuş statta minik okçular kendilerinden büyük yayları, okçu ağabeyleri gibi büyük bir ciddiyetle gerip hedefleri tam ortasından vurmak için kıyasıya mücadele ettiler. Centilmence ve sportmence devam edip sona eren yarışmaların sonunda emeklerinin karşılığını kürsüde devleşerek aldı minik yürekler…
…
Yarışmalar sona erip, görev tamamlandıktan sonra çıktım Boztepe’ye. Gülşen Kutlu yüreğinde ısıtıp seslendirdiği yanık türküde “Boztepe’ye çıkmalı, şu Ordu’ya bakmalı” diye salık veriyordu.

Fındık ağaçlarının arasından, bulutlara doğru yolculuğun son durağı oldu Boztepe. Ordu’ya, martı gözü ile tepeden bakmanın ve içime havanın en temizini çekmenin keyfiyle oturdum. Akşam serinliğinde sis duvarını delip şıkır şıkır ışıklar altında yalazlanan bu şirin Karadeniz şehrini izledim. Yeşilin zirvesinden, denizin ufkundaki maviliğe aktım. Her şey rüya gibiydi.

“Ne arzu edersiniz,” diye soran garsonu fark ettiğimde kendime geldim. “Cennetteyim daha ne arzum olsun ki” demek geçti içimden. “Ben sadece rakı istiyorum, gerisini sen tamamla,” dedim. Tepebaşında akan çeşmeden doldurduğum su ile rakıyı akladım. Kadehimden bir yudum aldığımda, masada adını bilmediğim cennet yemişlerine baktım. Pancar çorbası ile midemin kapısını açtım. Mısır ekmeğini katık edip melecon kavurmasına başladım. Mezgit tavadan sonra geldi pezik mücveri. Yanında ısırgan kavurması. Yoğurtlu ve acılı mezeler ile kaç kadeh içtim hatırlamıyorum. Rakıdan değil Ordu’dan sarhoştum. Işıkların üstünde, bulutların içinde bir hoştum.
…
Denizin yaramaz çocukları martıların uçları karalı kanatlarına takılıp uçmak şart değilmiş meğer. Yüreğim, sevdalandığında da kanatlanıp uçmaktaymış zaten. Sevdalım, beni ben eden, bakışlarında seyran ettiğim, gözleri sürmeli kadınım; sana bulutların arasından, mavinin ve yeşilin kenarından, Ordu’nun en yüksek tepesinden sesleniyorum: SENİ SEVİYORUM…

İlyas Ali DAŞTAN

Milli Çöpçatan:Televizyon

2009-05-12T19:57:00.001+03:00

Evlilik; iki kişinin aile kurmak üzere kanunların uygun gördüğü şekilde ruhen ve bedenen bir ömür boyu sürecek şekilde bir araya gelmesidir. Sözlük tanımı böyle olan evlilik toplumsal olarak istenen ve desteklenen bir bağdır.

Evlilik bağı kimi zaman bireyin kendi kişisel çabaları ile olmuyor. Araya birilerinin girmesi, tarafları tanıştırması, buluşturması ile evlenecek kişilere destek verilmesi de gerekebiliyor. Evlenme konusunda evleneceklere yardımcı olanlara çöpçatan adı verilmiştir. Çöp çatmak sözcüklerinin kökeni acaba kuşların çöpleri bir araya getirerek kurdukları yuvaların adından mı ileri gelmektedir, bilemiyorum. Ancak, çöpçatanların hayırlı bir işe vesile olduklarını söylemek mümkündür.

Evlenene “Allah yardım eder” sözü evlilik konusunda toplumsal olarak duyarlılığımızı ifade etmektedir. Çünkü bu aile yuvasının kurulmasında yakından uzaktan herkes çöp koyma telaşında, çorbaya tuz atma yarışındadır.

Son zamanların en popüler televizyon programlarından biri bana göre çöpçatanlık programlarıdır. Namı diğer evlendirme/izdivaç programları. Hemen her kanalda ünlü/ünsüz bir sunucunun yönetiminde insanlar evlendirilmeye çalışılıyor. Toplumun evlendirme telaşını ve yarışını televizyonlar milli bir misyon olarak benimsemiş durumdalar.

Evlenmiş boşanmışlar, evde kalmışlar, bu güne kadar evlenmeyi düşünmemiş olanlar, ikinci/üçüncü/dördüncü baharını yaşamak isteyenler, dullar, gençler, yaşlılar derken cümbür cemaat bir kitle evlenme yarışına ve derdine düşmüşler.

Evlenmek isteyen kişi kameralar karşısında tanıtılıyor. En geçerli özellikler şunlar oluyor: Gelir getiren güzel ve sağlam bir işi olacak, evi olacak, yaşlı ise emekli maaşı olacak. Fiziksel olarak duruşlar sonraki detaylar oluyor. Evlenme vaadinde bulunan kişi ekonomik ve parasal değerlerini ön plana çıkarıyor. Kişiliğinin çarpıcı özellikleri ya da ne kadar sosyal olduğu, haftada iki kitap okuduğu, edebiyattan hoşlandığı anlatılmıyor zaten karşı tarafın pek umurunda olmayan meziyetler bunlar.

Evlendirme programlarına katılanların verdiği mesaj artık evlilik denilen sosyal kurum ekonomik bir anlaşmadan öteye gitmiyor oluşudur. Aşk, sevgi, muhabbet pek aranan kriterler değil, aransa da sonradan olabilecek duygular gözüyle bakılıyor.

Yine izdivaç programları bize “para ile saadet olmaz” atasözünün geçersiz olduğunu anlatmaya çalışıyor. Devir ekonomi devri ne de olsa. Asıl para ile saadet olur. Ev kirası, ödenmemiş faturalar, bankaya ödenecek kredi kartı borçları, mutfak masrafı gibi devasa harcamalar dururken saadet yaşayan kaç çift vardır?

Yaşlı bir amca programda kendini anlatıyor. Yetmiş yaşındayım, emekliyim, evim, on yedi dönüm tarlam, iki buçuk dönüm bahçem var. Eşim vefat etti. Altı çocuğum var ama onlar ayrı yaşıyorlar. Altmış yaşına kadar, başı kapalı bir bayanla evlenmek istiyorum. Ayrıca ekliyor, evleneceğim bayanın üzerine evi ve bahçeyi tapulayacağım.

Yaşlılık insan yaşamında farklı bir kilometre taşıdır. Aslında yaşam ibresinde sona yaklaşıldığının göstergesidir. Yaşlı ve bekâr olan amcalar/teyzeler yalnız kalmaktan korktukları için evlenme telaşına düşüyorlar. Bilhassa yaşlı erkeler kendilerine son günlerinde bakacak, yardımcı olacak hayat arkadaşı aramaktadırlar. “Bekârlık sultanlıktır” beylik lafı yaşlılıkta kazın ayağının hiç de öyle olmadığını gösteriyor.

“Yaş yetmiş iş bitmiş” sanmayın, kimi yaşlı amcalar yetmiş yaşını devirmiş ama kendisinden genç bayanlara talip olmakta, daha bende çok iş var demekteler.

Evde kalmış bir kadın aday, koca tarifini şöyle yapıyor. Kırk yaşlarında olsun, beni geçindirecek geliri ve işi olsun, evi olsun, hiç evlenmemiş olsun, evlendiyse çocuksuz olsun… Televizyon programına gelene kadar hiç evlenmemiş olan halk dilinde “evde kalmış/kız kurusu” gibi tabirlerle nitelenen bayan medeni cesaret sergileyerek yakın çevresinden bulamadığı kocayı ülkenin değişik şehirlerinden aramaktadır. Her insanın bir ruh ikizi vardır derler, televizyon evde kalmış kadın ve erkelere ruh ikizlerini bulmalarında yardımcı olmaktadır.

Bu tür programların toplumsal bir hizmet sunmadığını söylemek yanlış olur kanısındayım. Geleneklerimizde “görücü usulü ile evlenmek” diye bir olay vardır. Hemen her kesimden insan bilir. Özellikle kırsal alanda ve şehirlerin gecekondu semtlerinde hala yaygın bir evlenme biçimidir. Anne baba evlenecek çağa gelmiş oğlu için önce yakın çevreden sonra çemberi genişleterek daha uzaklardan uygun kız bakarlar. Kız ebeveynleri de uygun bir damat adayının çıkmasını beklerler. Görücüye çıkarılan kız beğenilirse iki aile arasında söz kesilir, nişan nikâh derken bir aile daha topluma kazandırılır.

Televizyon, başlı başına bir görücü usulü ile evlendirme aygıtı olmuş durumda. Televizyon, ulusal çöpçatanlık görevini başarı ile yerine getirmektedir. Çöpçatanlık programlarının dâhiyane yapımcıları farkında olmadan toplumsal bir yaraya parmak basmış durumdalar. Kampanyalarını “evde kalmış kız/erkek kalmayacak” şeklinde genişletip reklamlarını arttırmaları yerinde olacaktır.

Bu türlü evlenmenin artısı var eksiği yok. Öncelikle birden fazla adayı görme şansına sahipsiniz. Kısa zamanda birçok adayı inceler haklarında not verirsiniz. Diğer taraftan aday yelpazeniz ülkenin geniş bir kesimine yayılır.

Evlilik programlarında benim en çok dikkatimi çeken görüntülerden birisi de seyirciler arasında ön sıralarda oturan ve hiçbir program değişmeyen şakşakçı grubudur. Ekseriya orta yaş üstü tiplerden oluşan kadınların/erkeklerin elinden mikrofon hiç düşmez. Programa çıkarılan her aday için bir kılıf mutlaka bulurlar. Jüri üyeleri gibi evlenecek adayların birbirine yakışıp yakışmadığı, çiftlerin ruh ikizi olup olmadığı konusunda not verip yorum yaparlar. Hamamda kız görmeye giden aile eşrafı gibi armudun sapı üzümün çöpü der dururlar. Acaba program yapımcıları tarafından bu şakşakçılara herhangi bir ücret ödeniyor mu?

Evlilik programlarında neden adaylar önüne paravan çekilir anlaşılmaz. Zaten birbirini tanımayan bu insanlar konuşacak iki kelime bulamıyorlar. Paravan çekerek onların şaşkınlığı ve görüntüleri üzerinden pirim yapılıyor. İki taraf el yordamı ile birbirlerini tanımaya çalışırken izleyici paravan önünde sirkte gösteri izler gibi onları izliyor. Paravan arkasından birbirine elektrik vermeye çalışan adaylar paravan açıldıktan sonra topraklama yöntemi ile elektriklerinden kurtuluyorlar.

Paravan arkasında durun ve evlenmeye talip olduğunuz kişiye ne sorardınız? Bazı adaylar hazırlıklı geliyor, daha önceden not ettikleri soru kâğıdını çıkararak karşıdakini sınavdan geçiriyor. Kiminin de heyecandan nutku tutuluyor.

Televizyon programlarının çöpçatanlığını yaptığı çiftlerin ilişkileri ne kadar uzun ömürlü olur bilinmez. Ancak unutulmaması gereken bir konu evlilik akdi ile kurulan aileler toplumun hücrelerini oluşturmaktadır. Bu hücrelerin sağlamlığı ve güçlülüğü o toplumun geleceğidir.

İLYAS ALİ DAŞTAN

LİA'da Sosyal Hezimet

2009-05-12T19:51:00.000+03:00

İsmim Aşta, devlet üniversitelerinden birinde arkeoloji profesörü olarak çalışıyorum. İşimi severek ve isteyerek yapıyorum. Benim için yüzlerce yıl öncesinden kalma bir heykele, antika bir küpe ya da bir belgeye bakmak, onlara ilk dokunan olmak ve onları toprağın altından çıkararak güneş ile buluşturmak hayatımın en büyük zevki. Cerrah, nasıl ki neşterini çıplak tende dikkatle kaydırmakta ise ben de küçük fırçamla bir heykelciğin kıvrımlarındaki tozları özenle alırım.

Yıllarca ayaklarımızın altında ezilip duran ören yeri, kazı çalışmalarının yapıldığı alan tesadüf eseri yol açma işlemleri sırasında fark edilmiş. Kral mezarları içerisinde hazine olduğunu sanan birkaç uyanık vatandaş güzelim tarihi eserlere zarar vermişler. Biz kazı çalışmalarına başladığımız sırada olay yerini koruma altına alarak araştırmalarımıza başladık.

Kalıntılarına ulaştığımız medeniyet yıllarca izini sürdüğümüz kayıp ülkeler Atlantis ve Mu gibi bilim adamlarının aradığı medeniyetlerden biriydi. Lia Medeniyeti günümüzden yüzlerce yıl öncesinde deniz kenarında kurulmuş ve son dönemlerine değin diğer medeniyetlerden ileri gittiği ancak son dönemlerde ülkeyi yönetenlerin yeteneksizliği ve basiretsizliği sonucu medeniyetin ilerleyişi durmuş. Eğitimde, sağlıkta, bilimde, sosyal hizmetlerde elde edilen başarılar ve oluşturulan sağlam yapılar gittikçe bozulmuş ve her alanda çöküş yaşanmıştır.

Üniversitede kurduğum kazı ekibimle Lia Medeniyetine ait birçok kalıntıyı arkeoloji müzesine kazandırdık. Bu kazı çalışmaları sırasında inanılmaz bir belge ile karşılaştım. Tarihe tanıklık edecek olan bu belgeleri görmek ve dokunmak yeniden doğmak gibiydi. Lia’da sosyal hizmet binası olarak kullanıldığını tespit ettiğimiz bir yerde özel muhafaza içerisinde saklanan bu belgeler dikkatimi çekti. Lia’da çalışan bu danışmanın tutmuş olduğu gizli günlükleri müzeye götürmeden önce kendi evime götürdüm ve dilini çözümledim.

Medeniyetin ne şekilde çöküşe hazırlandığı ve çürümenin kurumlardan başlayarak tüm kamusal vücuda nasıl yansıdığını anlatan bu trajik belgeler sadece sosyal hizmetler gibi bir alanın değil ülkede eğitim, sağlık, bilim vs. alanda hala geri oluşumuzu anlatması bakımından önemlidir. Aslında adam kayırmaca, yönetime yakın -yalaka- kişileri iş başına getirme tarihin her döneminde her medeniyette gözümüze çarpmaktadır.

Bu günlerde mesleksel önemi artan, kurdukları meslek odaları ile ülkede yaşanan insana dair olaylara yön tayin eden sosyal hizmet mesleğinin tarihi derinliklerini anlamak bakımından dilimize çevirdiğim günlüklerdeki olayları aktarmak istiyorum. Danışman Ayli’nin günah çıkarmalarının, pişmanlıklarının ve kendilerine teslim edilen bir kurumu nasıl içinden çıkılmaz bir hale soktuklarının resmidir bu gizli günlükler.

Günlüklerde isminin Ayli olduğunu öğrendiğim kişi o dönemde kurumun genel merkezinde danışman olarak görev yapmaktadır. Ancak, kendi danışmanlığı ile ilgili de özeleştiri yapmaktan geri durmamış. “Bana göre medeniyetimizin yöneticilerine danışmanlık yapanların içlerinde ben de dâhil yöneticilere hangi konularda danışmanlık verdiğimiz asla anlaşılamamıştır, zira hiçbir yönetici aldıkları kararlarda danışmanlarına danışma gereği duymamaktadır ki zaten bizim sadece adımız danışmandır, işimiz danışmanlık değildir” diye sitemde bulunmaktadır. Olayların bundan sonrasını Ayli’nin kendi ağzından dinleyelim:
…
Yönetici danışmanlığına o kadar talipli ve torpilli arasından nasıl seçildiğimi açıklayamam. Bu durum bana avantaj sağlayan ve yönetimdeki önemli kişilerin ifşa edilmesi anlamına gelir. Zaten, bu makama ben gelmesem benden sonraki torpili en kuvvetli kişi getirilecekti.

Sayın Velinimetim, küçük bir memur iken beni bu makama getirdikten sonra şöyle bir kapısından girdiğim binanın ön tarafından duran tabelaya göz atma fırsatım oldu. Sosyal diye bir şeyler okudum ancak devamını göremedim. Ne yalan söylemeli göbeğim ve belimdeki yağ tabakası ile koltuğa ancak sığdım.

Sayın Velinimetimin beni sosyal hizmetler denen bir kuruluşa atadığını, adını ve ne iş yaptığını daha yeni duyduğum kurumun çocuklara, yaşlılara, özürlülere benim hiç de anlamadığım bir takım hizmetler götürdüğünü öğrendim.

Benden birkaç gün sonra atanan müdürüm de benim kadar yabancıydı bu kuruma. Devlet başkanının karısının amcasına uzaktan akraba olan müdür Mai Bey de ahbap çavuş, torpil ilişkileri sonucu koltuğu kapmıştı. Mai Bey, altmış yaşlarında, beyaz saçlı, çakır gözlü, iri cüsseli, sert bakışlı, kalın kaşlı, ince dudaklı, ikditar partisi bıyıklı -ben deniz gibi- bir beni âdemdi. Mai Beyin ne iş yaptığını tam olarak anlamış değilim ama birçok iş yaptığını söylerdi. Yani birçok iş yapmak demek aslında hiçbir işten anlamamak demektir. Bunu sadece birçok iş yaptığını söyleyen kişinin kendisi bilmez.

Mai Bey işlere çok hızlı başladı. Kendi aramızda kahvelerimizi höpürdetirken memleketin işleri çalışmakla bitmez, allasen kendini de beni de harap etme diyordum ama o ihtiyar bir kere kafasına koymuş sosyal hizmet kurumunu yeni baştan yaratacak. Tövbe tövbe, yaratmak Allaha mahsusken…

Mai Bey ile medeniyetin dört bir yanında bulunan çocuk yurtlarını, huzurevlerini ve özürlüler için kurdukları merkezleri dolaşmaya başladık. Adam meraklı, gözünden hiçbir şey kaçmıyor. Bir odaya dalıyor, masa başında yazı yazan birinin yakasına yapışıyor. Başlıyor ahiret sorularına. Sen kimsin, ne iş yaparsın, burada ne arıyorsun, saçını niye yana taradın, bıyığının ucunu neden kestin? Mai Beyin gözlerinde damar damar kanlar birikiyor, aldığı cevaplardan tatmin olamayınca olduğu yerde tepiniyordu. Böyle zamanlarda yanına yaklaşmanın ne kadar tehlikeli olduğunu beni de beygir gibi birkaç kere teptikten sonra anladım. Biraz sonra sakinleşip o yurdun idarecilerine, sosyal hizmet uzmanlarına, psikologlarına veryansın ediyordu. Bu arada ikimiz de kurumlarda çalışan meslek adlarını ilk defa duyuyorduk bu yüzden de ne yaptıklarını anlamakta zorluk çekiyorduk.

Medeniyetin her tarafında bulunan kuruluşları gezdikten ve teftiş ettikten sonra merkez müdürlüğe döndük. Mai Beyin deyimi ile kolları, paçaları sıvayarak çalışmalara başladık. Önce personelden başlamak gerekiyordu. Bizim bilmediğimiz, ne iş yaptığını anlamadığımız gereksiz personeli işten çıkarmak onların yerine daha faydalı olacak personeli işe almak şart diyorduk.

Mai Bey, personel müdürünü çağırdı ve personel durumuyla ilgili bilgi aldı. Personel müdürü, ben ve kendisi odasında hummalı bir çalışma içerisine girdik. Mai Beyin odasına biz çalışırken sadece acılı kebap ve ayran getiren odacı giriyordu.

Mai Bey, ellerini açarak -bu hareketi ile uzun bir vaaz vereceğini bilirdim- olmayan bir varlığı tokatlıyormuş gibi, Lia Medeniyetinin sosyal hizmetleri bize emanet edildi, emanet demek “kutsallık” demektir. Yeri gelecek bu emanetleri korumak için canımızı bile vereceğiz. O kimsesiz ve yetim yavrucakları, gözü yaşlı ihtiyarları, gariban özürlüleri ne iş yaptıklarını anlayamadığımız meslek elemanlarına teslim edemeyiz. Bunun için bu günden sonra önemli atılımlara imza atacağız. Tıknaz personel müdürü Ahi Bey, elinde kalem Mai Beyin ağzından havalı tüfek saçması gibi çıkan ve dört bir yana tükürükler salarak dağılan kelimeleri topluyordu.

Mai Beyin, gözleri önemli bir nokta yakaladığında tornet bilyesi gibi küçülürdü. Arkadaşlar, atalarımız ne demiş ağaç yaşken eğilir. Atalarının söylediklerine kulaklarını tıkayan bir medeniyet diğer medeniyetler nezdinde gerilemeye mecburdur. Bu çocuklar da henüz körpe fidan olduklarından bizim işimiz daha yolun başında önem kazanıyor. Derhal orman işlerinden sorumlu bakanlık ile yazışmalar yapılacak ve oradan bize ağaç bakımından anlayan uzman bahçıvan görevlendirilmesi istenecek. Çünkü bu yetim ve de öksüz körpe fidanları yetiştirmek üzere bahçıvanlar çocuk yurtlarında çalışmaya başlayacaklar. Düzenli ve bakımlı bir orman yetiştirmek için elimizi çabuk tutmamız gerekiyor.

Toplantı devam ederken Mai Beyin nefes almak üzere bir anlık boşluğunda ileri doğru atıldım ve en azından bostan korkuluğu olmadığımı, makam koltuğunu dolduran bir kıça sahip olduğumu göstermek maksadıyla Sayın Müdürüm, benim de bir önerim olacak dedim. Mai Beyin, en çok kızdığı şeylerden birsi kendisinin bulunduğu ortamlarda birilerinin öneri getirmesiydi, bunu göze alarak fikrimi söyledim. Efendim, bahçıvanların yanında at yetiştiriciliği için seyis ile büyükbaş hayvan çobanlarını da istihdam edelim. Siz demiyor musunuz atalarımızın dediklerini yapmak ve onların yolundan gitmek bizi ileri medeniyetler seviyesine götürecektir. Atalarımız ne demiş, sakla samanı gelir zamanı. Biz, seyis ve çobanları da işe alalım da ileride bir işimize yarar elbet, dedim. Mai Beyin yüz hatları gevşedi, bana aklın çalışıyormuş seninde köftehor diye iltifatta bulununca, teveccühünüz efendim dedim.

Benim önerimle birlikte personel rejimi de şekillenmiş oldu. Bizden önce çocuk yurtlarında çalışan ve adlarına meslek elemanı denilen kişiler şimdiye kadar bir başarı elde edememiş olup, çocukları küçük yaşta bükemediklerinden yerlerine bahçıvanların, ileride kullanılmak üzere seyis ve çoban kadrolarında fazlasıyla personel alınmasına karar verildi. Tüm ülke genelinde personel değişikliğine gidildi ve aldığımız kararlar –Mai Beyin kendi başına buyruk aldığı- uygulanmaya başladı.

Mai Beyin, en büyük atılımı Lia’da yaşayan her çocuğu çocuk yurduna almak oldu. Çünkü aileler çocuk yetiştirme konusunda hiçbir bilgiye sahip değildiler. Mai Beyin kurduğu yurtlarda ve onun belirlemiş olduğu personel ile Lia’nın bütün çocukları birer dahi olarak yetişecekti. Bunun için akrabası olan Başkan’a ricada bulunarak ağzından çıkan her sözün ferman olması yönünde kanunda çıkarttırdı.

Ben danışmanım ama bana Sayın Müdürüm Mai Bey, allah için bir kere danışmış değil sadece kebapları acılı mı yoksa acısız mı yemesi konusunda danışır. Bir insanoğlunun bilmesi gereken her konuda bilgisi vardı. Mai Bey, sosyal bilimler, fen bilimleri, kamu yönetimi, iktisadi ilimler, dinsel konular, tavukların nasıl yemleneceği, öküzlerin sırtlarının ne yönde tımarlanacağı, civcivin mi yoksa yumurtanın mı önce olduğunu bilirdi.

Lia Medeniyeti kurulduğundan bu yana belki de Mai Bey denli hırslı bir müdür görmedi. Nur içinde yatsın rahmetli sekiz yıl müdürlük koltuğunda oturdu. Kendisinden önce görev yapan müdürlerin yapmış oldukları bütün uygulamaları kaldırdı ve yerlerine kendisi tarafından üretilen yöntemler koydu. Lia’nın sosyal hizmetler diye adlandırdığı yapı sonunda Mai Hezimetler olarak değiştirildi.
…
Şimdi iyiden iyiye yaşlandım, elim ayağım tutmuyor. Ben de Lia Medeniyetinin bir huzurevinde hayatımın geri kalanını tamamlamayı bekliyorum. Yıllar önce Mai Bey ile geceli gündüzlü çalışarak kurduğumuz sistemi bizden sonra değiştirmişler. Ne yalan söylemeli şimdi sunulan sosyal hizmetler daha çağdaş ve insana yaraşır düzeye çıkarılmış. Biz aslında hizmeti hezimete çevirmişiz. Mai Bey öldü kurtuldu ama ben bu vicdan azabıyla ölemiyorum da… Allah ikimizin de günahlarını affetsin!
…
Danışmanın yazmış olduğu günlüklerin bazı bölümleri zamanla yıpranmış, toprak altında kalarak silinmiş durumda. Günümüze kadar bozulmadan kalan günlüklerden yaptığım çeviriyi paylaşmak istedim.

Ben de günlüğüme şöyle yazdım: Arkeoloji profesörü olmasaydım kesin sosyal hizmet uzmanı olurdum.

İlyas Ali DAŞTAN

Müdire Keriman

2009-05-12T19:49:00.000+03:00

Sayın Müdire Hanımefendi,

Adeş Bibimin koca arkalı kızı. LİA devletinin dağlık köyünün çirkin gelini. Artık, bibim kızı, benim en yakın arkadaşım, sırdaşım değilsin. Sitemlerimi anlatan bu mektubumdan sonra seninle bağlarımı koparıp, yollarımı ayırıyorum.

Meğer seni yanlış tanımışım. Saf köylü kızı numaralarınla kandırdın hepimizi. Köyden ayrılıp tahsil yaptın da ne oldu? Üniversite okuyup bir şey oldum sanma. Bizim oralarda bir laf vardır bilirsin. Eşeklik bakidir, diye. Şimdilerde bu lafı senin adına içim acıyarak kullanıyorum; ama sen bunu hak ettin.

LİA Devletinde bir kurumun müdireliğini yapıyorsun. Hatırlarsan, seksenlik Eniş ebem, insanları bir mahpus, bir makam ile sınamalı derdi. Ne kadar doğru söylemiş. Seni o makama getirmeleri için kim bilir kimlere yalvardın? İçindeki iktidar hırsını daha çocuklukta görmüştüm. Koyun sürülerini bile otlatırken kendini sürünün hâkimi sanıyordun. Yazık, koyunlara hükmedeceğim diye hayvancağızların canına okuyordun.

Sana da koca arkanın sığacağı bir deri koltuk vermişler. Koltuğu doldurmuşsun ama yüreğin ve kafan boşalmış. Gözünü bürüyen iktidar ve yönetme hırsından bibinin kızını, beni tanımadın. İşin doğrusu tanınamazlıktan geldin. Köyden yanına, halini hatırını sormak ve hayırlı olsun demek için gelmiştim. Kapında oturttuğun suratsız sekretere talimat verip beni odana aldırmadın. Toplantıda olduğun yalanını söylettirdin. İşte o an yüreğimden bir şey koptu. İçim acıdı. Benim çocukluk arkadaşım Keriman değildin sen. Bir koltuk seni bu kadar yozlaştırmış olamaz. Olmamalı da!

Müdürlük dediğin nedir ki bibim kızı? Hele de bizim ülkemiz LİA’da. Müdür olunmayan, müdür yapılan bir ülkede yaşıyoruz. LİA’nın üst yönetiminde, kendine yakın birilerini bulduğunda, birilerine yaltaklandığında sana da müdürlük verirler. Ormancı Cemşit dayının dediği gibi LİA’da odunlardan bile müdür yapılabiliyormuş. Bu kadar havalara girmene, yassı burnunu yukarılara kaldırmana anlam veremiyorum.

Müdire Keriman Hanım, biz köylük yerde yetişmiş olabiliriz ama istenmediğimizi küçük görüldüğümüzü de anlayacak kadar cahil değiliz. Bunu bilesin.

Daha düne kadar köyde tezek yoğuran, ahırda ineklerin mayıslarını temizleyen sen değil miydin kız? Çarıklı ayaklarınla çamurlara bata çıka eşek süren kimdi?

Ne çabuk unuttun, bahriyeli oğlanı kandırmak için benden yardım istediğini? Evlenip buralardan gittin. Sonraları konuştuğumuzda gözyaşları içinde kocan olacak herifin seni azarladığını, dövdüğünü, boşanmak istediğini ama üç kızının hatırına onca zulme katlandığını anlatmadın mı?

Şimdi, diyesiler ki emrinde bir sürü kadın ve erkek personel varmış. Eminim ki emrindeki erkeklere hayatı zindan ediyorsundur. Kocandan yediğin dayakların öcünü o adamlardan alıyorsundur. Bir kere olsun kocana ağzını açmış kadın değildin, unuttun mu? Adamın nasırlı ellerinin vurduğu sırtındaki morluklara az mı merhem sürdüm. Sana geçen emeklerime nankörlük yaptın. Oturduğun koltuk ters devrilsin ve sen altında kal emi, başka bir şey demiyorum sana.

Köye döndükten sonra Muhtar Silko Emmi’ye bana yaptığını anlattım. Silko Emmi, sakallarını karıştırdıktan sonra bana sarıldı ve kırılan kalbimi sarmaya çalıştı. LİA Devleti’nin siyasetinden, senin o koltukta oturman karşılığında özünden verdiğin tavizlerden, o koltukların gelip geçici olduğundan, insanoğlunun çiğ süt emdiğinden bahsetti. Nasıl ki senden öncekiler siyaset değişince boyunlarını büküp, kuyruklarını bacaklarının arasına kısıp gittilerse sen de öyle gidecekmişsin. Beni almak istemediğin o makam odasından süklüm püklüm ayrılırken gözlerine bakmak isterdim.

Sen hırsından canavarlaşmışsın. En yakın dostlarını bile tanımıyorsun. Yükseklerde olabilirsin ama kanatların yok unutma. Düştüğünde ki senden öncekiler gibi düşeceksin o zaman işin zor Keriman! Sana son nasihatim; “alçak gönül yüksek mertebe getirir” sakın aklından çıkarma.

Köye döndüğünde beni bulamayacaksın, seni hayatımdan siliyorum.

İlyas Ali DAŞTAN